የሲዳማ ሕዝብ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ ያለው ውክልናና ተጽዕኖ እንደት ይታያል?

በመጀመሪያ፣ በቅርቡ ሲዳማን በመወከል በፌዴራል መንግሥት ከፍተኛ ኃላፊነት ለተሰጣችሁ ሁሉ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እፈልጋለሁ። በተሰጣችሁ ኃላፊነት ውስጥ ለሕዝባችሁም ሆነ ለሀገራችሁ የሚጠቅሙ ሥራዎችን እንደምትሠሩና በሥራችሁም መልካም አሻራ እንደምታኖሩ ተስፋ አደርጋለሁ።

የቅርብ ጊዜውን ሹመት ተከትሎ፣ የተሾሙት ሰዎች ማንነት፣ የፖለቲካ ታሪክና በሲዳማ ክልል በነበሩባቸው የኃላፊነት ዘመናት የሠሯቸው ሥራዎች ሲወደሱም ሲተቹም እያየሁ ነው። ይህ የሚጠበቅ ነው፤ ማንኛውም የሕዝብ ኃላፊ በሥራው ሊመዘን ይገባል ባይ ነኝ።

እኔ ግን ዛሬ ማን መሾሙን ወይም ማን መሾም እንደነበረበት ለመከራከር አይደለም የምጽፈው። ከዚህ የበለጠ ሰፊ የሆነ አንድ ጥያቄ አለኝ፦ ይህም የሲዳማ ሕዝብ በኢትዮጵያ ብሔራዊና ፌዴራላዊ ፖለቲካ ውስጥ ምን ያህል ውክልናና ተጽዕኖ አለው የሚለው ነው።

ይህ ጥያቄ ስለ አንድ ሰው ወይም ስለ አንድ ሹመት ብቻ አይደለም። ስለ ሲዳማ ሕዝብ ያለፈውን የፖለቲካ ተሳትፎ፣ ያለበትን የአሁኑን ሁኔታና ወደፊት ሊኖረው የሚገባውን ቦታ በጥልቀት እንድናስብ የሚጋብዝ ጉዳይ ነው።

ሲዳማ በሕዝብ ብዛቱ፣ በታሪኩ፣ በባህሉና በሀገሪቱ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ሕይወት ላይ ባለው አስተዋጽኦ ጉልህ ቦታ ያለው ሕዝብ ነው። ይሁን እንጂ ይህ አስተዋጽኦ በሀገራዊ ፖለቲካ ውስጥ ወደ ተመጣጣኝ ውክልናና ተጨባጭ ተጽዕኖ ተቀይሯል ወይ የሚለው ጥያቄ አሁንም በቁም ነገር መመለስ ያለበት ይመስለኛል።

እዚህ ላይ አንድ ነገር ማብራራት እፈልጋለሁ። ዋናው ጉዳይ ስንት የሲዳማ ተወላጆች በፌዴራል መንግሥት ውስጥ ከፍተኛ ሹመት ይዘዋል የሚለው ብቻ አይደለም። ዋናው ጥያቄ፣ እነዚህ ውክልናዎች በሀገራዊ ፖሊሲዎች፣ በፌዴራል በጀት ድልድል፣ በልማት ዕቅዶችና በወሳኝ የፖለቲካ ውሳኔዎች ላይ ምን ያህል ተጨባጭ ተጽዕኖ ማሳደር ችለዋል የሚለው ነው።

የሲዳማ ሕዝብ ፍላጎትና ጥያቄዎች በብሔራዊ አጀንዳ ውስጥ በተገቢው ሁኔታ ይንጸባረቃሉ፤ ¿ለዚህም በብቃት የሚሟገቱና የሕዝቡን ፍላጎት ወደ ተጨባጭ ውሳኔ ማሸጋገር የሚችሉ ተወካዮች አሉን ወይ? እነዚህ ናቸው ልንጠይቃቸው የሚገቡ ጥያቄዎች።

