POWr Social Media Icons

Wednesday, November 27, 2013


አርሶ አደሮቹ እንደሚናገሩት ቀደም ሲል አንድ ኪሎ እሸት ቡና
እስከ 13 ብር ድረስ ሸጠው ነበር፤ አሁን ግን ተመሳሳይ መጠን
ያለውን ቡና በአምስት ብር ብቻ ለመሸጥ ተገድደዋል፤
በሲዳማ ዞን ዳሌ ወረዳ የአዋዳ ቀበሌ ገበሬ ማህበር ነዋሪው አርሶ አደር ተፋዬ ወቴ ከቡና ሌላ በማሳቸው እንስትም በቆሎም ያመርታሉ። ይሁንና ሰፋ ያለው መሬት በቡና የተሸፈነ ነው። ከዚህ መሬት በየዓመቱ የሚያገኙት የገንዘብ መጠን እንደ ቡና ገበያ ዋጋው መለያየቱን ይናገራሉ።
እርሳቸው እንደሚሉት ፤ቀደም ባሉት ጊዜያት የቡና ምርታማነት ከፍ ያለ ቢሆንም በመሀል ደግሞ መቀነስ ታይቶበታል። ነገር ግን በአካባቢው ያሉ የግብርና ባለሙያዎች የቡናን ችግኝም ሆነ ዛፍ እንዴት መያዝ እንደሚገባ በሰጡት ትምህርት አሁን ላይ ለውጥ ይታያል። ምርቱ ቢኖርም የገበያ ሁኔታው አሳሳቢ ሆኗል።
በተለይ በተጠናቀቀውና በተያዘው ዓመት የቡና ዋጋ ከሚጠበቀው በታች ዝቅ ማለቱን የሚያመለክቱት አርሶ አደር ተስፋዬ ዘንድሮ አንድ ኪሎ እሸት ቡና በአምስት ብር ለመሸጥ መገደዳቸው የልፋታቸውን ዋጋ እንደሚያሳጣቸው ይገልፃሉ። ዋጋው ከፍና ዝቅ የማለቱ ጉዳይም እንዳሳሰባቸው ነው የሚጠቅሱት።
«እኛ የምንፈልገው የተጋነነ ትርፍ አይደለም። ከሁለት ዓመት በፊት የነበረው የቡና መሸጫ ዋጋ ከአምናና ከዘንድሮው ይሻል ነበር። ቢያንስ አንዱን ኪሎ እሸት ቡና እስከ 13 ብር ድረስ ሸጠናል። ነገር ግን ትርፍ አጋብሰናል ማለት ሳይሆን ለድካማችን የተሻለ ዋጋ ነበር የሚያስብል ነው። ስለዚህም የክልሉና የዞኑ ቡና ግብይት በዚህ ጉዳይ ላይ ተነጋግረው የልፋታችንን ዋጋ የምናገኝበትን መፍትሄ ቢያመቻቹ መልካም ነው» ይላሉ አርሶ አደር ተስፋዬ።
በአሁኑ ወቅት አንድ ኩንታል ጤፍ በአካባቢው በ1300 ብር እየተገዛ ትልቅ ዋጋ ተከፍሎበት እየተመረተ ያለው ቡና በኪሎ አምስትና ስድስት ብር መሸጡ ያስቆጫቸዋል። ይሁንና ያመረቱትን በቀላሉ ምንም የትራንስፖርት ወጪ ሳያወጡ በቅርብ ላለው ጎይዳ የገበሬዎች ህብረት ሥራ ማህበር ማስረከብ መቻላቸው አንዱ መልካም ነገር እንደሆነ ይገልጻሉ። እርሳቸውም የማህበሩ አባል ናቸው። ማህበሩ የቡና መፈልፈያ ያለው ሲሆን የገበያ ሰንሰለቱም ከበፊቱ የተሻለ ሆኖ እንዳገኙት ነው ያመለከቱት።
አርሶ አደር ተናኘወርቅ ገለታ የዚያው የአዋዳ ቀበሌ ነዋሪና የማህበሩም አባል ናቸው። ልክ እንደ አርሶ አደር ተስፋዬ ሁሉ እርሳቸውም በአንድ ሄክታር ተኩል መሬት ላይ ቡና በስፋት ያመርታሉ። ይሁንና ጊዜያቸውን ሰውተው በቡና ምርቱ ውጤታማ ለመሆን መድከማቸውን ሊክስ የሚችል ዋጋ እያገኙ አይደለም።
