POWr Social Media Icons

Wednesday, April 9, 2014



ከማህበራዊ መረብ ላይ የተገኘ ጽሁፍ
ተጻፈ በደሳለኝ መሳ 
ምንጭ፦ Desalegne Mesa


ከቅርብ ዓመታት (1950ዎቹ) ወዲህ ከተመሰረተቱት ከተሞች አንፃር ሐዋሳ ጥሩ የሚባል እድገት ጎዳና ላይ እንዳለች የሚታወቅ እውነታ ነው፡፡ በተለይም ተፈጥሮ በለገሰቻት ውበት ምክንያት ሁሉም ሰው ለማለት በሚያስችል መልኩ ልቡ ወደ ሀዋሳ ሽፍተዋል፡፡ ነጋዴዎች ፣ ጎብኝዎች የመንግሥትና መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ምርጫና መሰብሰቢያ አየሆነች መታለች አዳሬ-ሐዋሳ፡፡ ይህንን የህዝብ ፍልሰትንና ፍላጎት ለማስተናገድና ለማርካት ይመስላል የተለያዩ ሰማይ ጠቀስ ህንፃዎች(የማን ናቸው?) መበራከት ጀምረዋል፡፡ የተጠቀሱት ሁሉ የከተማዋን ተጨማሪ ውበት ስለምሰጡ ጥሩ ናቸው፡፡ ከዚህም ያለፈ የተለያዩ ፀሐፊዎች ስለ ሀዋሳ ውበት፣ ሳቢነት፣ ሳብነቱን ተከተሎ እየተከሰቱ ያሉትን ወጣ ያሉ ተግባራትንና የሀዋሳ ሂሊውና የሆነው የሀዋሳ ሀይቅ ብክለትና ስለተደቀነበት ፈተና ጽፈዋል፤ ለሚመለከታቸው ይጠቅማል ያሉትን አስተያየቶችንም ለመሰንዘር ጥረት አድርገዋል፤ የሚሰማ ከተገኘ፡፡ ነገር ግን የዚህ ፅሑፍ አዘጋጅ ትኩረት ለመስጠት የሚፈልገው የከተማውን ያልተጠና መስፋፋትን ተከትሎ እተጎዳ ስላለው ህብረተሰብና ስለተደቀነበት አደጋ ይሆናል፡፡ 

ከላይ የተጠቀሱት የከተማይቱ መሳጭ ጎኖች ቢኖሩትም በዛው ልክ ደግሞ የህዝብ መከራ የሚያበዙ፣ ከአካባቢ ወጣ ያሉና የምዕራባውያን ባህል መበራከትና ነባሩን የአካባቢውን ባህልና ትውፍት በመዋጥ ረገድ ከፍተኛ አሉታዊ ተፅዕኖ ያሳድራሉ፡፡ ይህ ወጣ ያለ ነገር እንዳይከሰት ለህዝብና ባህሉ የሚቆረቆር ስርዓት መገንባትና ስርዓቱን የሚመሩ ሰዎችም የአካባቢውን ባህልና ትውፍት በሰለጠነ መልኩ ለጎብኝዎችና ለአዲስ ከታሚ ህዝብ በማቅረብ የባእድ ባህልና አሰራሮች ቦታ እንዲያጡ ማድረግ ኃላፊነት ከሚሰማው የህዝብ መሪ የሚጠበቅ ተግባር ነው የሚሆነው፡፡ ነገር ግን ይህ ነገር በሀዋሳ ከተማ ተኩረት የተሰጠው አይመስልም፡፡ በሌላ በኩል የአካባቢው ኅብረተሰብ በኢኮኖሚ እራሱን ችለው ለሌሎች ሀገር በቀል አገልግሎቶችን ማቅረብና መሸጥ በሚችል መልኩ ቀደም ተብሎ ሊቀረጽና ለከተሜነት እራሱን ያዘጋጀ ዜጋ በሂደት መፍጠርም ወሳኝ ጉዳይ ሆኖ ሳለ በዚህ ረገድም ምንም የሚታይ ነገር የለም፡፡ ይልቁንም ከተማ ያለቅጥ እየተስፋፋ ለ”ዘራፊዎች” በር እየከፈተ ይገኛል፡፡ የከተማው አመራር ለአካባቢው ህብረተሰብ ድንገት አካባቢው እንደተወረረ ያረዳና ከአርሶ አደርነት ወደ ከተሜነት እንደተሸጋገሩ በአንድ ገጽ ማስታወቂያ ያሳውቃል፡፡ ከዚህ በኋላ መሬት አይታረስም፤ አርሶ አደር የነበሩ “ከተሜዎችም” አርሶ በምግብ ፍጆታ እራሳቸውን ከመቻልና የተረፈውንም ለገበያ ከማቅረብ ፋንታ ሊሸምቱ ገበያ መውጣት ይጀምራሉ፡፡ በአንድ ጎጆ ስር የተሰበሰቡ የአርሶ አደር ልጆች እያደጉ ሲመጡና የራሳቸውን ጎጆ ቀልሰው መውጣት ቢፈልጉ የሚቻል አይሆንም ምክንያቱም በከተማ ታቅፈዋላ፡፡ አልፎም ህገ ወጥ ግምባታ ሰሪዎች ተብሎ የሚደርስባቸው እንግልት በጣም ከፍተኛ ነው፡፡ በአንፃሩ ደግሞ አከባቡ በከተማ አስተዳደር ስር መታቀፉን ያወቁ የ”መሬት ነጋዴዎች” አካባቡን ይወሩታል፡፡ ገዝተው ይሸጣሉ፤ ሽጠውም ይገዛሉ፡፡

አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ሀዋሳ በሁሉም አቅጣጫ በፍጥነት እየተስፋፋች ትገኛለች፡፡ አሰፋፉ ደግሞ ቅድመ ጥናት ያልተደረገበትና ወሰን ያልተበጀለት ሲሆን አዲስ ጎብኚዎችና ለመኖር በሚወስን ሰው ብዛት ብቻ ድንገት የሚለጠጥ ነው ብሎ ደፍሮ መናገር ይቻላል፡፡ የከተማው አስተዳደር ለዚህ አፋጣኝና ዘላቂ መፍተሄ በመስጠት የከተማዋን ወሰን ከማበጀት ይልቅ “ነጋዴዎች” እና አዲስ ከታሚው ኅብረተሰብ ሄዶ የሰፈረበትን በመከታተል ብቻ የሀዋሳ ክልል እያደረገ የራሱን የፋይናንስ ምንጭ አማራጮችን ያሰፋል፡፡ ለዚህ ጠሩ ማሳያ የሚሆነው ያለአካባቡ ህብረተሰብ ፍላጎት ተከልለው በ”አዲሱ ሊዝ አዋጅ” መሠረት እየተሸነሸኑ ለጨረታ የሚቀርቡና ከህዝብ ዘርፎ መንግሥትን የማበልጸግ ስራ እየተሰራባቸው ያሉት የሃላዴ፣ የዳቶ ኦዳሄና የቡሹሎ አካባቢዎች ተጠቃሽ ናቸው፡፡በተጨማሪም ከዚህ በፊት ከሀዋሳ ክልል ውጪ የነበሩ አካባቢዎችን ድንገት የከተማው አካል በማድረግና ”ለልማት ተፈልገዋል” በማለት አርሶ አደሮችን ያግድና መሬቱን ጦሙን ያሳድረዋል፡፡ ከዚህም አልፎ ወጣቶች ከወላጆቻቸው በሚያገኙት ቁራጭ ቦታ ላይ የራሳቸውን ጎጆ እንዳይቀልሱ ይከለክላል፡፡ በዚህም ምክንያት የሀዋሳ አካባቢ አርሶ አደሮች ሞፈርና ቀንበራቸውን በተሰቀለበት ከተው ሰንበተዋል፡፡ የሲዳማ የባህል ሽማግሌዎች ቁጭ ብሎ ከሚዳኙበት ባህላዊ የዳኝነት ስርዓት ቦታዎች(Gudumaale) ከመገፋታቸውም አልፎ ቡሉኳቸውንና በትራቸውን አስቀምጠው ያለወትሯቸው በጉልበት ሥራ የሚተዳደሩና ከእጅ ወደ አፍ የሆነ ኑሮ በስቃይ የሚገፉ ሆነዋል፡፡ ለዚህም ያልታደሉ አቅም የለላቸው አዛውንቶች ወደ ከተማይቱ ተበትነው የሰውን እጅ ማየት የተለመደ እየሆነ መጥተዋል፡፡ በዚህ ምክንያት ግጭቶችን በባህላዊና ቀለል ባሉ መንገዶች ያለምንም ወጪ መፍታት በሐዋሳ አካባቢ እየቀረ መተዋል፡፡ ስለዚህ ሁሉም የሚካሰስ፣ የሚፋታና ለሙስና የታጋለጠ(ፍርድን በብር የምያገኝ) እየሆነ መተዋል፡፡