ሲዳማ ወደ ኢትዮጵያ ማዕከላዊ መንግሥት አስተዳደር ከተካተተበት ዘመን ጀምሮ ያለውን የፖለቲካ ታሪክ ስንመለከት፣ የሲዳማ ተወላጆች በሙሉ ሚኒስትርነት ደረጃ ያላቸው ውክልና እጅግ ውስን እንደሆነ የታርክ መዛግብት ያሳያሉ።

እንደ እኔ ያለኝ ግንዛቤ፣ ዶ/ር ፍጹም ከየረዳት ፕሮፌሰር ሀርቃ ሐሮዬ እና ሽፈራው ሽጉጤ በተሟላ ሚኒስትርነት ደረጃ ከተጠቀሱት የሲዳማ ተወላጅ ኃላፊዎች መካከል ይጠቀሳሉ። ይህም፣ በዚህ ያህል ረጅም የፖለቲካ ታሪክ ውስጥ የተሟላ ሚኒስትርነት ደረጃ የደረሱ የሲዳማ ተወላጆች ቁጥር እጅግ ውስን መሆኑ ያሳያል።

በተለይም ከተጠቀሱት ሰዎች መካከል ሁለቱ በቅርብ ዓመታት ውስጥ ወደዚህ ደረጃ መድረሳቸው ሲዳማ ክልላዊ መንግሥት ከሆነ በኋላ የተፈጠሩ አዳዲስ ዕድሎችን እንድናስብ ያደርጋል። ይህ የክልልነት ሁኔታ ለሲዳማ የፖለቲካ ውክልና አዳዲስ በሮችን ከፍቷል ማለት ይቻላል። ግን እነዚህ ዕድሎች ወደ ዘላቂ ተጽዕኖ ተቀይረዋል ወይ? የሚለው ጥያቄ አሁንም አለ።

እዚህ ላይ ልብ ማለት ያለብን ነገር፣ ቁጥር ብቻውን የሕዝብን የፖለቲካ ተጽዕኖ አይወስንም። አንድ ሰው ከፍተኛ የመንግሥት ሹመት ቢይዝም፣ የሚወክለው ማኅበረሰብ ፍላጎት በፖሊሲና በውሳኔ ውስጥ ካልተንጸባረቀ፣ የውክልናው ውጤት ምን ያህል ነው ብለን መጠየቅ ያስፈልጋል።

ይህ ጥያቄ በተሾሙት ሰዎች ላይ የግል ትችት ለማቅረብ ሳይሆን፣ በአጠቃላይ ስለ ውክልና ትርጉምና ውጤት ለማሰብ ነው። አንድ ተወካይ የሕዝቡን ፍላጎት ለማስጠበቅ ያለው አቅም ምን ያህል ነው? በፓርቲው ውሳኔዎችና በሕዝቡ ጥቅም መካከል ግጭት ቢፈጠር ምን ያህል የመደራደር አቅም አለው? እነዚህም ከውክልና ጋር በቀጥታ የተያያዙ ጥያቄዎች ናቸው።

የሲዳማ ሕዝብ በሀገራዊ ፖለቲካ ውስጥ ያለው ተጽዕኖ ውስን ከሆነ፣ ምክንያቱን በአንድ አቅጣጫ ብቻ መፈለግ አይገባም። ታሪካዊ ሁኔታዎችን፣ በብሔራዊ ፓርቲዎች ውስጥ ያለውን የኃይል ሚዛን፣ የፖለቲካ ግንኙነቶችንና አውታረ መረቦችን እንዲሁም የሲዳማ ምሁራንና ባለሙያዎች የትብብር ደረጃን በጋራ መመርመር ያስፈልጋል።

እውነቱን ለመናገር፣ የሲዳማ ተወላጆች በተለያዩ ተቋማት ውስጥ በግል ብቃታቸው የሚሠሩና አስተዋጽኦ የሚያደርጉ ቢሆንም፣ ይህንን የግል ብቃት ወደ የጋራ ጥቅም የሚቀይር ዘላቂ ትብብር ለመፍጠር ብዙ የሚቀር ሥራ አለ።