«በተለይም ዘንድሮ የአንድ ኪሎ እሸት ቡና ዋጋ ከድንች ዋጋ በታች መሆኑ አሳስቦኛል» የሚሉት አርሶ አደሯ፤ ለዚህ መፍትሄ እንዲፈለግለት ያመለክታሉ። በአንድ ነገር ግን ደስተኛ ናቸው። ምርታቸውን ወደ ማህበራቸው ወስደው ስለሚያስረክቡ የቡና ዋጋ ቢቀንስም ለመሸጥ ችግር እንደሌለባቸው ነው የተናገሩት።
የዳሌ ወረዳ ግብይትና ኅብረት ሥራ ጽሕፈት ቤት ኃላፊ አቶ ደሳለኝ ጥላሁን እንደሚናገሩት፤ በወረዳው ስምንት መሰረታዊ የኅብረት ሥራ ማህበራት አሉ። በእነዚህም ውስጥ 838 ሴቶች እና20ሺ 892 ወንዶች አባላት ይገኛሉ። ካፒታላቸው ደግሞ 21ሚሊዮን 730ሺ ብር ሲሆን 17 የቡና መፈልፈያ ጣቢያ እንዲሁም 57 የግብይት ማዕከላት አላቸው። እነዚህ ማዕከላት የግል ባለሀብቶችንም ያካትታሉ።
በቡና ሽያጩ ቀደም ባሉ ጊዜያት ተጠቃሚው አርሶ አደሩ ሳይሆን ደላሎችና ባለሀብቶች እንደነበሩ ያስታውሳሉ። ይሁንና ባለፉት ሦስትና አራት ዓመታት ለውጥ የታየ ቢሆንም አሁን ደግሞ«በዓለም የቡና ገበያ ዋጋ ማሽቆልቆልና በሌሎችም ምክንያት አርሶ አደሩ ቡናውን በዝቅተኛ ዋጋ ለመሸጥ መገደዱ ስጋት እየፈጠረ ነው» ብለዋል።
እንደ ኃላፊው ገለፃ፤ አርሶ አደሩን መደገፍ የሚያስችል ሥራ ሊሰራ ይገባል። የዓለም የቡና ዋጋ በዚሁ ከቀጠለ አምራቹ አንድ ኪሎ እሸት ቡና በአምስት ብር መሸጡ ውጤታማ አያደርገውምና የተሻለ ገቢ ወደሚያስገኝ ምርት ሊሄድ ይችላል። ይህ ደግሞ ሲታሰብ መንግሥት እንደ አገር ሊያጣው የሚችል ብዙ ነገር አለና ዋጋ የማፈላለግ ሥራ ሊሠራ ይገባል። ልክ የክልሉና የዞኑ ዩኒየኖች የሚያደርጉትን የዋጋ ማፈላለግ ሥራ ሊደግፍ ይችላል።
የሲዳማ ሕዝብና ቡና የጠበቀ ቁርኝት ያላቸው መሆኑ መታሰብ አለበት። ቡና ለሲዳማ ሕዝብ ልብሱ፣ ምግቡ፣ መዝናኛውና ሁሉ ነገሩ በመሆኑ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል ባይ ናቸው። «አርሶ አደሩ ለቡና ምርቱ ጥራትም በመጨነቅ እየሠራ ሲሆን በብዛትም እንዲሁ ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል» ብለዋል። ለዚህም ማሳያው የወረዳው የቡና ምርት ባለፉት ዓመታት 15ሺ ሄክታር ሲሆን አሁን ግን ወደ16ሺ ሄክታር አካባቢ እየደረሰ ነው።
