POWr Social Media Icons

Sunday, August 31, 2014

ሲዳማን በተመለከተ በተለያዩ ቋንቋዎች ከተጻፉ መጽሐፊት መካከል በዚህ ሳምንት እንድያነቡት የወደድነው በTolo እና Arne (Uppsala University, Humanistisk-samhällsvetenskapliga vetenskapsområdet, Faculty of Theology, Department of Theology) ለዶክተሬት ዲግሪ ሟሟያነት Sidama and Ethiopian: The emergence of the Mekane Yesus Church in Sidama በሚል ርዕስ የተጻፈውን የምርምር ስራ ይሆናል። መልካም እሁድ እና ንባብ ይሁንላችሁ!


Abstract(en) :
The present work belongs to local African church history and international mission history.The author shows why and how the Sidama people in south Ethiopia became part of theevangelical movement. During the last hundred years this group has experienced a lot ofchanges, incorporated in the greater Ethiopia, being influenced by the internationalmissionary movement, occupied by an European power and becoming a part of themodernising movement.
As a result of all the changes and impulses the people faced, the Sidama to a great extendturned away from their traditional worldview and practices including their religion andaccepted the Christian Evangelical faith.
The origin and the development that led to the foundation of the Ethiopian EvangelicalChurch Mekane Yesus in Sidama are described, as part of the local church history. Theauthor wants to underline how political, social and cultural presuppositions paved the wayfor the church. On the other hand the Christian message through the evangelical movement had an impact on the political, social and cultural development in Sidamaland. Obviously the Sidamas used the missionary movement as a vehicle for progress.
On the basis of literature, archive studies and field research the author describes how theSidama people, in spite of strong opposition from the Ethiopian Orthodox Church and locallandlords, welcomed and shaped an Ethiopian evangelism including education as well ashealth programmes.
ለተጨማሪን ንባብ የምከተለውን ሊንክ ይጫኑ፦ http://uu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:169403
ክቡራን የብሎጊያችን ኣንባብያን፤ ሲዳማን የተመለከቱ ጽሁፎች ከኣሏችሁ በሚከተለው የኢሜል ኣድራሻችን ፦ nomonanoto@gmail.com ፤ ብላችሁ ላኩልን እኛም ከሌሎች ኣንባቢያን ጋር እንጋራለን።




Saturday, August 30, 2014

የኢትዮጵያ ብሔረሰቦችና ቋንቋዎቻቸው አጭር ቅኝት

( የዚህ አጭር ጽሁፍ አዘጋጅ ዶ/ር አንበሳ ተፈሪ ሲዳማ ውስጥ ይርባ በምትባል ቦታ በ1962 ተወለዱ።በ1984 ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ፡ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን፡ በ1987 ደግሞ ሁለተኛቸውን፡ በቋንቋ ጥናት ተቀበሉ።ከ1984 ጀምሮም፡ ወደ እስራኤል እስከተሰደዱበት 1990 ድረስ፡በተማሩበት የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ውስጥ በመምህርነት አገልግለዋል።ከ1990 ጀምሮ ደግሞ በእስራኤል በተለያየ ቦታ በሚገኙ፡ ዩኒቨርስቲዎች፡እንዲሁም)የአንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ት/ቤቶች ጭምር አማርኛንና የቋንቋ ጥናትን አስተምረዋል።መልካም ንባብ!)

ኢትዮጵያ በተለምዶ 3 ሺ ዘመን ታሪክ ያላት ሲሆን በአንዳንድ ታሪካዊና የአርኪኦሎጂያዊ ቁፋሮ መረጃዎች ግን ይህ ታሪካዊ ዕድሜ እስከ 5 ሺ ዓመት ሊደርስ ይችላል። ይህቺ ረጅም ታሪክ ያላት አገር በአሁኑ ጊዜ በኦፊሲዬላዊነት 73 “በሕይወት ያሉ” ቋንቋዎች አሏት።

የኢትዮጵያ 73 ቋንቋዎች የሚመደቡት በ2 የቋንቋ ቤተሰቦች ውስጥ ነው።እነዚህም አፍሮ-እስያዊ እና ኒሎ-ሰሐራዊ (ዓባይ-ሰሐራዊ) ናቸው። አፍሮ እስያዊ ቋንቋዎች በሰሜን አፍሪቃና በደቡብ ምዕራብ እስያ የሚነገሩ ሲሆን 6 ንዑሳውያን ቤተሰቦች አሉት። እነዚህም ጥንታዊ ግብጽ፣ በርበር፣ ቻዳዊ፣ ኩሻዊ (ሐማዊ)፣ ኦሞአዊና ሴማዊ ቋንቋዎች ናቸው። ከእነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ውስጥ 3ቱ ማለትም ጥንታዊ ግብጽ፣ በርበር እና ቻዳዊ በኢትዮጵያ የማይነገሩ ሲሆን የተቀሩት 3ቱ ደግሞ ኢትዮጵያ ውስጥ ይነገራሉ። እነዚህም ኩሻዊ (ሐማዊ)፣ ኦሞአዊና ሴማዊ ቋንቋዎች ናቸው። በዕድሜ ረገድ ኩሻዊና ኦሞአዊ ጥንታዊ ቋንቋዎች ሲሆኑ ሴማዊ ቋንቋዎች ከእነሱ ቀጥለው ወደ ኢትዮጵያ የገቡ ናቸው።