እንደ ሕዝብና እንደ ክልል የረጅም ጊዜ የፖለቲካና የልማት ስትራቴጂ ሳናዘጋጅ፣ የጋራ ጥያቄዎቻችንን በጥናትና በማስረጃ ሳናቀርብ፣ እያንዳንዳችን በየግላችን የምናገኘው ስኬት ብቻውን የሕዝቡን አጠቃላይ ተጽዕኖ ሊያጠናክር አይችልም።

በተጨማሪም፣ ለግል ጥቅም፣ ለቡድን ወይም ለአካባቢያዊ ተዛምዶ ከልክ በላይ ትኩረት ሰጥተን የጋራ ጥቅማችንን ካስቀደምን፣ በብሔራዊ ደረጃ ያለንን ድምፅ ራሳችን እናዳክመዋለን። ይህንን በግልጽ መናገር የራስን ሕዝብ መተቸት ሳይሆን፣ የተሻለ የጋራ የወደፊት ጉዞ ለመገንባት የሚያስፈልግ ራስን መመርመር ነው።

እናም በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ ተጽዕኖ ለማሳደር በመንግሥት ውስጥ ሹመት መያዝ ብቻ አያስፈልግም። የሚያስፈልገው በዕውቀት፣ በማስረጃ፣ በብቃትና በተደራጀ ትብብር ላይ የተመሠረተ ሥራ ነው።

የሲዳማ ምሁራን፣ ባለሙያዎች፣ ተመራማሪዎች፣ የፖለቲካ አመራሮችና የሲቪል ማኅበራት በጋራ በመሥራት፣ የክልሉን ዋና ዋና ፍላጎቶች መለየትና በብሔራዊ ደረጃ ሊቀርቡ የሚችሉ የፖሊሲ አማራጮችን ማዘጋጀት አለባቸው።

ለምሳሌ፣ በትምህርት፣ በሥራ ዕድል ፈጠራ፣ በጤና፣ በመሠረተ ልማትና በኢኮኖሚ ልማት ዙሪያ የሚደረጉ ጥናቶች የሲዳማን ተጨባጭ ፍላጎቶች በግልጽ ሊያሳዩ ይችላሉ። እነዚህን ጥናቶች ወደ ብሔራዊ ውይይት ማምጣት፣ ከሌሎች ክልሎችና ማኅበረሰቦች ጋር በጋራ ጥቅም ላይ የተመሠረተ ትብብር መፍጠርም አስፈላጊ ነው።

በክልል ደረጃ የሚከናወኑ የፖለቲካና የልማት ሥራዎችን በጥናትና በማስረጃ መመርመር፣ ከተሳኩ ተግባራት ልምድ መቅሰም፣ ያልተሳኩትንም በግልጽነት መገምገም ያስፈልጋል። ይህ ልምድ በብሔራዊ ደረጃ የተሻሉ የፖሊሲ ሐሳቦችን ለማቅረብና የሲዳማን ድምፅ ይበልጥ ውጤታማ ለማድረግ ይረዳል።

ይህ ሥራ በጊዜያዊ የፖለቲካ ሁኔታዎች ወይም በግለሰቦች ተነሳሽነት ብቻ ላይ መመሥረት የለበትም። በዘላቂ ዕቅድ፣ በጋራ ራዕይ፣ በተቋማዊ ትብብርና በሀገራዊ ኃላፊነት ላይ መመሥረት አለበት።