የሲዳማ ዞን ግብይትና ህብረት ሥራ መምሪያ ኃላፊ አቶ ቡርቃ ቡላሾ በበኩላቸው እንዳመለከቱት፤ በዞኑ ባሉ 13 ወረዳዎች ቡና በብዛት ይመረታል። የግብይት ሥርዓቱን ዘመናዊ ለማድረግም ግብ በማስቀመጥ እንቅስቃሴ ተደርጓል። በተለይ የገበያ ሰንሰለቱን ለማሳጠር ሰፊ ሥራ ተሠርቷል። በሁለት ዓመት ውስጥ በተደረገው ርብርብ ወደ 254 የመጀመሪያ ደረጃ የቡና ግብይት ማዕከላት መፍጠር ተችሏል። ስለዚህም በአሁኑ ወቅት በዞኑ ቡና በግብይት ማዕከላት ብቻ ነው የሚሸጠው።
«በአርሶ አደሮቹ የተነሳው ጥያቄ እውነትነት ቢኖረውም መፍትሄው ግን ቡናን በብዛትና በጥራት ማምረት እንደሆነ ሊታወቅ ይገባል» ይላሉ። እንደሚታወቀው አገሪቷ እየተከተለች ያለው የነፃ ኢኮኖሚ የግብይት ሥርዓት ነው።
ዋናው ቁምነገር የራስን ጥረት አክሎ በሄክታር ስምንት ኩንታል ይመረት የነበረውን በክልሉ ከፋ፣ ሸካና ቤንች ማጂ አካባቢ የታየውን ተሞክሮ በመውሰድ በሄክታር ወደ 20 ኩንታል ለማድረስ መሥራት ነው። ከዚህ ሌላ ደግሞ አርሶ አደሩ በድካሙ ልክ እንዲያገኝ እሴት ጨምሮ በመላኩ ላይ ሰፊ ሥራ መሥራትን ይጠይቃል። በጥራት በኩልም እንዲሁ በማለት ነው የገለጹት።
 ...ይህ በሲዳማ ቡና አምራቾች ላይ የተከሰተው ችግር የቡና ዋጋ በዓለም ገበያ ዋጋ የሚወሰን ከመሆኑ አኳያ የሌሎች ሀገሮች ቡና አምራች አርሶ አደሮችም ችግር ነው። ችግሩ ከቡና ጋር የጠበቀ ግንኙነት ላለውና ቡና ምግቡ፣ ልብሱ፣ መዝናኛው በአጠቃላይ የኑሮው ዋልታና ማገር ለሆነው የኢትዮጵያ ቡና አምራች ምን ያህል አሳሳቢ ሊሆን እንደሚችል በእርግጠኝነት መናገር ይቻላል።
የቡና ዋጋ እየቀነሰ መምጣት በአስቸኳይ የሚፈታ ካልሆነ የቡና አምራቾች የልፋታቸውን ዋጋ ወደ ሚያስገኙላቸው ዘርፎች ፊታቸውን እንዲያዞሩ የሚያስገድድ ሁኔታ እንዲፈጠር ያደርጋል፤ የግብይት ህብረት ሥራ ማህበራትም ይህንኑ ስጋት እያረጋገጡ ናቸው። ሀገሪቱም ከቡና በከፍተኛ ደረጃ የምታገኘውን የውጭ ምንዛሪ እንዲቀንስ የሚያደርግም ይሆናል። ችግሩ በቡና ልማቱና ግብይቱ ሰንሰለት የሚሳተፈውን በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ህዝብ ኑሮ እንዲናጋ ያደርጋል።

ኢትዮጵያ ለቡና ልማት በሰጠችው ትኩረት በቡና ተክል የተሸፈነው መሬትም ሆነ ምርት በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ መጥቷል። ቡና ከሚመረትባቸው ክልሎች በተጨማሪ በአማራና በትግራይ ክልሎች ጭምር ቡናን በማምረት ከዘርፉ የሚገኘውን ገቢ ለማሳደግ በሀገር ደረጃ ከፍተኛ ርብርብ እየተደረገ ነው። ለቡና አምራቾች ወሳኝ ግብዓቶችን በማቅረብ ጭምር ድጋፍ እየተደረገ ነው።