ሴማዊ ቋንቋዎች የሚባሉት ግዕዝ፣ አማርኛ፣ ትግርኛ፣ የጉራጌ ቋንቋዎች፣ አርጐባ፣ ሐረሪ (አደርኛ)፣ ናቸው። ግዕዝ በአሁኑ ጊዜ የማይነገር ቢሆንም ዋነኛ አገልግሎቱ ለመንፈሳዊ ጉዳዮች ነው። የሴማዊ ቋንቋ ተናጋሪዎች በተለይም የአማርኛና ትግርኛ ተናጋሪዎች በኢትዮጵያ ታሪክ ሂደት በተለይም በጦር አመራርና አስተዳደር ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል፣ በመጫወትም ላይ ናቸው። በተጨማሪም ኢትዮጵያን ከአፍሪካ ሀገሮች የተለየ የሚያደርጋት የጽሕፈት ሥርዓት ከሴማውያን ቋንቋዎች የተገኘ ነው። ከሌሎቹ ቋንቋዎች ሲወዳደር ስለሴማዊ ቋንቋዎች አመጣጥ በድፍረት መናገር ይቻላል። ምክንያቱም በሰሜን ኢትዮጵያ ድንጋይ ላይ የተቀረጹ ጽሑፎችና ሌሎችም ማስረጃዎች ስላሉ ነው። በግምት የዛሬ 3 ሺህ ዓመት የተለያዩ የሳባውያን ነገዶች ከየመን እና ደቡብ አረቢያ በመነሣትና ቀይ ባሕርን በመሻገር ሰሜን ኢትዮጵያ ውስጥ ሰፈሩ። ከእነዚህም ነገዶች አንዱ ሐበሻት የሚባል ሲሆን ይህም ስም ሐበሻ ለሚለው ቃልና ቀድሞ የኢትዮጵያ ስም ለሆነው አብሲኒያ ምንጭ ሆኗል። በሳባውያን ቋንቋና በጊዜው ሰሜን ኢትዮጵያ ይነገሩ በነበሩ ቋንቋዎች ዘገምተኛ ውኅደት ግዕዝ ሊወለድ በቃ። ግዕዝ ከአማርኛና ሌሎች ኢትዮ-ሴማዊ ቋንቋዎች ጋር ሲወዳደር “ንጹሕ” ሴማዊ ቋንቋ ነው። ግዕዝ የአክሱም ዘመነ መንግሥት ቋንቋ ሲሆን እስከ 10ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ ዋነኛ የመግባቢያ ቋንቋና ልሳነ ንጉሥ ነበር። ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ግን ሙሉ በሙሉ መነገር አቆመ።

ግዕዝ እስከከሰመበት ጊዜ ድረስ ከፍተኛ አገልግሎት ነበረው። ዛሬም ቢሆን ግዕዝን “ሕያው” ነው ብለው የሚከራከሩ አሉ። ምክንያቱም ግዕዝን አፍ መፍቻቸው ያደረጉ ልጆች ስለሌሉ በደረቅ ሥነ-ልሳናዊ አመለካከት “ለዘላለም አሸልቧል” ቢባልም የኢትዮጵያ ቤተ-ክህነት ሆነች እንደዚሁም የኢትዮጵያውያን ይሁዲ ቄሶች ለጸሎት የሚጠቀሙበት እንደዚሁም እስካሁን ድረስ ቅኔ የሚዘረፍበት/የሚቀኝበት ቋንቋ በመሆኑ ነው። አንዳንድ ሰዎች “ግዕዝን ለልጆች የአፍ መፍቻ በማድረግ ሕያው እንዲሆን ማድረግ ይቻላል” ብለው ሐሳብ ያቀርባሉ። ለዚህም በምሳሌነት የሚያቀርቡት፣ ብዙም ርቀን ሳንሄድ እዚህ እስራኤል አገር የሚነገረውን ዕብራይስጥን ነው። ከዛሬ 125 ዓመት በፊት ዕብራይስጥ የንግግር ቋንቋ አልነበረም። ለኤሊኤዜር ቤን-ይሁዳ ታላቅ ምሥጋና ይግባውና ዛሬ ሕይወት ዘርቶ በእስራኤል ውስጥ ለመነጋገሪያ ብቻ ሳይሆን የከፍተኛ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ቋንቋ በመሆኑ ሁሉም የዩኒቬርሲቲ ትምህርቶች የሚሰጡት በዕብራይስጥ ነው።

ከዚሁ ጋር በተያያዘ ብዙ ጥናቶች እንደሚያሳዩት አብዛኛዎቹ ሠለጠኑ የሚባሉ ሀገሮች (አሜሪካ ፣ አውሮፓ ፣ ጃፓን ፣ እስራኤል ፣ ኮሪያ ወዘተ.) የራሳችውን ቋንቋዎች የሚጠቀሙ መሆናቸው ታውቋል። ስለሆነም “የአፍሪካ ሀገሮች የአውሮፓ (ቅኝ) ቋንቋዎችን ከሚኮርጁ የየራሳቸውን ቋንቋዎች ቢያዳብሩና ቢጠቀሙ ለዕድገታቸው አስተማማኝ መሠረት ይጥላሉ” በሚል ባለፈው ነሐሴ ወር አዲስ አበባ ላይ የተካሄደው 5ኛው የአፍሪካ ሥነ ልሳን ምሁራን ኮንግሬስ ውሳኔ አውጥቷል።

ግዕዝ ከ13ኛ ክፍለ ዘመን ጀምሮ መነገር በማቆሙ ቀሰ በቀስ በሰሜን ትግርኛ፣ በማዕከላዊው ክፍል ደግሞ አማርኛ የግዕዝን ቦታ ያዙ። አብዛኞቹ የሥነ ልሳን ምሁራን አማርኛና ትግርኛ በቀጥታ ከግዕዝ የተወለዱ ናቸው ሲሉ አንዳንዶቹ ደግሞ ሁለቱ ቋንቋዎች የተወለዱት ከግዕዝ ሳይሆን ከሌላ የግዕዝ ቋንቋ እኅት ከነበረና ምንም ማስረጃ ትቶ ካላለፈ ሌላ ቋንቋ ነው ይላሉ። አማርኛ ልሳነ ንጉሥ የሆነው በ1272 ዓ.ም. ከዛጔ ሥርወ መንግሥት በኋላ አጼ ይኩኖ አምላክ ሰሎሞናዊውን ሥርወ መንግሥት መልሶ ሲያቋቁም ነበር። አማርኛ ልሳነ ጽሑፍ መሆን የጀመረው በ14ኛው ክፍለ ዘመን ላይ ሲሆን ይህንንም ያደረገው ሁሉንም የግዕዝ ፈደላትን በመውሰድና 6 አዳዲስ የላንቃ ፊደላትን (ማለትም ሸ ሸ ፣ ቸ ቸ ፣ ኘ ኘ ፣ ዠ ፣ ጀ ጀ ፣ ጨ) እና ኸን በመጨመር ነበር። ነገር ግን በጽሑፍ ይበልጥ መስፋፋት የጀመረው ከአጼ ቴዎድሮስ ጀምሮ ሲሆን ለዚህም በተለይ አስተዋጽኦ ያደረገው ጸሐፊያቸው ደብተራ ዘነብ ነው። አማርኛ በተለይ የተስፋፋው የዳግማዊ አጼ ምኒሊክን የግዛት ማስፋፋት ዘመቻ ተከትሎና እንዲሁም ዘመናዊ ትምህርት ኢትዮጵያ ውስጥ ከተጀመረ በኋላ ነበር።

