Nomonanoto Show

Sunday, November 10, 2013

ከ11 የምስራቅ አፍሪካ አገራት ደግሞ በ8ኛ ላይ ተቀምጣለች
መልካም አስተዳደር ከ100%
  • ሞሪሺየስ - 80
  • ቦትስዋና - 78
  • ኬፕቨርዴ - 77
  • ሲሸልስ - 78
  • ደቡብ አፍሪካ - 71
  • ሶማሊያ - 8
የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን የ2013 የመልካም አስተዳደር ውጤታማነት ደረጃን “Ibrahim Index of African Governance (IIAG)” ይፋ ያደረገው ከሁለት ሳምንት በፊት ነበር፡፡ በመልካም አስተዳደር ምርጥ ተብላ ከአፍሪካ በአንደኝነት ደረጃ የተቀመጠችው ሞሪሺየስ ስትሆን የመጨረሻዋ አገር ሶማሊያ ናት፡፡ ኢትዮጵያ ከ52 የአፍሪካ አገራት 33ኛ ደረጃ ተሰጥቷታል፡፡ በኢትዮጵያ ያለውን የመልካም አስተዳደር ሁኔታ በአራት መስፈርቶች የገመገመው የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን፤ ባለፉት 10 ዓመታት በሰው ሃብት ልማት ላይ ከፍተኛ መሻሻል መታየቱን ገልፆ፤ በዋናነት በጤና እና በትምህርት መስኮች ለውጥ መመዝገቡን አመልክቷል፡፡ ኢትዮጵያ በመልካም አስተዳደር ከ52 የአፍሪካ አገራት 33ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠችው ከ100 ነጥብ 47.6 በማግኘት ሲሆን የአፍሪካ አማካይ ነጥብ 51.6 ነው ይላል ፋውንዴሽኑ፡፡
ኢትዮጵያ ከ11 የምስራቅ አፍሪካ አገራት ጋር ተወዳድራም በ8ኛ ደረጃ ላይ እንደተቀመጠች የጠቆመው የፋውንዴሽኑ መረጃ፤ በዚህ የአፍሪካ ቀጠናም ኢትዮጵያ የሚጠበቀውን የ47.9 አማካይ ነጥብ አለማግኘቷን አመልክቷል፡፡ ኢትዮጵያ ባለፉት 10 ዓመታት በመልካም አስተዳደር ያላትን ደረጃ ያሻሻለችው በ5.1 ብቻ ነው ይላል፤ መረጃው፡፡ የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን “ኢብራሂም ኢንዴክስ ኦፍ አፍሪካን ጋቨርናንስ” ሪፖርት፤ የአፍሪካ አገራት በአጠቃላይ በመልካም አስተዳደር መሻሻል እንዳሳዩ ጠቁሟል፡፡ አገራቱ የተመዘኑት የመልካም አስተዳደር መገለጫ ናቸው ተብለው በሚታወቁት የዜጎች ደህንነት እና የህግ የበላይነት፣ ህዝባዊ ተሳትፎ እና ሰብዓዊ መብት አከባበር እንዲሁም ዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድሎችና በሰው ሃብት ልማት እንደሆነ ሪፖርቱ አመልክቷል፡፡ ከ1 ቢሊዮን በላይ ከሚገመተው የአፍሪካ ህዝብ ውስጥ 94 በመቶ ያህሉ የሚኖሩት በመልካም አስተዳደር መሻሻል ባሳዩ የአፍሪካ አገራት ውስጥ እንደሆኑ ታውቋል። ሆኖም በተለይ ካለፉት ስድስት ዓመታት ወዲህ በዲሞክራሲ እና በሰብዓዊ መብት አከባበር የሚታየው ድክመት፣ ሁሉን ነገር ወደኋላ እየጎተተ ነው ተብሏል፡፡ በመልካም አስተዳደር በአፍሪካ ምርጥ ተብላ በአንደኛ ደረጃ የተቀመጠችው ሞሪሽዬስ ስትሆን ቦትስዋናና ኬፕ ቨርዴ፤ ሲሸልስ እና ደቡብ አፍሪካ እስከ አራተኛ ያለውን ደረጃ ወስደዋል፡፡
ባለፉት 13 ዓመታት 52 የአፍሪካ አገራት በጥቅሉ በመልካም አስተዳደር መሻሻል እንዳሳዩ የሚገልፀው ሪፖርቱ፤ በተለይ ጠንካራ መሻሻል የታየው በሰው ሃብት ልማት እንደሆነ ጠቁሟል፡፡ በኢኮኖሚ መስክ ዘላቂ ዕድሎች መፈጠራቸው በመላው አህጉሪቱ የሚታይ አበረታች ክስተት እንደሆነም ይገልፃል። በመላው አፍሪካ ዝቅተኛ መሻሻል እየታየ ያለው በሰብዓዊ መብት ጥበቃ እና በህግ የበላይነት ዙሪያ መሆኑን ያመለከተው ሪፖርቱ፤ እነዚህ የመልካም አስተዳደር መገለጫዎች በተለይ ባለፉት ሶስት ዓመታት በአሳሳቢ ሁኔታ እያሽቆለቁሉ ናቸው ሲል አስጠንቅቋል፡፡ በህግ የበላይነት ያለው የመንግስታት አፈፃፀም በየጊዜው እየወረደ መምጣቱን በመግለፅም