አርሶ አደሩ ምርቱን በአቅራቢያው ለሚገኙ የራሱ የህብረት ሥራ ማህበራት እንዲያቀርብ የሚያስችል ሁኔታ በመፈጠሩም ምርቱ የደላሎችና ህገወጥ ነጋዴዎች ያለአግባብ መጠቀሚያ ከመሆን እየዳነ ነው። በአሁኑ ወቅት የቡና ግብይት የሚካሄድባቸው በርካታ የግብይት ማዕከላት ተቋቁመው እየሰሩ ናቸው። በተለይ አርሶ አደሩ ምርቱን ለህብረት ሥራ ማህበራት ማቅረብ በመቻሉ የቡና ዋጋ በሚወድቅበት ወቅት ምርቱን የሚያደርግበት እንዳያጣ የሚያስችሉት ሁኔታዎች ተፈጥረዋል። በአብዛኛው በአውሮፓ ገበያ ተወስኖ የቆየው የቡና ግብይትም ወደ እስያ ሀገሮች እንዲገባ በመደረጉ ባለፈው ዓመት ከደቡብ ኮሪያ ብቻ ከ200 ሚሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ማግኘት መቻሉን መረጃዎች ይጠቁማሉ።
2004 በጀት ዓመት169ሺ ቶን የታጠበና ደረቅ ቡና ወደ ውጭ በመላክ 832ሚሊዮን ዶላር ገቢ ተገኝቷል። በ2005በጀት ዓመትም ካለፈው ዓመት በ30ቶን ብልጫ ያለው ቡና ለዓለም ገበያ አቅርባለች። በቡና ዋጋ መቀነስ ሳቢያ ከእዚህ አቅርቦት740ሚሊዮን ዶላር ብቻ ነው ገቢ ያገኘችው።
ምንም እንኳ ሀገሪቷ ወደ ውጭ የምትልከው የቡና ምርትም በየዓመቱ ቢጨምርም በዓለም የተከሰተውን የኢኮኖሚ ቀውስ ተከትሎ የቡና ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ እያሽቆለቆለ መጥቷል። በዚህም ሀገሪቱም ሆነች ቡና አምራቹም ለተጎጂነት መዳረጋቸውን የተጠቀሰው መረጃ ያስገነዝባል ።
የደቡብ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል የሲዳማ ዞን አርሶ አደሮችንና የግብይትና ህብረት ሥራ ማህበራትን ዋቢ ያደረገው የትናንቱ ዘገባችን እንደሚያመለክተውም፣ በዓለም የተከሰተውን የኢኮኖሚ ቀውስ ተከትሎ የገዥ ፍላጎት መቀዛቀዝ በመፈጠሩ ሳቢያ የቡና ዋጋ እያሽቆለቆለ መምጣት የቡና አምራቹን በከፍተኛ ሁኔታ እየጎዳው ነው። የዞኑ ቡና አምራች አርሶ አደሮች የልፋታቸውን ያህል ተጠቃሚ እየሆኑ አይደለም። አርሶ አደሮቹ ከሁለት ዓመት በፊት አንድ ኪሎ እሸት ቡና ቢያንስ እስከ 13 ብር ይሸጡ ከነበረበት ሁኔታ ባለፈውና በተያዘው ዓመታት ዋጋው እያሽቆለቆለ መጥቶ አንድ ኪሎ እሸት ቡና በአምስት ብር ለመሸጥ ተገደዋል።
ይህ በሲዳማ ቡና አምራቾች ላይ የተከሰተው ችግር የቡና ዋጋ በዓለም ገበያ ዋጋ የሚወሰን ከመሆኑ አኳያ የሌሎች ሀገሮች ቡና አምራች አርሶ አደሮችም ችግር ነው። ችግሩ ከቡና ጋር የጠበቀ ግንኙነት ላለውና ቡና ምግቡ፣ ልብሱ፣ መዝናኛው በአጠቃላይ የኑሮው ዋልታና ማገር ለሆነው የኢትዮጵያ ቡና አምራች ምን ያህል አሳሳቢ ሊሆን እንደሚችል በእርግጠኝነት መናገር ይቻላል።