አማርኛ ከሴማዊ ቋንቋዎች ውስጥ ከዓረብኛ ቀጥሎ 2ኛ ሲሆን በአፍሪካ ውስጥ ደግሞ ከምዕራብ አፍሪካው ሐውሳና Ha_Huከምሥራቅ አፍሪካው ስዋሂሊ ቀጥሎ 3ኛውን ቦታ የያዘ ነው። አማርኛ የፌዴራሉ መንግሥት የሥራ ቋንቋ ሲሆን 5 ሚሊዮን ሰዎች እንደ2ኛ ቋንቋ ይናገሩታል። በታሪካዊና ፖለቲካዊ ምክንያቶች የተነሣ የኢትዮጵያውያን የጋራ መግባቢያ ቋንቋ ( lingua franca ) ከሆነም ቆየት ብሏል።

ይሁን እንጂ እስከ 1992 ድረስ አብዛኛዎቹ የኢትዮጵያ ቋንቋዎችና እንደዚሁም ብሔረሰቦች ተገቢው ቦታ አልተሰጣቸውም ማለት ይቻላል። የተለያዩ ብሔረሰቦች እነሱ የማይቀበሉት ስም የተሰጣቸው፣ ባህላቸው የተናቀ፣ ቋንቋቸውን ደግሞ በአደባባይ ለመናገር የሚፈሩ ነበሩ። ከ1993 ጀምሮ በወጣው አዲስ ሕገ-መንግሥት የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የቋንቋ፣ ባህል፣ ኢኮኖሚና አስተዳደር ነጻነት በመታወጁና ልጆቹን በራሱ ቋንቋ ማስተማር ይችላል ስለተባለ ትምህርቶች እየተሰጡ ያሉት በ20 ያህል የብሔረሰብ ቋንቋዎች ነው። ይህ ውሳኔ ሁለት ጥቅሞች አሉት። የመጀመሪያው የብሔረሰቦችን እኩልነትና መሠረታዊ ዲሞክራሲ መብት ማስከበሩ ነው። ብሔር ብሔረሰቦች የሚከባበሩትና በእኩል ዓይን የሚተያዩት ቋንቋቸው፣ ባህልና ወጋቸው፣ የኢኮኖሚ መብታቸው፣ ወዘተ. ከሌላው ጋር እኩል ሲከበር ነው። ሌላው ደግሞ ዩኔስኮ ያወጣውን ውሳኔ ተግባራዊ ያደርጋል። በዩኔስኮ አመለካከት በ1ኛ ደረጃ ት/ቤት የሚማር ልጅ የመጀመሪያ ትምህርቱን በአፍ መፍቻ ቋንቋው ቢማር በጣም ጠቃሚ ነው። ምክንያቱም የሚማረውና ትኩረቱን የሚሰጠው ለትምህርት ብቻ ስለሆነ ነው። የራሱ ያልሆነና ሌላ 2ኛ ቋንቋ በሚጠቀምበት ጊዜ ትምህርቱን ብቻ ሳይሆን 2ኛውን ቋንቋ ጭምር መማር ስላለበት በትምህርት ወደፊት አይራመድም። እርግጥ መታወቅ ያለበት አንድ ተማሪ አንድ የተወሰነ ክፍል ላይ ሲደርስ የአገሪቱን ፌዴራላዊ የሥራ ቋንቋ የሆነውን አማርኛን መማር ያስፈልገዋል። አለበለዚያ በኢትዮጵያውያን መካከል መግባባት አይኖርም እንደዚሁም የሚያስተሳስራቸው ነገር አይኖርም ማለት ነው።

ፕሮፌሰር ባየ ይማም “የአማርኛ ሰዋስው” (1986፡ ገጽ 4-5) በሚለው መጽሐፋቸው ውስጥ እንደሚያስረዱት አማርኛ አሁን ያለው ብሔራዊ መልክ (ከተናጋሪዎቹ ብዛትና ሥርጭት አንጻር) የቋንቋውን ብሔራዊ ታሪክ ያንጸባርቃል።እንደእሳቸውና ሌሎቹ የሥነ ልሳን ምሁራን አማርኛ የተወለደው በሴማውያን መሪዎችና በካማውያን (ኩሻውያን) ወታደሮች መካከል በተፈጠረው ግንኙነት ሳቢያ ቋንቋዎቻቸው በመደባለቁ ነው። ስለሆነም አማርኛ ቅይጥ ቋንቋ (pidgin) እንጂ ንጹሕ ሴማዊ አይደለም። ለምሳሌ ያህል መሠረታዊ ቃላት ሳይቀሩ ከኩሽ (ካም) የተዋሳቸው ናቸው። ምሳሌ፡- ውሃ ፣ ውሻ ፣ ሰንጋ ፣ ወዘተ. ግሱ በዓረፍተ ነገር መጨረሻ ላይ ስለሚመጣ የዓረፍተ ነገር ቅርጹም ሴማዊ አይደለም። ይህም የሚያስረዳው የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች ብቻ ሳይሆኑ ቋንቋዎቹ ጭምር ረጅም የርስ በርስ ትስስር እንደነበራቸው ነው።