የተሻሉ የሚባሉት ከ54 አገራት 20ዎቹ ብቻ እንደሆኑ ሪፖርቱ ጠቅሷል። አፍሪካ የዜጎቿን ደህንነት በመጠበቅ በኩል ምቹ እንዳልሆነችም ይገልፃል፡፡ የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን የ2013 የመልካም አስተዳደር ውጤታማነት ደረጃ ይፋ በተደረገበት ወቅት ዶክተር ሞ ኢብራሂም ባደረጉት ንግግር፤ ሽልማቱ ለላቀ የአመራር ብቃት የሚሰጥ ክብር እንጂ መጦርያ እንዳልሆነ ጠቁመው፤ “ዛሬ አፍሪካ ለራሷ ችግሮች በቂ መፍትሔ እንዳላት እምነቴ ነው” ብለዋል።
“አፍሪካ ፀለምተኛም ሆነ ተስፈኛ መሆኗን ማሰብ ለአህጉሪቷ ዘመናዊ የእድገት እና የለውጥ ዘመን የሚያመጡት አንዳችም ፋይዳ የለም፡፡ አሁን ዘመኑ የአፍሪካ እውነታን የምንጋፈጥበት ነው፡፡ አህጉራችንን ፊት ለፊት ልንመለከታት ይገባል፡፡ ስኬቶቿን ማድነቅ ተገቢ ነው፤ ጎን ለጎን ግን የወደፊት ፈተናዎቿን ተገንዝቦ ለውጥ በሚያመጣ አቅጣጫ መጓዝ ይገባል” በማለት ዶክተሩ ለአፍሪካ መሪዎች መልእክታቸውን አስተላልፈዋል፡፡ በአፍሪካ በብሔራዊ ፀጥታና ደህንነት በኩል መሻሻል እየታየ መሆኑን ያመለከተው ሪፖርቱ፤ አገራት በአዋሳኝ ድንበሮቻቸው እሰጥ አገባ እና ግጭት መፍጠራቸው እየቀረ መምጣቱ በከፍተኛ ደረጃ የሚታይ ለውጥ እንደሆነ ጠቁሟል፡፡ ከአፍሪካ ህዝብ ሲሶው ከ25 ዓመት ዕድሜ በታች እንደሆነ በማመልከትም የዜጎችን ደህንነት በማረጋገጥ እና በህግ የበላይነት በመገዛት ረገድ አገራት መዳከማቸው በውስጥ ችግሮች የሚታመሱበትን ዕድል ያሰፋዋል ሲል አስጠንቅቋል፡፡ የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን የመልካም አስተዳደር ውጤታማነት ደረጃ እንደሚያመለክተው፤ ከ1-8 ባለው ደረጃ ላለፉት 10 ዓመታት መቆየት የቻሉት አገራት፡- ሞሪሽዬስ፣ ቦትስዋና ፤ ኬፕ ቨርዴ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ሲሸልስ፣ ናሚቢያ፣ ቱኒዚያ እና ጋና ናቸው፡፡
ላይቤሪያ፣ አንጐላ፣ ሴራሊዮን፣ ሩዋንዳና ብሩንዲ በግጭት ሲታመሱ ከቆዩበት የመንግስት አስተዳደር ከተላቀቁ በኋላ ባለፉት 10 ዓመታት በመልካም አስተዳደር ከፍተኛ መሻሻል ያሳዩ የአፍሪካ አገራት መሆናቸውንም ይገልፃል፡፡ ከአንድ እስከ አምስት ያለውን የመሪነት ደረጃ የያዙት አምስት አገራት በመልካም አስተዳደር ከሚሰጠው መቶ ነጥብ ሞሪሽዬስ 83፤ ቦትስዋና 78፤ ኬፕቨርዴ 77፤ ሲሸልስ 75 እንዲሁም ደቡብ አፍሪካ 71 ነጥብ አስመዝግበዋል፡፡ በመጨረሻው ደረጃ ላይ የምትገኘው ሶማሊያ ከ100 ያገኘችው ስምንት ነጥብ ብቻ ነው፡፡ በአራቱ የመልካም አስተዳደር መለኪያዎች የሁሉም አፍሪካ አገራት አማካይ ነጥብ 51.6 ከመቶ ነው። የሰው ሃብት ልማት 52፤ ዘላቂ የኢኮኖሚ ዕድሎች 45፤ በሰብዓዊ መብት 35፤ በዜጐች ደህንነት እና በህግ የበላይነት 20 ነው፡፡ አፍሪካን በአምስት ዞን ከፍለን በመልካም አስተዳደር የተሰጣቸውን ደረጃ ብንመለከት ደቡባዊ የአፍሪካ ቀጠና 59.2 ከመቶ በማስመዝገብ አንደኛ ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡ ሰሜናዊ አፍሪካ 55 ከመቶ፤ ምስራቅ አፍሪካ 52.5 ከመቶ፤ መካከለኛው አፍሪካ 52.5 ከመቶ እንዲሁም መካከለኛው አፍሪካ 40.1 ከመቶ በማስመዝገብ ከሁለተኛ እስከ መጨረሻ ያሉትን ደረጃዎች አግኝተዋል፡፡