የሲዳማ ጥቅምን ማስጠበቅ ማለት ከሌሎች ማኅበረሰቦች ጋር መጋጨት ማለት አይደለም። ይልቁንም የሲዳማን ፍላጎት ከሌሎች ሕዝቦች የጋራ ጥቅምና ከሀገሪቱ ሰፊ የልማት ፍላጎት ጋር አገናኝቶ ማቅረብ ነው። ይህ አካሄድ የሲዳማን ድምፅ ከማጠናከሩም በላይ ለሀገራዊ አንድነትና ለዴሞክራሲያዊ ውሳኔ አሰጣጥ አዎንታዊ አስተዋጽኦ ያደርጋል።

ሲዳማ ክልል መሆኑ በራሱ ትልቅ የፖለቲካ ለውጥ ነው። ይህ ደረጃ የክልሉን ራስን በራስ የማስተዳደር አቅም የሚያጠናክርና በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ የበለጠ ተሳትፎ ለማድረግ ዕድል የሚፈጥር ነው።

ነገር ግን ክልል መሆን ብቻውን የሕዝቡን የፖለቲካ ተጽዕኖ አያረጋግጥም። ይህንን ዕድል እንዴት እንጠቀምበታለን፤ የክልሉን ተቋማት ለሕዝቡ ጥቅም እንዴት እናጠናክራለን፤ ከክልላዊ የፖለቲካ ተሳትፎ ወደ ብሔራዊ ውሳኔ ሰጪነት እንዴት እንሸጋገራለን የሚሉ ጥያቄዎችን መመለስ የግድ ይላል።

እነዚህ የክልሉ መንግሥት፣ የሲዳማ ምሁራን፣ የፖለቲካ አመራሮችና መላው ማኅበረሰብ በጋራ ሊያስቡባቸው የሚገቡ ጉዳዮች ናቸው።

ወጣም ወረደም፤ ለእኔ ዋናው ጥያቄ ስንት የሲዳማ ተወላጆች ሚኒስትር ወይም ከፍተኛ ኃላፊ ሆነዋል የሚለው ብቻ አይደለም። ዋናው ጥያቄ፣ የሲዳማ ሕዝብ ድምፅ በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ ምን ያህል ይደመጣል፤ የሕዝቡ ጥያቄዎች በውሳኔዎች ውስጥ ምን ያህል ይንጸባረቃሉ፤ በሀገሪቱ አቅጣጫ ላይስ ምን ያህል ተጽዕኖ ማሳደር እንችላለን፤ የሚለው ነው።

የሹመት ብዛት ከተጨባጭ ውጤት ጋር ካልተያያዘ፣ የሕዝብን በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ ያለውን ቦታ በትክክል ሊያሳይ አይችልም። የሚያስፈልገው የሲዳማ ሰዎች በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች እንዲሾሙ ብቻ ሳይሆን፣ የሲዳማ ሕዝብ ጥያቄዎችና ፍላጎቶች በሀገራዊ ፖሊሲዎችና ውሳኔዎች ውስጥ ተገቢውን ቦታ እንዲያገኙ መሥራት ነው።

ስለዚህ የሲዳማን ቦታ በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ በታሪካዊ ማስረጃ መመርመር፣ የውክልናና የተጽዕኖ ክፍተቶችን መለየትና ለእነዚህ ክፍተቶች የሚሆኑ መፍትሔዎችን በጋራ መቅረጽ ያስፈልጋል። ይህ ለአዲሱ የክልሉ መንግሥት ብቻ ሳይሆን፣ ለሲዳማ ምሁራን፣ ለባለሙያዎች፣ ለፖለቲካ አመራሮችና ለመላው ሕዝብ የሚመለከት የጋራ ኃላፊነት ነው።

እናንተስ ምን ትላላችሁ? ሲዳማ ክልል ከሆነ በኋላ በብሔራዊ ፖለቲካ ውስጥ ያለው ውክልናና ተጽዕኖ በተጨባጭ ጨምሯል ብላችሁ ታስባላችሁ? ወይስ ከሹመት ቁጥር በላይ የሆነ የጋራ ስትራቴጂና የተደራጀ ትብብር ያስፈልገናል?