ከላይ እንዳየነው የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ከተለያዩ የቋንቋ ቤተሰቦችና ንዑስ ቤተሰቦች ውስጥ የፈለቁ ቢሆንም ብዙ የሚያመሳስላቸው የቋንቋ ጠባያት አሏቸው።
ከእነዚህም አንዳንዶቹ፡-Ethiopia Languges
(1) በተራ እግድ ድምጾችና ፈንጂ ድምጾች መካከል ያለው የትርጉም ልዩነት
ምሳሌ፡- (ሀ) ነካ – - ነቃ (ለ) ነች – - ነጭ (ሐ) መታ – - መጣ
(2) በ“ አለ” ላይ የተመሠረቱ ግሶች
ምሳሌ፡-(ሀ) ዝም አለ ፣ ቀስ አለ ፣ ብድግ አለ (ለ) እመጣለሁ ብሎ ሳይመጣ ቀረ።
(3) የግስ በዓረፍተ ነገር መጨረሻ መምጣትና በመድረሻ ቅጥያዎች ቃላትን መመሥረት
(4) በብዙ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ውስጥ ያለው መጣ – - ና ና የሚለው ሕገ-ወጥ
ግንኙነት (suppletion) [ልክ እንደእንግሊዝኛው go – went]

ይህ አጭር የምርምር ወረቀት የሚያሳየው ኢትዮጵያ ልሳነ-ብዙ መሆኗን፣እያንዳንዱ ብሔረሰብ የራሱ ቋንቋ፣ ባህል፣ ወግ፣ ወዘተ. ያለው መሆኑን ነው። እንግዲህ ይህ ልዩነት ነው ለኢትዮጵያ ውበት የሚሰጠው። ሁሉም ነገር አንድ ዓይነት ቢሆን ግን የራሱ ጥቅም ቢኖረውም አሰልቺ ይሆናል። በሌላ በኩል ደግሞ እያንዳንዱ ቋንቋ የተለየ ቢሆንም ብዙዎቹን የኢትዮጵያ ቋንቋዎች የሚያስተሳስሩ የድምጽና ሰዋሰዋዊ ጠባያት መኖራቸውን መዘንጋት የለብንም። ይህም የመነጨው የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች በረጅሙ ታሪካቸው እርስ በርስ የማያቋርጥ ግንኙነት እንደነበራቸው ነው። ግንኙነቱም ከተራ ግንኙነት ጀምሮ የጋብቻ፣ የታሪክ፣ የንግድ፣ የቋንቋ፣ የባህል… ወዘተ. ግንኙነት እንደነበረ የታሪክ መዛግብት ያስረዳሉ።

ዝግጅትና ጥንቅር፡- – ዶ/ር አንበሴ ተፈራ
‹‹ዲሞክራሲ እንደ ጃኬት ከአውሮፓ ተሰፍቶ አይመጣም››
መንግሥት
የአውሮፓ ኅብረትና የኢትዮጵያ መንግሥት በኢትዮጵያ ወቅታዊ ጉዳዮች እንዲሁም በአካባቢው ሰላምና ፀጥታ ጉዳዮች ላይ ሰሞኑን ሲመክሩ፣ በአገሪቱ የዲሞክራሲና የሰብዓዊ መብት ጉዳዮች ግምገማ ሳይስማሙ ቀርተዋል፡፡ 
ባለፈው ሐሙስ ነሐሴ 21 ቀን 2006 ዓ.ም. ጠዋት በጽሕፈት ቤታቸው በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ጋዜጣዊ መግለጫ የሰጡት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቃል አቀባይ አምባሳደር ዲና ሙፍቲ እንዳሉት፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በተገኙበት የአውሮፓ ኅብረት ተወካዮች ከኢትዮጵያ መንግሥት ከፍተኛ ባለሥልጣናት ጋር በኢኮኖሚያዊ ልማት፣ በዕርዳታ፣ በንግድ፣ በኢንቨስትመንትና በሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ላይ እጅግ ጠቃሚ የሆነ ምክክር አድርገዋል፡፡ 
የአውሮፓ ኅብረት ለኢትዮጵያ የሚሰጠው የኢኮኖሚ ዕርዳታ ከፍተኛውን መጠን የሚይዝ መሆኑ የተናገሩት አምባሳደር ዲና፣ አገሪቷ ውስጥ ባለው የዲሞክራሲና የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ላይ ግን ሳይስማሙ መለያየታቸውን ገልጸዋል፡፡
በእስር ላይ ስለሚገኙት ጦማሪያንና ጋዜጠኞች አስመልክቶ ውይይት ስለመደረጉም ጥያቄ ቀርቦላቸው ነበር፡፡ ከሰብዓዊ መብትና ሐሳብን በነፃነት ከመግለጽ መብት ጋር ተያይዞ የታሳሪዎች ጉዳይ መነሳቱን ገልጸው፣ ‹‹በእስር ላይ ያሉት ጋዜጠኞች የታሰሩት ጋዜጠኞች በመሆናቸው አይደለም፤›› የሚለው የመንግሥት አቋም በአውሮፓ ኅብረት ተቀባይነት አለማግኘቱን አስታውቀዋል፡፡
እንዲሁም ኢትዮጵያ ውስጥ ስላለው የዲሞክራሲና የሰብዓዊ መብት ችግር በማናቸውም የዲሞክራሲ ሒደት ውስጥ የሚያጋጥም እንጂ፣ ‹‹ሲስተሚክ›› አይደለም የሚለው የመንግሥት አቋም ነው፡፡ የአውሮፓ ኅብረት ግን መንግሥት በተቃዋሚ ፓርቲ መሪዎችና በጋዜጠኞች ላይ በሚወስደው ዕርምጃ ደስተኛ አይደለም፡፡
አምባሳደር ዲና መንግሥት ከአውሮፓ ኅብረት ጋር በአካባቢ ፀጥታ፣ በኢኮኖሚ ግንኙነትና በኢንቨስትመንት በትብብር ለመሥራት ስምምነት ላይ መደረሱን ገልጸው፣ በዲሞክራሲና በሰብዓዊ መብት ጉዳዮች ላይ ግን መስማማት እንዳልተቻለ ተናግረዋል፡፡
ከአውሮፓ ኅብረት የቀረበው ትችት በመንግሥት ተቀባይነት እንደሌለው ለማስረዳትም፣ ‹‹ዲሞክራሲ በአገር ውስጥ የሚበቅል እንጂ በማንም ተፅዕኖ እንደ ጃኬት ተሰፍቶ ከአውሮፓ የሚወጣ አይደለም፤›› በማለት አስተያየት ሰጥተዋል፡፡