በመልካም አስተዳደር እጦት በመዳከር ላይ እንደሆኑ የተጠቀሱት ደግሞ ዚምባቡዌ፣ ኢኳቶርያል ጊኒ፣ ቻድ፣ መካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጐና ሶማሊያ ናቸው። በሰብዓዊ መብት አከባበር፣ ሃሳብን በመግለጽ ነፃነት፣ በአስከፊ ወንጀሎች፣ በማህበራዊ ቀውሶች እና አለመረጋጋት፣ በህገወጥ የሰዎች ዝውውር፣ በአገር ውስጥ የእርስበርስ ግጭቶች፤በአወዛጋቢ የስልጣን ሽግግሮች፣ በባንኮች ግልጽ አሰራር እጦት፣ በዜጐች እና በሠራተኞች መብት አከባበር የሚታዩ የመልካም አስተዳደር ችግሮች የአፍሪካ አገራት በዘላቂ የኢኮኖሚ እድገት ላይ እንዳይሰሩ ፈተና ሆነው መጋረጣቸውንም ሪፖርቱ ገልጿል፡፡ የሞ ኢብራሂም ሽልማት የ7 ዓመታት ጉዞ ዶክተር ሞ ኢብራሂም የ67 ዓመት አዛውንት ሲሆኑ የሱዳንና የእንግሊዝ ጥምር ዜግነት ያላቸው ባለሃብት ናቸው፡፡ ሞ ኢብራሂም፤ በግል ጥረታቸው የቢሊዬነርነት ደረጃ ላይ የደረሱ ስራ ፈጣሪ ሲሆኑ በአሁኑ ጊዜ ያላቸው ሃብት ከ1.5 ቢሊዮን ዶላር በላይ እንደሆነ ፎርብስ መፅሄት ይጠቁማል፡፡ በ1998 እ.ኤ.አ በኮሙኒኬሽን ኢንቨስትመንት ላይ የተሰማሩት፤ በአፍሪካ “ሴልቴል” የተባለ የመጀመርያውን የግል የሞባይል ቀፎ አምራች ኩባንያ የመሰረቱት ሲሆን በ23 የአፍሪካ አገራትና በመካከለኛው ምስራቅ ሰፊ ገበያ እንደነበራቸው ይታወቃል፡፡ በ2005 እ.ኤ.አ ይህን ኩባንያቸውን በ3.4 ቢሊዮን ዶላር ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽንን በማቋቋም በአፍሪካ አገራት መልካም አስተዳደር እንዲሰፍን ሲሰሩ ቆይተዋል፡፡
ፋውንዴሽኑ፤ የሞ ኢብራሂም የመልካም አስተዳደር ሽልማትን በመስጠት፤ የአፍሪካ አገራትን አመታዊ የመልካም አስተዳደር ውጤታማነት ደረጃ በማውጣት እና በአፍሪካ ጉዳዮች ላይ የሚመክር ፎረም በመምራት ይንቀሳቀሳል፡፡ የአፍሪካ አገራት መሪዎች በመልካም አስተዳደር ለሚያሳዩት የላቀ ብቃት የሚበረከተው የሞ ኢብራሂም ሽልማት የተጀመረው የዛሬ 7 ዓመት ገደማ ነው፡፡ ሽልማቱ በአፍሪካ በስልጣን ዘመናቸው ለአገራቸው እና በአጠቃላይ ለአህጉሪቱ የላቀ አስተዋፅኦ ላበረከቱ እና የለውጥ ተምሳሌት ለሆኑ የቀድሞ መሪዎች እውቅና የሚሰጥበት ነው፡፡ ሽልማቱ ገለልተኛ እና ታዋቂ በሆኑ የአፍሪካ ምሁራንና ፖለቲከኞች የተዋቀረ ኮሚቴ በሚያካሂደው ምርጫ መሠረት የሚሰጥ ሲሆን በዚህ ኮሚቴ ውስጥ ሁለት የኖቤል ሽልማት አሸናፊዎችም ይገኙበታል፡፡ የኢብራሂም ሽልማት የሚሰጠው በአገራቸው የልማት ጉዞ የላቀ ሚና ለተጫወቱ፣ ህዝቦቻቸውን ከድህነት አረንቋ በማውጣት በዕድገት እና ለውጥ ጐዳና ለተጓዙ፣ ለተሻለ ህይወት እና ብልጽግና የሚያበቃ አመራር ለሰጡ፤ በአህጉር ደረጃ በተምሳሌትነት የሚታይ ብቁ አመራር ላሳዩ የአፍሪካ መሪዎች ብቻ ነው፡፡ የሞ ኢብራሂም ሽልማት አሸናፊዎች፤ በመንግስት አመራር ላይ ሳሉ የነበራቸውን ብቁ የአመራርነት ሚና ከስልጣናቸው ወርደውም እንዲገፉበት እና ያካበቱትን ልምድ እንዲሰሩበት ያበረታታል፡፡
የሞ ኢብራሂም ሽልማት የሚሰጠው፤ በአገሩ የመንግስት ስርዓት ከፍተኛው ስልጣን ላይ ላገለገለ፤ ከስልጣን ከወረደ ቢያንስ 3 ዓመት ላለፈው፣ በዲሞክራሲያዊ መንገድ በመመረጥ አገሩን ሲመራ ለቆየ፤ የአገሩን ህገመንግስት አክብሮ በአግባቡ የስልጣን ጊዜውን ላጠናቀቀ እና በስልጣን ቆይታው እንደተምሳሌት ለመታየት የሚያስችል የመሪነት ብቃት እንደነበረው ለተረጋገጠለት መሪ ብቻ ነው፡፡ የሞ ኢብራሂም ሽልማት አሸናፊ ሆኖ ለሚመረጥ መሪ የሚበረከትለት የገንዘብ ሽልማት በዓለም በተመሳሳይ ዘርፍ ከሚሰጠው ከፍተኛው ነው፡፡ አሸናፊው አፍሪካዊ መሪ በ10 ዓመታት ውስጥ 5 ሚሊዮን ዶላር ተከፋፍሎ ይሰጠዋል - በየዓመቱ 500ሺ ዶላር ገደማ ማለት ነው፡፡ በተጨማሪም በህይወት ዘመን ቆይታው በየዓመቱ 200ሺ ዶላር የሚሰጠው ሲሆን እንደ አስፈላጊነቱ ተሸላሚው በሚያቀርበው የበጐ አድራጐት ፕሮጀክት መሰረት፤ 200ሺ ዶላር ዓመታዊ በጀት ይፈቀድለታል።