ወጣቶች ወደ ከተማ ገብቶ በሙያቸው ተወዳድረው እንዳይቀጠሩ በቂ ቅድመ ማዘጋጃ ነገርና የሙያ ትምህርት ደረጃ ስላላደረሷቸው ጎዳና ተዳዳሪነትና የወጣት ተጧርነት እጣፋንታቸው እየሆነ መተዋል፡፡ በአንፃሩ ደግሞ መንግስትና ተባባሪዎቻቸው ከከተማው በሚገኝ ገቢ ላይራቡ ጠግበዋሉ፡፡ እንዳይታረስ የተከለከለው መሬት እየተቆረሰ በልማት ሰበብ ታልፎ ለ”ለባለሀብቶች” ይሰጥና በቅጡ ለምቶ እንኳን መሬታቸውን ለተነጠቁት ቅድምያ የስራ እድል ሳይፈጥሩ ታጥሮ ይቀመጣሉ፡፡ መሬቱን በመቸርቸር ጥቂት የመንግስት አፈቀላጠዎች በሀብት ላይ ሀብት ፣ በቤት ላይ ቤት እየደራረቡ መኖራቸውን ቀጥለዋል፡፡ ከላይ የተዘረዘሩትና ሌሎችም መዘዞች ዋናው ምክንያት ለህዝብ ያልቆመና የህዝብ ድምፅ ለመስማት ፍቃደኛ ካለመሆኑም በላይ በሙስና የተጨማለቀ የመንግሥት ስርዓት ሀገርቷን ጨምድደው በመያዙ ነው፡፡ በሌላ በኩል መንግሥት ለከተማ ልማትና እንዱስትሪ ያለው መረዳትና ፖልሲ ከከተማ ያለቅጥ መስፋፋትና የጥቂት ሀብታሞች ሰማይ ጠቀስ ህንፃዎች መበራከት የዘለለ አለመሆኑ ነው፡፡ የሀዋሳ ያልተጠና መስፋፋትና አደጋ ለሌሎች የሲዳማ ዞን ከተሞችም እየተረፈ እንዳለ ለማንም በተለይም በቅርበት ለሚከታተለው ሰው ግልጽ ነው፡፡ ለምሳሌ ወዶ ገነት ካላት የተፈጥሮ ሀብትና ኢኮኖሚ ምንጭነቷ በርካታ የስራ አጦችን በማስተናገድ እፎይታ መፍጠር በሚችል መልኩ እራሱን የቻለና የተደራጀ ከተማ መፈጠር ይቻል ነበር፡፡ ላኮ፣ ሞሮቾ፣ ዶረ ባፋኖና ቱላም እንደዝሁ፡፡ ግን ምን ያደርጋል አልሆነም፡፡

ምን ቢሆን? ወጣቱን፣ አዛውንቱንና ሌሎችን የአካባቢውን ነዋሪ ባህል ፣ አኗኗርና እኮኖሚ በማይጎዳ መልኩ ከተማ መስፋፋት የሚችልበትንና የራሱ የሆነ ህጋዊ ወሰን(definite city boundary) ቢኖረውና በዚህ ወሰን ውስጥ ብቻ ማደግ(ወደላይና ወደ ጎን) የሚችልበትን አሰራር በጥልቀት በመፈተሽና ተግባራዊ ማድረግና አጎራባች ከተሞችም እራሳቸውን ችለው እንዲቆጠቁጡ ማድረግ ቢቻል የተሻለ ይሆናል የሚል እምነት አለኝ፡፡ 

ወጣቱንና አምራች ኃይል ብሎም ሁሉንም የአካባቢውን ኅብረተሰብ ወደ ከተሜነት የመሸጋገርያ ጊዜ በመስጠት ከግብርና ውጭ ሌሎችን የገቢ ምንጮችን እንዴት መፍጠር እንደምችሉ በማስተማርና ቀድሞ በማዘጋጀት በተለይም ወጣቱ ክፍል በሙያ የበለጸገ ሆኖ ወደ ከተማ በመግባት ተወዳደሪ የሚሆንበት አሰራር በጣም ትኩረጥ ተሰተው መጤን ያለበት ጉዳይ ነው፡፡ በሌላ በኩል የተቀሩትን ኅብረተሰብ ክፍሎችን (ያልተማሩትን፣ ሴቶችን፣ አረጋውያንና የባህል አባቶችን) የነበረውን ባህላዊ ስርዓታቸውን፣ የአኗኗር ዘይቤያቸውንና የገነቡትን ማህባራዊ ህይወታቸውን ሳያፈርሱ (ሳይለቁ) እርሻቸውን እያረሱ እና ባህላዊ ስርዓታቸውን እየከወኑ የሚኖሩበት ቦታ በማዘጋጀት ማስፈርና በከተማው ውስጥ ደግሞ ልጆቻቸውን የሚያስተምሩበትን ቤት መስሪያ ቦታ በመስጠት የከተማውን እድገት እንከን የለሽና የነገ እጣፋንታው የጥቂቶችን እጅ የሚመለከቱ ሰዎች የበዙባት ከተማ ከመሆን ማዳን ይቻላል፡፡ ማን ይችላል? ህዝባዊ መንግስት፡፡ አለ? የለም፡፡ ምን ይሻላል? ታግለው ህዝባዊ መንግሥት ማቋቋም ነዋ!! ቸር እንሰንብት!