ምንጭ፦ ሪፖርተር ጋዜጣ

Friday, August 29, 2014




McAlvay_Sidama_Plant_Based_Medicine.pdf


ምንጭ፦ http://www.surgery.wisc.edu/system/assets/1951/McAlvay_Sidama_Plant_Based_Medicine.pdf?1389376111


የኢትዮጵያ ንግድ መርከብ ድርጅት በቅርብ በቻይና ካሰራቸው እና በክልል ከተሞች ስም ከሰየማቸው መከቦች መካከል ኣንዷ የሆነችው ሐዋሳ በኣይነቷ ታንከር ወይም ድፍድፍ ነዳጅ ጫኚ ስትሆን፤ 26ሺ820 ቶኔጅ የመያዝ ኣቅም ኣላት።

መርከቧ 187 ነጥብ 8 ሜትር በ 32 ሜትር ሪዝመት ኣላት፤ ክብደቷ ደግሞ  42 ሺ 190 ዴድ ዌይት ነው።
የተመረተችው እንደፈረንጆቹ ዘመን ኣቆጣጠር በ 2ሺ 13  ሲሆን በኣሁኑ ሰዓት በ13 ነጥብ 3 ኬኤን በ328ድግሪ ፊጥነት 27 ነጥብ 77716 ድግሪ ላቲቱድ እና 50 ነጥብ 63666ድግሪ ሎንግቱድ በፐሪሺያ ወሽመጥ በመቅዘፍ ላይ ትገኛለች።

ለተጨማሪ መረጃ ከታች  ይመልከቱ፦
IMO: 9617454
MMSI: 624018000
Call Sign: ETHW
Flag: Ethiopia (ET)
AIS Type: Tanker
Gross Tonnage: 26820
DeadWeight: 42190
Length x Breadth: 187.8m × 32m
Year Built: 2013
Status: Active

Last Position Received

In Range
Info Received:3 min ago (2014-08-29 15:27)
Area: Persian Gulf
Latitude / Longitude:27.79563° / 50.62411°
Status:Underway using Engine
Speed/Course: 13.2kn / 329°
AIS Source: 1947
Wind: 11 knots
Wind direction: SE (150o)
Temperature: 34oC

Voyage Related Info (Last Received)

Recent Port Calls

 
PortArrival (LT)Departure (LT)In Transit
BH HIDD (UTC+3)2014-08-29 10:51:00 
BH SITRAH (UTC+3)2014-08-27 16:25:002014-08-29 08:56:00 
IQ UMM QASR (UTC+3)2014-08-25 16:36:002014-08-25 17:03:00
IQ KHOR AL ZUBAIR(UTC+3)2014-08-18 18:46:002014-08-25 16:05:00 
IQ UMM QASR (UTC+3)2014-08-18 16:50:002014-08-18 17:29:00
AE FUJAIRAH (UTC+4)2014-08-11 16:29:00 
Upgrade to access feature
VESSEL TIMELINE feature available to PRO & SAT subscribers   UPGRADE NOW

Vessel Particulars

Last update: 
  • IMO: 9617454
  • Name: HAWASSA
  • MMSI: 624018000
  • Type: CRUDE OIL TANKER
  • Gross Tonnage: 26820 t
  • Summer DWT: 42190 t
  • Build: 2013
  • Flag: ETHIOPIA
  • Home port: ADDIS ABEBA

Info Received:




ምንጭ፦ http://payments.banking-business-review.com/news/ethswitch-selects-smartvista-to-enhance-payments-infrastructure-in-ethiopia-290814-4356613
Ethiopian banks consortium EthSwitch has selected Swiss-based BPC Banking Technologies’ SmartVista for national switching operations in Ethiopia.
The company zeroed in on SmartVista because of its functionality, and advanced technology, BPC said.
EthSwitch has been formed by the Ethiopian banks to work towards connecting the banks to a central transaction switching platform, which will provide customers access to money and other banking services through ATM, point of sale (POS) device, mobile and internet channels.
The consortium is being backed by the Ethiopian Bankers' Association and the National Bank of Ethiopia.
EthSwitch CEO Bizuneh Bekele said: "Our goal is to make inter-bank retail payments processing easier, while increasing security and transparency."
BPC-Africa managing director Daryl Berg said: "We have a long track record with projects such as this and we are certain that EthSwitch will have the most advanced, robust and innovative payments infrastructure, powered by SmartVista.
"With SmartVista's unique design not only will EthSwitch be able to offer a wide range of services immediately but they will be well positioned to take advantage of opportunities in the future."
BPC will also enable EthSwitch to provide an interface to international payments schemes such as Visa and MasterCard Worldwide.

Source: http://payments.banking-business-review.com/news/ethswitch-selects-smartvista-to-enhance-payments-infrastructure-in-ethiopia-290814-4356613