የሞ ኢብራሂም ሽልማት የመጀመሪያው አሸናፊ የሞዛምቢኩ ፕሬዚዳንት ጆአኪም ቺሳኖ ነበሩ - በ2007 ዓ.ም፡፡ በቀጣዩ ደግሞ የቦትስዋናው ፕሬዚዳንት ሬስተስ ሁለተኛው ተሸላሚ ሆነዋል። ለሁለት ተከታታይ ዓመታት ግን ለሞ ኢብራሂም ሽልማት አሸናፊነት የበቃ አፍሪካዊ መሪ ሳይገኝ ቀረ፡፡ በ2011 ዓ.ም የኬፕ ቨርዴው ፕሬዚዳንት ፔድሮ ፔሬስ፤ ሶስተኛው የሞ ኢብራሂም ሽልማት አሸናፊ ለመሆን ሲበቁ፤ የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት የነፃነት ታጋዩ ኔልሰን ማንዴላ በዚያው ዓመት የሞ ኢብራሂም ፋውንዴሽን ልዩ የክብር ሽልማትን ለማግኘት ችለዋል፡፡ በ2012 ዓ.ም የሞ ኢብራሂም ሽልማትን ያሸነፈ አፍሪካዊ መሪ ለሶስተኛ ጊዜ ሳይገኝ የቀረ ሲሆን ዘንድሮም ለአራተኛ ጊዜ ለዚሁ ክብር የበቃ መሪ አልተገኘም፡፡ የሞ ኢብራሂም ሽልማት የመልካም አስተዳደር ዓመታዊ ደረጃ ሪፖርትን ማዘጋጀት የተጀመረው በሃርቫርድ ዩኒቨርስቲ የቴክኒክ ድጋፍ ሲሆን ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ግን በመላው አፍሪካ ከሚገኙ ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ጋር በሚደረግ ትብብር ሲዘጋጅ ቆይቷል፡፡
ብዙዎቹ አሃዛዊ መረጃዎች ከአፍሪካ ህዝብ በተለያየ መንገድ (ድምፅ እና አስተያየት) የሚሰበሰቡ እንጂ የየአገራቱ መንግስታት የሚያሰራጩትን ፖሊሲ በመንተራስ የሚሰሩ አይደሉም፡፡ የሞ ኢብራሂም ሽልማት በአፍሪካ አገራት ላለው የመልካም አስተዳደር ስርዓት መዳበር ከሚሰጠው እውቅና ባሻገር በስልጣን ዘመናቸው የላቀ ሚና የነበራቸው የአፍሪካ መሪዎች ከሙስና በፀዳ መንገድ መልካም ስራቸውን እንዲቀጥሉ በማበረታት ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው፡፡ በተጨማሪም የአፍሪካ መሪዎች የየአገራቸው ህገመንግስት በሚፈቅደው መሠረት፤ ከስልጣናቸው እንዲወርዱ ለማነሳሳት፣ በብቁ መሪነታቸው ሲያበረክቱ የቆዩትን አስተዋጽኦ በአገራቸውና በአህጉር ደረጃ በመቀጠል ልምዳቸውን እንዲያካፍሉ ለማድረግ የሚጫወተው ሚና ቀላል አይደለም፡፡ ሞ ኢብራሂም፤ ዓመታዊውን የመልካም አስተዳደር ሪፖርት “ከአፍሪካ ፊት የቆመ መስታወት ነው” ሲሉ ይገልፁታል፡፡
ዕውቁ ኖርዌያዊው ተመራማሪ ሼትል ትሮንቮል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተመድ) በኢትዮጵያ ላይ ያወጣውን ሪፖርት ተመርኩዞ፣ ‹‹Human Rights Violations in Federal Ethiopia: When Ethnic Identity is a Political Stigma››
በሚል ርዕስ በ2000 ዓ.ም. አንድ የምርምር ጽሑፍ አሳትመው ነበር፡፡ ተመድ በ1999 ዓ.ም. ያወጣው ሪፖርት በኢትዮጵያ ብሔርን መሠረት ያደረገ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንደሚፈጸም ይከሳል፡፡ ፕሮፌሰር ትሮንቮል በጥናታቸው የተመድ ሪፖርት ድምዳሜ ትክክል እንደሆነ ይከራከራሉ፡፡ 
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕግ ትምህርት ቤት መምህር የሆኑት አቶ ጌታቸው አሰፋ ለትሮንቮል በጻፉት የታተመ ምላሻቸው በኢትዮጵያ መንግሥት የሰብዓዊ መብት ጥበቃ እንደሚደረግና የመብት ጥሰቱ ክስ ስህተት እንደሆነ፣ ጥሰት አለ ከተባለም ብሔርን መሠረት ያደረገ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንደማይፈጸም ተከራክረዋል፡፡ በ2001 ዓ.ም. ለንባብ በበቃው ምላሻቸው አቶ ጌታቸው እንደ ሼትል ትሮንቮል ያሉ የውጭ አገር ተመራማሪዎች ስለ ኢትዮጵያ ማኅበራዊ፣ ሕጋዊና ፖለቲካዊ ውስብስብ ጉዳዮች በድፍረት ለማሳተም ለራሳቸው ነፃነት የሚሰጡት፡ በአገሪቱ ጥቂት ቀናትን በዛ ካለም ወራትን ካሳለፉ በኋላ መሆኑን ተችተው ነበር፡፡ እነዚህ ተመራማሪዎች በውጭ ጸሐፍት የተጻፉ የምርምር ሥራዎችን ብቻ በማጣቀስ ከባድ ድምዳሜ ላይ እንደሚደርሱም አመልክተዋል፡፡ 