የቡና ዋጋ እየቀነሰ መምጣት በአስቸኳይ የሚፈታ ካልሆነ የቡና አምራቾች የልፋታቸውን ዋጋ ወደ ሚያስገኙላቸው ዘርፎች ፊታቸውን እንዲያዞሩ የሚያስገድድ ሁኔታ እንዲፈጠር ያደርጋል፤ የግብይት ህብረት ሥራ ማህበራትም ይህንኑ ስጋት እያረጋገጡ ናቸው። ሀገሪቱም ከቡና በከፍተኛ ደረጃ የምታገኘውን የውጭ ምንዛሪ እንዲቀንስ የሚያደርግም ይሆናል። ችግሩ በቡና ልማቱና ግብይቱ ሰንሰለት የሚሳተፈውን በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ህዝብ ኑሮ እንዲናጋ ያደርጋል።
የቡና ምርትና ምርታማነትን ለማሳደግ የቡና አምራቹ የልፋቱን እንዲያገኝ ለማድረግ እስከአሁን የተከናወኑ ተግባሮች ውጤታማ ቢሆኑም፣ ልማቱና ግብይቱ አርሶ አደሩንና ሀገሪቷን ተጠቃሚ እንዲያደርግ የሚከናወኑ ሥራዎች ቀጣይነት እንደሚገባ ይህ በዋጋ ላይ የተከሰተው ችግር ያስገነዝባል። በተለይ በዓለም የቡና ገበያ ላይ ሰፊና ዘላቂነት ያለው ሥራ መስራት እንደሚያስፈልግ የአርሶ አደሮቹ ጥሪ ማረጋገጫ ነው።
አሁን የአርሶ አደሩንና የሀገሪቷን ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ በመፍትሔነት የተቀመጡት ሥራዎች አርሶ አደሮች የቡና ምርታቸውን እንዲያሳድጉ፣ ቡናን ለገበያ የሚያቀርቡ አካላት እሴት ጨምረው እንዲያቀርቡ የሚያስችሉ ተግባሮችን በስፋት ማከናወን ነው። የገበያ መዳረሻዎችን ማስፋትና በምርት ጥራት ላይ መሥራትም ሌሎች ወቅቱ የሚጠይቃቸው ሥራዎች ናቸው።
አርሶ አደሩ በሄክታር የሚያመርተውን ምርት ለማሳደግ የሚያስችሉ ውጤታማ ተሞክሮዎችን ማስፋት ያስፈልጋል። ለዚህም በደቡብ ክልል ከፋ፣ ሸካና ቤንች ማጂ ዞኖች በሄክታር 20ኩንታል እየተገኘ ያለበትን ተሞክሮ በፍጥነት በሁሉም ቡና አምራች አካባቢዎች ማስፋት ጊዜ ሊሰጠው አይገባም።
ለአርሶ አደሩ ምርት በእሲያ ሀገሮች ገበያ ለማፈላለግ እንደተደረገው ውጤታማ ተግባር ያሉ ሥራዎችን በሌሎች የዓለም ክፍሎችም አጠናክሮ ማስቀጠል እንዲሁም የቡናን ጥራት ለማረጋገጥ እየተካሄዱ የሚገኙትን ሥራዎች ማጠናከርም ይገባል።
አጽንኦት ሲሰጠው የቆየው በቡናን ላይ እሴት ጨምሮ ለገበያ ማቅረብ ልዩ ትኩረት ተሰጥቶት በፍጥነት ወደ ተግባር መግባት ያስፈልጋል፤ ይገባልም።
ከእነዚህ ሥራዎች መካከልም ለዘንድሮ የሚደርሱትን ለዘንድሮ፤ የከርሞዎቹንና ቀጣዮቹንም እንዲሁ ለይቶ በማስቀመጥ በመሥራት የቡና አምራቹን ቅስም ሊሰብር የሚችለውን የቡና ዋጋ መቀነስ የሚያካክስ ተግባር ለማከናወን ፈጥኖ መንቀሳቀስ የግድ መሆን ይኖርበታል።