Wednesday, August 27, 2014

ከሶስት ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ የተደረገባቸው ሃይቴክ የህክምና መሳሪያዎች የሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ሆስፒታልን ጨምሮ በኣምስት ሆስፒታሎች ልከፋፈሉ መሆኑ ተሰማ፤ የህክምና መሳሪያዎቹ መካከል ዲጂታል ኤክ ሪይ ማንሻ፤ የኩላሊት ማቆያ ሬፍሪጄራቶር፤ የኦፕሬሽን ኣልጋ፤ ወዘተ የሆኑ ለኩላሊት ትራንስ ፕላንት የምውሉ ናቸው ተብሏል።
ዝርዝር ዜናው የኣፍሪካ ዶትኮም ነው፦
The Ethiopian Pharmaceuticals Fund & Supply Agency (PFSA) has acquired Hi Tech medical equipment for 3.1 billion Br to be distributed to five hospitals across Ethiopia.
The equipment includes - Computed Tomography (CT) scanners, Magnetic Resonance Imaging (MRI) machines, Intensive Care Unit (ICU) machines, Radiant Warmers, anesthesia machines and endoscopy machines. There is also a set to be used for kidney transplants, including operation tables, Harmonic generators, kidney refrigerators and digital X-rays. This equipment will go to the Black Lion Hospital, St Paul Hospital, Jimma University Specialised Hospital, University of Gondar Hospital and Hawassa University Hospital, as soon as the they finish preparing for installation.
Ninety-five percent of the fund was availed by the Millennium Development Goal (MDG) Achievement Fund, Global Fund and The World Bank, said Ashenafi Husine (ENG), head of provisional Directorate for Medical Device Supply & Utilisation Follow-Up. The procurement was made from the United States, China, Latin America and Europe.
"Preparation of space for the machines is completed and we are expecting delivery in the near future," said Desalegn Tigabu (Dr), CEO of the University of Gondar Hospital.
The place for the MRI machines needs to be totally free of metal as it works with high magnetic force.
The CT scan, much like an X-ray machine, requires a room that will not allow the rays to escape.
The Gonder University Hospital is looking forward to using the machines for the treatment of its patients and training of its students, according to Desalegn, including the four to six radiology students it takes annually.
All medical supplies that are imported to Ethiopia get approval based on lists at the Ethiopian Food, Medicine & Health Care Administration & Control Authority (FMHACA) or, where the Authority does not have an items on its list, it consults the lists of the World Health Organisation (WHO) and the USFood and Drug Administration (FDA). The FMHACA controls medicines and medical equipments before and during purchase, and at the time of delivery and after delivery.
The PFSA buys, distributes and installs medicines and medical equipment to governmental hospitals and health centres. The office also requests the FMHACA for medicines to be included on the national drug list.
ምንጭ፦allafrica.com ነው
የብድር ጥያቄውን በኢትዮጵያ መንግሥት በኩል ያቀረበው የገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር ሲሆን፣ የፕሮጀክቱ ፈጻሚ ደግሞ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን መሆኑን የተገኙ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡
የኢትዮጵያ መንግሥት የብድር ጥያቄውን ያቀረበው ከዝዋይ-ሐዋሳ ላለው የመንገድ ግንባታ መሸፈኛ የሚሆን 300 ሚሊዮን ዶላር ሲሆን፣ የዚህ መንገድ አጠቃላይ ወጪ 370 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ በብድር ከሚገኘው 300 ሚሊዮን ዶላር በተጨማሪ የሚቀረው ወጪ በኢትዮጵያ መንግሥት እንደሚሸፈን ለማወቅ ተችሏል፡፡
የሞጆ-ሐዋሳ-ሞያሌ (የኬንያ ድንበር ከተማ) መንገድ የሚገነባው በተለያዩ ምዕራፎች ሲሆን፣ የመጀመሪያው ምዕራፍ ግንባታ የሚካሄደውም ለሁለት ተከፍሎ ነው፡፡
በዚህም መሠረት ከሞጆ-መቂ-ዝዋይ ያለው መንገድ የመጀመሪያው ምዕራፍ አጠቃላይ ወጪውም 225 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ ከዚህ ውስጥ ከሞጆ-መቂ ያለውን የመንገድ ክፍል ለመገንባት ከአፍሪካ ልማት ባንክ 126 ሚሊዮን ዶላር ሲገኝ፣ ቀሪው 99 ሚሊዮን ዶላር በኢትዮጵያ መንግሥት በኩል እንደሚሸፈን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡
ቀሪውን ከመቂ-ዝዋይ የሚገኘውን መንገድ ለመገንባት ደግሞ ከኮሪያ የኢምፖርት ኤክስፖርት ባንክ 100 ሚሊዮን ዶላር ብድር በመገኘቱ የኢትዮጵያ መንግሥት ቀሪውን ወጪ ይሸፍናል፡፡
ከዓለም ባንክ የተጠየቀው ብድር ከዝዋይ-ሐዋሳ የሚያመራውን መንገድ ለመሸፈን የሚውል ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት ባንኩ የቀረበውን የብድር ጥያቄ ተቀብሎ እየገመገመ መሆኑን ለመረዳት ተችሏል፡፡ በባንኩ በኩል የብድር ጥያቄውን እየገመገመ ያለው ቡድን መሪ የቀድሞው የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን ዋና ሥራ አስኪያጅ የነበሩት አቶ ተስፋ ሚካኤል ናሁሰናይ መሆናቸውን ለመረዳት ተችሏል፡፡
የተጀመረው የፍጥነት መንገድ ግንባታ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን ለመተግበር ያቀደው የፍጥነት መንገድ አገር አቀፍ ኔትወርክ አካል እንደሆነ መረጃዎች ይገልጻሉ፡፡ በመሆኑም የፍጥነት መንገዱ ሲጠናቀቅ ከሞጆ-ሐዋሳ እንዲሁም ከሐዋሳ-ሞያሌ ድረስ በአንድ ጊዜ አራት ተሽከርካሪዎችን የሚያስተናግድ እንደሚሆን፣ የመንገድ ፕሮጀክቱ ሌላው ዓላማም ኢትዮጵያን ከምሥራቅ አፍሪካ ጋር ማስተሳሰር መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ 