ፕሮፌሰር ትሮንቮል ለአቶ ጌታቸው ምላሽ በሰጡት ሌላ ምላሽ ስለኢትዮጵያ ከአቶ ጌታቸው የተሻለ ግንዛቤ እንዳላቸው ገልጸው ነበር፡፡ የመመረቂያ ጽሑፋቸው በኢትዮጵያ የእርስ በርስ ጦርነት ላይ እንደነበር ያሰታወሱት ትሮንቮል፣ ከ1980ዎቹ መጀመሪያ ጀምረው በኢትዮጵያ ስላለው የፖለቲካና የሰብዓዊ መብት ሁኔታ መረጃ እንደሰበሰቡና ይህም በጻፏቸውና አርትኦት በሠሩባቸው ሰባት መጻሕፍት በኢትዮጵያ ስላለው የዲሞክራሲ ሒደት፣ ስለ ግጭት፣ ስለ ሰብዓዊ መብትና የፖለቲካ ዕድገት ጉዳይ በጻፏቸው በርካታ የምርምር ሥራዎች፣ ሪፖርቶችና የፖሊሲ ሰነዶች እንደሚገለጽ ጠቁመዋል፡፡ ትሮንቮል ከሁለት አሥርት ዓመታት በላይ ስለኢትዮጵያ በቅርበት ቢያጠኑም አቶ ጌታቸው እንደ ጀማሪ ተመራማሪ መውሰዳቸው የእርሳቸውን የመረጃ እጥረት ስለሚጠቁም፣ ከስድስት ኪሎ ካምፓስ ወጣ ብለው በምልከታና በተግባራዊ ልምድ ላይ የተመረኮዘ ግንዛቤ እንዲያዳብሩም መክረዋቸው ነበር፡፡
በኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብትን አስመልክቶ እንኳን የውጭ አገር ዜጋ የአገሪቱ ዜጎችም ተመሳሳይ አቋም የላቸውም፡፡ ከላይ በክርክሩ (ዘለፋ ማለትም ይቻላል) የተሳተፉት ሁለት ታዋቂ ምሁራን በጉዳዩ ላይ ተመራማሪዎች ጭምር የማይስማሙበት መሆኑን ማሳያ ነው፡፡ 
እንደ ሂዩማን ራይትስ ዎች፣ አምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ ክራይሲስ ግሩፕና ፍሪደም ሃውስ የመሳሰሉ ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች ሁልጊዜም የኢትዮጵያን መንግሥት በከባድ የሰብዓዊ መብት ጥሰት የሚከሱ ሪፖርቶቻቸው ሲያጠናቅሩ ሳይንሳዊ የምርምር አካሄዶችን እንደማይከተሉ መንግሥት ይተቻል፡፡ በተጨማሪም የውጭ ተማራማሪዎች ከተጣመመው መነሻ ሐሳባቸውም በላይ የአገሪቱን አግባብነት ያለው አውድ እንደማይረዱ ይገልጻል፡፡ ተቋማቱ በምላሻቸው እንደ ፕሮፌሰር ትሮንቮል ስለአገሪቱ በሚገባ የሚረዱና የሚያውቁ ተመራማሪዎችን እንደሚያሳትፉ ያስረዳሉ፡፡ 
ስለኢትዮጵያ የሰብዓዊ መብት ይዞታ የሚደረገው ክርክር ሕገ መንግሥቱ ለሰብዓዊ መብት ዕውቅና ስለመስጠቱና ስለመንፈጉ አይደለም፡፡ ይልቁንም የክርክሩ ዋነኛ ጭብጥ በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት የተካተቱት የሰው ልጅ የሚያውቃቸው መሠረታዊ የሰብዓዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች አፈጻጸም ጉዳይ ነው፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ የኢትዮጵያ መንግሥት ዕውቅና ያገኘው በሰብዓዊ መብት ጥሰት እንጂ ሰብዓዊ መብት እንዲከበር፣ እንዲጠበቅና እንዲተገበር በሚያደርገው ጥረት አይደለም፡፡ ለዚህ ጮክ ብለው ተቃውሞአቸውን የሚያሰሙ ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ቡድኖች ትልቅ አስተዋጽኦ አድርገዋል፡፡
ነገር ግን ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ የኢትዮጵያ መንግሥት በጉዳዩ ላይ ያለውን አቀራረብ እየቀየረ ይመስላል፡፡ በዚህ አካሄድ መንግሥት ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት አካላት ጋር ተቀራርቦ መሥራት የመረጠ መስሏል፡፡ ባለፉት ሁለት ዓመታት የኢትዮጵያ መንግሥት በአገሪቱ ያለውን የሰብዓዊ መብት ይዞታ ለማሻሻል ያለውን ቁርጠኝነት ለመላው ዓለም ለማሳየት ከፍተኛ ጥረት ማድረጉን ይገልጻል፡፡ ለሰብዓዊ መብት አካላት ወቅታዊ የአፈጻጸም ሪፖርት ማቅረቡ፣ በአፍሪካ የአቻ ለአቻ መገማገሚያ መድረክና በሁሉን አቀፍ ወቅታዊ ግምገማ መሳተፉ ለዚህ ማሳያ መሆኑንም እንዲሁ፡፡ የእነዚህ ጥረቶቹ ዋነኛ እንቅስቃሴው ግን የብሔራዊ የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር ዝግጅቱ ነው፡፡
የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር የማዘጋጀቱ ጉዳይ እኤአ በ1993 ዓ.ም. በተካሄደው በሁለተኛው የቪየና የዓለም የሰብዓዊ መብት ኮንፈረንስ ላይ ትኩረት ተሰጥቶት በአገሮች መካከል መግባባት የተደረሰበት አጀንዳ ነው፡፡ የዚሁ ኮንፈረንስ ውጤት በሆነው በቪየና ዴክላሬሽንና የትግበራ ፕሮግራም ክፍል ሁለት አንቀጽ 71 አገሮች የሰብዓዊ መብቶችን በማስፋፋት፣ በማስጠበቅና በማረጋገጥ ረገድ ያላቸውን አፈጻጸም ወደተሻለ ደረጃ ከፍ ለማድረግ ሊወስዱት የሚገባውን ዕርምጃ በግልጽ የሚያመላክት አገር አቀፍ የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር የማዘጋጀት አስፈላጊነትን በአፅንኦት እንዲቃኙት አሳስቧል፡፡ 
የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሰብዓዊ መብት ካውንስል አገሮች ሰብዓዊ መብትን በማረጋገጥ በኩል ያላቸውን አፈጻጸም የሚገመግሙበት በየአራት ዓመቱ የሚካሄድ ሁሉን አቀፍ የግምገማ መድረክ አመቻችቷል፡፡ ኢትዮጵያ ‹‹ዩኒቨርሳል ፔርየዲክ ሪቪው›› ተብሎ በሚጠራው በዚህ የግምገማ መድረክ ባቀረበችው ሪፖርት ላይ በመመሥረት ከተሰጡትና ከተቀበለቻቸው አስተያየቶች አንዱ የድርጊት መርሐ ግብር ማዘጋጀት ነበር፡፡ 
ከሁለት ሳምንታት በፊት መንግሥት ለሁለት ዓመታት ያዘጋጀው የድርጊት መርሐ ግብር ወደ ትግበራ ማምራቱን ለሁለት ቀናት ባዘጋጀው ብሔራዊ ኮንፈረንስና የውይይት መድረክ ጠቁሟል፡፡ መንግሥት የድርጊት መርሐ ግብሩ ዝግጅትና ትግበራ ሕገ መንግሥታዊ ዋስትና ያገኙትን መብቶች በተለያዩ የመንግሥት አካላት በተናጠል ይፈጸሙ የነበረበትን ሁኔታ በተዋሀደና በተቀናጀ አኳኋን የሚካሄዱበትን ሁኔታ በግልጽ ለማመላከትና ተቋማቱ የሚመሩበትን መስመር ለመትለም የሚያገለግል ወሳኝ ሰነድ እንደሚሆን አመልክቷል፡፡
በተጨማሪም ይህ የድርጊት መርሐ ግብር የመንግሥት አስፈጻሚ አካላት ከሚመለከታቸው የልማት አጋሮች፣ ከሲቪል ማኅበራትና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር በመተባበር የሚፈጽሙት ከአምስት ዓመቱ የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ተግባራዊነት አካል የሆነና ከዚሁ ዕቅድ ጋር በመተሳሰርና በመቀናጀት የሚተገበር ሰነድ መሆኑንም መንግሥት ያስገነዝባል፡፡ መርሐ ግብሩ መብቶቹ በተቀናጀ ሁኔታ እንዲተገበሩ ለማድረግ፣ የመልካም አስተዳደርና የዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ሒደቱን ለማፋጠንና የኢኮኖሚ ልማትን ለማስቀጠል ወሳኝ ሚና እንደሚኖረውም ያመላክታል፡፡
ዝርዝር አቀራረብ
የድርጊት መርሐ ግብሩ ዋነኛ መለያ ባህሪ ነገሮችን በዝርዝር ማቅረቡ ነው፡፡ መርሐ ግብሩ በዋነኛነት የእያንዳንዱን መብት ወቅታዊ ሁኔታ በመከለስ፣ የተስተዋሉ ችግሮችን በመለየትና የመፍትሔ አቅጣጫዎችን በመጠቆም የተሰናዳ ነው፡፡ 
በመጀመሪያ ረድፍ የተቀመጡት መብቶች የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ናቸው፡፡ እነዚህን በሕይወት የመኖር መብት፣ የአካል ደኅንነት መብትና የኢ-ሰብዓዊ አያያዝ ክልከላ፣ የተያዙ በጥበቃ ሥር ያሉና በፍርድ የታሰሩ ሰዎች መብት፣ የተከሰሱ ሰዎች መብት፣ ፍትሕ የማግኘት መብት፣ የአመለካከትና ሀሳብን በነፃ የመያዝና የመግለጽ መብት፣ የመደራጀት መብት፣ የሃይማኖትና የእምነት ነፃነት ናቸው፡፡