ሪፖርተራችን ሚሊዮን ማቲያስ በጉዳዩ ላይ ያናገራቸው በቱላ ክፍለ ከተማ በንግድ ስራ ላይ የሚተዳደሩ ካላ ማርቆስ ሪብሳ በሰጡት ኣስተያየት መንግስት በተለያዩ ጊዜት የተለያዩ የመብት ጥያቄ ያነሱ ተማሪዎች ላይ የኃይል እርምጃ መውሰዱን ኣስታውሰው፤ በተማሪዎቹ ለተነሱት ጥያቄዎች በኣግባቡ ምላሽ ከመሰጠት ይልቅ የኃይል እርምጃ መውሰድ መልካም ኣስተዳደር እና ዴሞክራሲን ኣሰፍናፈው ከምል መንግስት የምጠበቅ ኣይደልም ብለዋል።
ኣክለውም መንግስት የመብት ጥያቄ በምያነሱት ላይ የኃይል እርምጃ በመውሰድ የማይቀለበሰውን የመብት ጥያቄ ለመቀልበስ ከመሞከር ሌላ ሰላማዊ ኣማራጭ መንገዶችን መምረጥ ኣለበት ብለዋል።
በሃዋሳ ከተማ ኣረብ ሰፈር ነዋሪ የሆኑት እና ስማቸውን እንድጠቀስ ያልፈለጉት ሌላው ኣስተያየት ስጪ በበኩላቸው ሰሞኑን የኣላሙራ እና ታቦር ትምህር ቤቶች የሲዳማ ተማሪዎች ያነሳቸውን ጥያቄዎችን እንደምደግፉ ገልጸው፤ በከተማው በምገኙ ትምህርት ቤቶች ለሲዳምኛ ቋንቋ ትኩረት እንድሰጠው መጠየቅ ስህተት ኣለመሆኑን ኣስረድተዋል።
እኝሁ ኣስተያየት ሰጪ ኣንዳብራሩት፤ የኣገሪቱ ህገ መንግስት ብሄር፤ ብሄረሰቦች እና ህዝቦች በራሳቸው ቋንቋ መማር መብት ከደነገገበት ወቅት ጅምሮ በመላው ኣገሪቷ ትምህርት በኣከባቢው ቋንቋ በመሰጠት ላይ ሳለ እዚህ ሃዋሳ ከተማ ተግባራዊ ኣለመደረጉ ኣግባቢነት የለውም።
በሃዋሳ ከተማ ሰፈረ ሰላም ያገኛናቸው ሌላዋ ኣስተያየት ሰጪ በበኩላቸው የተማሪዎቹ ጥያቀ የእርሳቸውም ጥያቄ መሆኑን ጠቁመው፤ ሃዋሳ ከተማ በምገኙ በመንግስት ትምህርት ቤቶች ብቻ ሳይሆን በግል ትምህርት ቤቶችም ጭምር በሲዳምኛ ቋንቋ ትምህርት ላይ ትኩረት እንድሰጥ እንደምፈልጉ ተናግረዋል።
በተያያዘ ዜና የሲዳማ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሰሞኑን የመንግስት የጸጥታ ኃይሎች በኣላሙራ እና ታቦር ሁለተኛ ደረጃ ትምህር ቤቶች በሲዳማ ተማሪዎች ላይ የወሰዱትን የኃይል እርምጃ ኣለማውገዛቸው እንዳዛዘናቸው ኣንዳንድ የሃዋሣ ከተማ ነዋሪዎች ገለጹ።
ሪፖርተራችን ሚሊዮን ማቲያስ በሰሞኑ የሲዳማ የፖለቲካ ትኩሳት ላይ ያናገራቸው የሃዋሳ ከተማ ነዋሪዎች እንደተናገሩት፤ የኣገሪቱ ህገ መንግስት በሚፈቅደው መሰረት በሃዋሳ ከተማ ትምህርት ቤቶች ለሲዳምኛ ቋንቋ ተገቢው ትኩረት ይሰጠው በምል ጥያቄ ባነሱት ተማሪዎች ላይ በመንግስት የተወሰደው እና በመወሰድ ላይ ያለው የኃይል እርምጃ ተገቢነት የሌለው መሆኑን በመግለጽ በርካታ የኣገር ውስጥ እና ዓለም ኣቀፍ የሰብኣዊ መብት ተከራካሪ ድርጅቶች በማውገዝ ላይ ባሉበት በኣሁኑ ወቅት ለሲዳማ መብት መከበር እንታገላለን የምሉት የፖለቲካ ድርጅቶች ድምጻቸውን ኣለማሰማታቸው ኣዛዝኗቸዋል።