መድኃኒት ማለት በሽታን ለመመርመር፣ ለመከላከል፣ ለማከምና ለመፈወስ የምንጠቀምበት ኬሚካል ነው፡፡ መድኃኒት ለበሽተኛ በሐኪም ትዕዛዝም ሆነ ያለሐኪም ትዕዛዝ ሊሰጥ ይችላል፡፡
ያለሐኪም ትዕዛዝ የሚሰጡ መድኃኒቶች በሽተኛው ላይ ብዙ የጎንዮሽ ጉዳቶች የሌሏቸውና በሽተኛው በሚፈልግበት ጊዜ በመድኃኒት ባለሙያው ድጋፍ፣ ምክርና መረጃ በመመርኮዝ የሚወስዳቸው ናቸው፡፡ 
በአገራችን ባለው የምግብ የመድኃኒትና ጤና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለሥልጣን መመርያ መሠረት ለራስ ምታት፣ ለጉንፋን፣ ለሆድ ቁርጠትና ለመሳሰሉት ቀላል ሕመሞች የሚወሰዱ መድኃኒቶች ያለሐኪም ትዕዛዝ ሊሸጡ የሚችሉ ናቸው፡፡ 
በሐኪም ትዕዛዝ (በማዘዣ ወረቀት) የሚሰጡ መድኃኒቶች፤ በባለሙያው ከፍተኛ ጥንቃቄ ተወስዶባቸው ካልታዘዙ በስተቀር በበሽተኛው ላይም ሆነ በማኅበረሰቡ ላይ ከፍተኛ ጉዳት የሚያስከትሉ ናቸው፡፡ በአግባቡ ካልተወሰዱም በሽታ አምጭው ተህዋስ መድኃኒቱን እንዲላመድ ያደርጋሉ፡፡ 
በሐኪም ትዕዛዝ ከሚወሰዱት መድኃኒቶች መካከል የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች (Antimicrobials) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች የሚባሉት በቫይረስ፣ በባክቴሪያ፣ በፈንገስና በፕሮቶዝዋ አማካይነት የሚመጡ በሽታዎችን ለማከም የሚያገለግሉ ናቸው፡፡ 
ፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን ያለሐኪም ትዕዛዝ መውሰድ ከሚያስከትላቸው ችግሮች መካከል አንዱና ዋነኛው የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች መላመድ (Drug Resistance) ነው፡፡ አንድ የፀረ ተህዋስያን መድኃኒት በትክክለኛ መጠኑ ወይም የሰውነታችን ሴሎች ሊቋቋሙት በሚችሉት መጠን ወይም ከመጠኑ በላይ ተሰጥቶ ተህዋስያኑ የማይሞቱ ወይም መራባታቸውን የማያቆሙ ከሆነ ተህዋስያኑ መድኃኒቱን ተላመዱ ይባላል፡፡ 
የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች መላመድ በዓለም አቀፍ በተለይም በታዳጊ አገሮች ያለችግር ነው፡፡ እነዚህ መድኃኒቶች ያለሐኪም ትዕዛዝ ከተወሰዱ በበሽተኛው ላይ ብቻ ሳይሆን በኅብረተሰቡ ላይ የሚያደርሱት ጉዳት ከፍተኛ ነው፡፡ 
ተህዋስያኑ መድኃኒቶቹን መላመዳቸው ከሚያስከትላቸው ችግሮች መካከል፤ በእነዚህ ተህዋስያን አማካይነት የሚመጡትን በሽታዎች በፀረ ተህዋስያን መድኃኒቱ ማዳን አለመቻል፣ በሽታው ለብዙ ጊዜ እንዲቆይ በማድረግ በሽተኛውን እስከ ሞት ማድረስና ፀረ ተህዋስያኑን የተላመዱ ተህዋስያን የያዘ በሽተኛ ለብዙ ጊዜ ታሞ ስለሚቆይና በሚንቀሳቀስበትም ጊዜ ሌላውን የኅብረተሰብ ክፍል መድኃኒቶቹን ለተላመዱት ተህዋስያን በማጋለጥ ከፍተኛ የሆነ ችግር ማስከተል ናቸው፡፡ ከመላመድ በተጨማሪ፣ ያለሐኪም ትዕዛዝ የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን መውሰድ ለጎንዮሽ ጉዳቶች (Side Effects)፣ ከሌሎች መድኃኒቶች ጋር አለመስማማት (Drug Interactions) እና መስጠት ለማይገባው በሽተኛ በመስጠት (Contraindications) ከፍተኛ ችግር ሊያስከትሉ ይችላሉ፡፡ 
ከሕግ አንፃር በአገራችንም ሆነ በዓለም ላይ ያለሐኪም ትዕዛዝ የሚሰጥ አንድም የፀረ ተህዋስያን መድኃኒት የለም፡፡ ነገር ግን በአገራችን  የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች ያለሐኪም ትዕዛዝ (ያለ ማዘዣ ወረቀት) በተለያዩ የመድኃኒት ቤቶችና መደብሮች ሲሸጡ ይስተዋላሉ፡፡ በተለያየ ጊዜ የተካሄዱ ጥናቶች የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች ያለሐኪም ማዘዣ እየተሸጡ መሆናቸውን ያመለክታሉ፡፡ ለምሳሌ፤ በ2000 ዓ.ም. በወራቤ ከተማ በስልጤ ዞን የተካሄደው ጥናት እንደሚያሳየው ያለሐኪም ትዕዛዝ መድኃኒት ከወሰዱት ሰዎች ውስጥ ከግማሽ በላይ (59.6%) የሚሆኑት የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን ተጠቅመዋል፡፡ በ2001 ዓ.ም. በጅማ ዩኒቨርሲቲ በጤና ሳይንስ ተማሪዎች ላይ የተሠራው ጥናት እንደሚያመለክተው ያለሐኪም ትዕዛዝ መድኃኒት ከወሰዱት ተማሪዎች መካከል 35.8% የሚሆኑት የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን ወስደዋል፡፡ በ1994 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ የተካሄደው ጥናት እንደሚያሳየው ያለሐኪም ትዕዛዝ ከተወሰዱት መድኃኒቶች ውስጥ 26.4% የሚሆኑት የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች ናቸው፡፡ እንዲሁም በ2003 ዓ.ም. በመቀሌ ዩኒቨርሲቲ በጤና ሳይንስ ኮሌጅ በተሠራው ጥናት መሠረት ያለሐኪም ትዕዛዝ ከተወሰዱት መድኃኒቶች ውስጥ 17.2% የሚሆኑት የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች ናቸው፡፡ 
ጥናቶቹ የሚያመለክቱት በአገራችን ያለሐኪም ትዕዛዝ የሚወሰዱት የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶች መጠን ከፍተኛ መሆኑን ነው፡፡ በመሆኑም ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል ያለሐኪም ትዕዛዝ የሚወሰዱ የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን በመከላከል ደረጃ የራሱን ድርሻ ሊወጣ ይገባል፡፡ 
የመድኃኒት ተጠቃሚው ያለሐኪም ትዕዛዝ የሚወሰዱ የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን ከብዙ አንፃር ጉዳት እንደሚያስከትሉ ተገንዝቦ ያለሐኪም ትዕዛዝ እነዚህን መድኃኒቶች ከመውሰድ መቆጠብ ይኖርበታል፡፡ 
የመድኃኒት ባለሙያው የሙያው ሥነ ምግባርና ሕጉ በሚያዘው መሠረት ሕዝቡን በአግባቡ ማገልገልና እነዚህን መድኃኒቶች ያለሐኪም ትዕዛዝ በመውሰድ የሚመጡትን ችግሮች መከላከል ይገባዋል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ የሚመለከተው የመንግሥትም ሆነ መንግሥታዊ ያልሆነ አካል የእነዚህን መድኃኒቶች አጠቃቀም በተመለከተ የኅብረተሰቡን የዕውቀት ደረጃ ከፍ ለማድረግ የተለያዩ የመረጃ መስጫ መንገዶችን (ለምሳሌ ሬዲዮ፣ ቴሌቪዥን፣ ጋዜጣ፣ ኢንተርኔት፣ ወዘተ) በመጠቀም መረጃውን ማስፋፋት ይኖርበታል፡፡ 
ሁሉም የመድኃኒት ተጠቃሚ ያለሐኪም ትዕዛዝ የፀረ ተህዋስያን መድኃኒቶችን በመጠቀም የሚመጡ ችግሮችን ተገንዝቦ በጤና ባለሙያ ብቻ የታዘዘለትን መድኃኒት በአግባቡ በመጠቀም ራሱንና ኅብረተሰቡን መድኃኒቶችን ከተላመዱ ተህዋስያን ሊጠብቅ ይገባል፡፡
ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በመቀሌ ዩኒቨርሲቲ በጤና ሳይንስ ኮሌጅ መምህርና የፋርማሲ ዲፓርትመንት ኃላፊ ናቸው፡፡ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ ጸሐፊውን በኢሜል አድራሻቸው tadele.eticha@mu.edu.et ማግኘት ይቻላል፡፡
 People barter over prices in the khat market in Awaday, Ethiopia. Awaday is the biggest town in the eastern region of Ethiopia for khat growing and export to nearby countries such as Somalia, Djbouti and also Arab states. – AFP pic, August 27, 2014.People barter over prices in the khat market in Awaday, Ethiopia. Awaday is the biggest town in the eastern region of Ethiopia for khat growing and export to nearby countries such as Somalia, Djbouti and also Arab states. – AFP pic, August 27, 2014.For a town seen as a key trading centre for khat, a drug that is banned in many countries, Ethiopia's Awaday can seem pretty drowsy and laid-back.