የድርጊት መርሐ ግብሩ በሁለተኛው ረድፍ መብቶች የኢኮኖሚያዊ፣ የማኅበራዊና ባህላዊ መብቶችን ይጠቅሳል፡፡ ይህም በቂ ምግብ የማግኘት መብት፣ የጤና መብት፣ የትምህርት መብት፣ የሥራ መብት፣ በቂ የመኖሪያ ቤት የማግኘት መብት፣ ንፁህ ውኃ የማግኘት መብት፣ የማኅበራዊ ዋስትና መብትና የባህል መብት ያካትታል፡፡ 
በሌላ በኩል የድርጊት መርሐ ግብሩ በሦስተኛው ረድፍ መብቶች ላይ ለመብት ጥሰት ተጋላጭ የሆኑ የኅብረተሰብ ክፍሎች መብቶችን ትኩረት ሰጥቷል፡፡ እነዚህም የሴቶች መብት፣ የሕፃናት መብት፣ የአካልና የአዕምሮ ጉዳተኞች መብት፣ ኤችአይቪ/ኤድስ ቫይረስ በደማቸው  ውስጥ የሚገኝ ሰዎች መብትና የአረጋውያን መብትን ያጠቃልላል፡፡ የመጨረሻው ረድፍ መብቶች ደግሞ የአካባቢ ደኅንነትና የልማት መብትን ያቅፋል፡፡ 
በአራቱም ረድፍ ለተጠቀሱት መብቶች ሁሉ የድርጊት መርሐ ግብሩ የመብቶቹን ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ፣ ዓለም አቀፋዊ የሕግ ማዕቀፍ፣ የተከናወኑ ተግባራት (የፖሊሲ ዕርምጃዎች፣ ብሔራዊ ሕጎች፣ ተቋማዊና አስተዳደራዊ ዕርምጃዎች)፣ ችግሮችና ተግዳሮቶች፣ የሚከናወኑ ተግባራትና ፈጻሚ አካላት እንዲሁም የክትትልና የግምገማ ሥርዓትን በዝርዝር ለይቶ አስቀምጧል፡፡ 
መርሐ ግብሩን መፈጸም ከአቅም በላይ ነውን?
የድርጊት መርሐ ግብሩ በውስጡ የያዛቸው መብቶችና የአፈጻጸም ዝርዝር መመርያዎቹ ያላቸውን ጠቀሜታ በደስታ የተቀበሉ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የሰብዓዊ መብት ኤክስፐርቶች የመንግሥት ተነሳሽነት የሚደነቅ ቢሆንም፣ ዕቅዱን ሙሉ በሙሉ ለመተግበር የአቅምና የባህል ችግር እንዳለ ግን ያመለክታሉ፡፡ አገሪቱ በወረቀት ላይ የሚያምሩ ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎችና ዕቅዶች የማውጣት ችግር እንደሌለባት አስታውሰው፣ በአፈጻጸም ረገድ ያለው ተግባራዊ ተሞክሮ የወረቀቶቹን ያህል የሚያምር እንዳልሆነ ገልጸዋል፡፡ 
ከእነዚህም አንዱ በአንድ ዓለም አቀፍ መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት ውስጥ የሚሠሩ ስማቸው እንዳይጠቀስ የጠየቁ የሰብዓዊ መብት ኤክስፐርት የድርጊት መርሐ ግብሩ በተቀናጀ ሁኔታ ሰብዓዊ መብትን ለመፈጸም ያለመ ቢሆንም፣ ዕቅዱ ከአገሪቱ አቅም ጋር የተመጣጠነ ነው ብለው እንደማያምኑ ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ ኤክስፐርቱ በድርጊት መርሐ ግብሩ ሦስት መሠረታዊ ችግሮች እንደሚስተዋሉ ጠቁመዋል፡፡ በኢትዮጵያ በጠቅላላ ሕዝቡ ለሰብዓዊ መብቶች ያለው አረዳድና ግንዛቤ በጣም ዝቅተኛ መሆኑን ያስገነዘቡት ኤክስፐርቱ፣ ሁሉም ሚኒስቴር መሥሪያ ቤትና የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች በዓመታዊ ዕቅዳቸው ውስጥ የሰብዓዊ መብት አፈጻጸምን እንዲያካትቱ መደረጉ እንደየግንዛቤ ልዩነታቸው እንዲሠሩ ስለሚያስገድድ፣ መርሐ ግብሩ በወጥነት የመተርጎም ችግር ይገጥመዋል፡፡ በሌላ በኩል ለሰብዓዊ መብት አፈጻጸም ወሳኝ የሆኑ ባለድርሻ አካላት ሳይቀር የሰብዓዊ መብት ደጋፊዎች ባልሆኑበት የኢትዮጵያ ከባቢ ሁኔታ ይህን የመሰለ ትልቅ ዕቅድ በሁለት ዓመት ውስጥ ሙሉ በሙሉ ለመፈጸም አዳጋች መሆኑ እንደ ሁለተኛ ተግዳሮት በኤክስፐርቱ ተወስዷል፡፡ ሦስተኛው ችግር ከዓለም አቀፍ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ጋር በትብብር ከመሥራት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ሲቪል ማኅበራት ሕግ እነዚህ ተቋማት በአገሪቱ የሰብዓዊ መብት ላይ እንዳይሠሩ መከልከላቸውን ያስታወሱት ኤክስፐርቱ፣ የድርጊት መርሐ ግብሩ ሙሉ በሙሉ ለመተግበር የመንግሥትን የፖሊሲ አቅም እንደሚፈተን ገምተዋል፡፡ 