OPINION
There are two Ethiopias. Or better said there two narratives about Ethiopia.
On one side, there is the Ethiopia as celebrated by the international aid community and the European Union : a country which is growing fast and seriously fighting poverty, a country which wisely uses the considerable international assistance that it receives to channel it towards sustainable development.
On the other side there is the Ethiopia as criticized by press freedom and human rights groups. A country ruled by an authoritarian regime, the second largest jailer of journalists in Africa, a country which misuses laws on anti-terrorism and civil society regulation to chill speech and prevent journalists from doing their legitimate watchdog work.
Press freedom groups do not deny the economic and social realities of Ethiopia, but they also warn about the negative effects and features of the current model that Ethiopia's sycophants do not want to address.
"In Ethiopia," writes Committee to Protect Journalists Africa advocacy coordinator, Mohamed Keita, "the leadership is often credited with fast economic growth, strides in health and education, and bold policies to modernize infrastructure and agriculture. Yet, this misses a wider context... Ordinary Ethiopians face a rising cost of living, joblessness, and a stranglehold on the economy by the ruling party... "
In fact, adds Mohamed Keita, "the international perception of Ethiopia has been distorted by the government's tight control of information, including the banning of independent journalists and the imprisonment of prominent journalists. "
The troubling element in the first vision is that it seems to imply that the lack of a vibrant press and civil society to some extent explains the good economic fortunes of the country. If you want to grow, shut watchdog journalism under the accusation that it is irresponsible and inflammatory, and promote lapdog media, under the argument that it is contributing to development by writing positively about the government's policies and hiding internal tensions and disagreements.
Opposing press freedom and development is a false choice. As Rob Mahoney, deputy CPJ director writes in an essay just published in Attacks on the Press 2014, "the broader role of journalists and media organizations, as a voice for the poor and powerless, a provider of information and ideas, a forum for politics and culture, and an engine of change is acknowledged by economists and political scientist as vital to economic development and democracy."
This equation between freedom and sustainable development is increasingly present in the international debate. The Report of the High Level Panel of Eminent Persons on the Post-2015 Development Agenda published in May 2013 underlines that in order to reach the goal of good governance, a condition of development, two conditions have to be fulfilled : "ensure that people enjoy freedom of speech, association and peaceful protest, and access to independent media and information." The theme will be addressed by UNESCO and international press freedom groups during the World Press Freedom Day on May 3, 2014.
Governments and especially democratic governments should bridge the gap between the two visions of Ethiopia. Citizens of a democratic state have the right to expect that their governments respect the values they proclaim in all and every international forum, like this week in Brussels, at the opening of the EU-Africa summit. "Realpolitik can integrate human rights," as renowned international lawyer Eric David said. "It just requires that governments decide to do so."
The EU in particular should be consistent with its own statements of principles : "An accountable government, built on free speech, democratic institutions, a vibrant civil society, and respect for human rights and the rule of law are crucial for peace and stability in Ethiopia », the European Commission states on its website. The EU and Ethiopia are engaged in dialogue in the framework of article 8 of the Cotonou Agreement on those important issues, aimed at building common understanding and commitment on these values."
As a major economic partner the EU has leverage in Ethiopia, as Ana Gomes has just stated. It should use it to ask the Ethiopian government to abide by the international rules and values that they have promised to respect by signing and ratifying the International Covenant on Civil and Political Rights in 1993, by joining the Cotonou Agreement and by being a member of the Human Rights Council.
The EU should also relay the voices of these brave Ethiopians, like Reeyot Alemu, Eskinder Negan and others who adhere to universal norms of freedom and justice. They share the values that the EU is bound to defend within its own borders and in its foreign relations.
Jean-Paul Marthoz is the Europe representative for Committee to Protect Journalists.