As the sun sets on the small eastern town, farmers and brokers of the amphetamine shrub rouse from an afternoon slumber to cut deals in the bustling market, one of the busiest centres of international trade for the leaves.
Khat, a multi-million dollar business for countries across the Horn of Africa and in Yemen, consists of the succulent purple-stemmed leaves and shoots of a bush whose scientific name is Catha edulis.
Chewing it for hours produces a mild buzz.
But Britain in June classified khat as an illegal drug, closing the last market in Europe in the wake of a similar ban by the Netherlands in January.
For the thousands of farmers and traders here in Awaday, 525 km east of the Ethiopian capital, the ban has already had a severe impact.
Previously the plant was Ethiopia's fourth largest export, earning more than $270 million (RM852 million) in 2012-13.
"All of the people, they are in big trouble, even the man who brings from the farm to the market, and the guy who buys from here to export," said exporter Mustafa Yuye.
"For most of the people here, their living is by khat, they don't have other jobs," he added, speaking after an early morning shift at the manic market, where several tonnes of the herb change hands each day.
In trouble without work
For first-time chewers, the bitter leaves – stuffed in a squash ball-sized bulge in the cheek for several hours – offer little more than a sour taste, a sore jaw and the sensation that one has drunk several pots of coffee.
The World Health Organisation says the plant causes irritability, insomnia and lethargy.
More experienced chewers describe a meditative, almost trance-like state, where one's sense of time slips away. The user may sit still for hours, yet remain alert to conversation or reading matter.
While debates about khat's effects on health go on, around 20 million people across the Horn of Africa and the Arabian Peninsula chew the plant every day.
In Ethiopia, where khat is intertwined with ancient traditions – Muslim clerics chewed it to help them study the Koran – the shrub is legal.
Crops are now sold to neighbouring nations, especially Somalia and across the Red Sea to Yemen.
Khat must be chewed fresh because its potency fades within hours.
After frantic trading, drivers pile bundles into airplanes or pickup trucks, dashing along dirt tracks at breakneck speeds for wider distribution.
Before the ban, Mustafa sent more than three tonnes a month to the Horn of Africa diasporas in Britain, but he is now restricted to supplying domestic and regional markets.
Prices have tumbled. "Our money is getting less," Mustafa said, and farmers in Kenya share similar concerns.
Brokers like Mustafa can earn up to $30 per kilo in the top markets, but as little as $5 for the same quantity of low-grade khat in regional markets, according to local traders.
Redundant khat broker Tofiq Mohammed said the whole town of Awaday will be hit by the ban. He used to sell two tonnes to Britain a month but has now stopped working.
"From the farmer to the traders, we are in trouble without work," he said.
Social addiction
Some farmers had switched to khat from crops like coffee or maize, because khat can be harvested year-round and previously fetched stable prices at the market.
Kadija Yusuf, surrounded by her chest-high bushes, says she preferred khat farming since it needs less water than coffee.
"There was not enough water, so I started growing khat," Kadija said. "If they don't allow us to export... we will stop this and return to coffee."
Her earnings were low – about $38 in a good month – and she worries that her income will now drop further.
With prices falling it is cheaper to chew, but critics say that for those hooked on the leaves, the habit squanders their cash and time.
"When you chew khat you focus, you read a lot," said Adil Ahemmed, sitting on the floor surrounded by friends and piles of khat stalks, while coffee beans roasted over a flame.
But he calls chewing a "social addiction", and admits it is draining his money.
He spends about six euros a day on the plant, about 90% of his earnings as a computer technician.
"Economically it damages us," Adil said, his cheek packed with leaves, swollen like a hamster. "That's the biggest problem, especially for youth." – AFP, August 27, 2014.
- See more at: http://www.themalaysianinsider.com/features/article/ethiopias-herbal-high-struggles-after-foreign-ban#sthash.vAPdVyfe.dpuf