በጅማ ዩኒቨርሲቲ የሰብዓዊ መብት ኤክስፐርት የሆኑት አቶ አይተነው ደበበ ተቃራኒ አቋም አላቸው፡፡ ለአቶ አይተነው መርሐ ግብሩ የመንግሥትን ግልጽ አሠራርና ተጠያቂነት ለማረጋገጥ ወሳኝ ሚና ይጫወታል፡፡ በመርሐ ግብሩ አማካይነት ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ስምምነቶችንና ሕገ መንግሥታዊ ዕውቅና የተሰጣቸውን መብቶች፣ መንግሥት መቼና እንዴት ሊፈጽማቸው እንዳሰበ ለዜጎቹና ለዓለም አቀፍ ባለድርሻ አካላት እንደሚገልጽም አቶ አይተነው ያስገነዝባሉ፡፡ ነገር ግን መርሐ ግብሩን ለመፈጸም የሰው ኃይልና የሎጅስቲክስ እጥረት ሊኖር እንደሚችል ይቀበላሉ፡፡ ‹‹መልካም አጋጣሚ ሆኖ ሁሉም መብቶች የሰው ኃይልና ሎጂስቲክስ አይጠይቁም፡፡ በአብዛኛው የኢትዮጵያ መንግሥት ራሱ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ይፈጽማል ተብሎ ይከሰሳል፡፡ የመብት ጥሰት እንዳይፈጸም ለማድረግ ብዙ ሀብት አይጠይቅም፡፡ ሌሎች መብቶች ደግሞ ከአቅም ጋር ቀስ በቀስ የሚፈጸሙ ናቸው፤›› በማለትም አቶ አይተነው አብራርተዋል፡፡ 
አቶ አይተነው የሁለት ዓመት የጊዜ ገደቡ በአዎንታዊ ጎኑ መታየት እንዳለበትም ተከራክረዋል፡፡ በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ መንግሥት ሰብዓዊ መብትንና ዲሞክራሲያዊ አስተሳሰብን የማክበር ባህል በመገንባት መሠረት ካስያዘ ስለሰብዓዊ መብት የሚደረገው የሐሳብ ልውውጥ ቀጣይ ሒደት በመሆኑ የጊዜ ገደቡ ጉዳይ አሉታዊ ተፅዕኖ እንደማይኖረው አብራርተዋል፡፡ ነገር ግን የድርጊት መርሐ ግብሩን በሚገባ ለመፈጸም በሚደረገው ጥረት እንደ ሲቪል ማኅበራት ያሉ መንግሥታዊ ያልሆኑ ባለድርሻ አካላት ሰፊ ሚና ሊኖራቸው እንደሚገባ አሳስበዋል፡፡ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሥልጠና በመስጠትና የሰብዓዊ መብት ትምህርት በማስፋፋት ከሚጫወተው ሚና ባሻገር፣ ተከታታይ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ሪፖርቶችን በማዘጋጀት የመንግሥትን ተጠያቂነት ሊያጠናክር እንደሚገባም አመልክተዋል፡፡ 
አቶ ይበቃል ግዛው በፍትሕ ሚኒስቴር ሥር የቴክኒክ ጉዳዮችን ለማስተባበር የተቋቋመው የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር ጽሕፈት ቤት ኃላፊ ናቸው፡፡ አቶ ይበቃል ስለ ድርጊት መርሐ ግብሩ ሲነሳ የሰብዓዊ መብት አፈጻጸምን ለመጀመር በማሰብ ሳይሆን የወጣው ይበልጥ አፈጻጸሙን ለማጠናከር በመሆኑ፣ በቅድሚያ ከዚህ በፊት በአፈጻጸም ረገድ ለተመዘገቡ ስኬቶች ዕውቅና መስጠት እንደሚያስፈልግ ጠቁመዋል፡፡ አቶ ይበቃል መርሐ ግብሩ መንግሥት፣ ዜጎች፣ ዓለም አቀፍና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ ሲቪል ማኅበራትና የሙያ ማኅበራትን በዋነኛነት አቀናጅቶ የሰብዓዊ መብት አፈጻጸምን ይበልጥ ስኬታማ ለማድረግ እንደወጣ ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ 
የሰብዓዊ መብት አፈጻጸም ጉዳይ መቼም ቢሆን የሚጠናቀቅ ሒደት እንዳልሆነ ያመለከቱት አቶ ይበቃል፣ በመጪዎቹ ሁለት ዓመታት ሕግ በማውጣት፣ ሥርዓት በመገንባትና በከፍተኛ ደረጃ በሚታየው የፖለቲካ ቁርጠኝነት የሚጣለው መሠረት ከዚያ በኋላ ላሉ ዓመታት ወሳኝ እንደሚሆን አገንዝበዋል፡፡ ዕቅዱን ያወጣው መንግሥት ትልልቅ ዕቅዶችን በተሳካ ሁኔታ የመፈጸም ልምድ ያለው በመሆኑ የድርጊት መርሐ ግብሩ በስኬት ይፈጸማል ብለው እንዲያምኑ እንዳደረጋቸው አቶ ይበቃል ገልጸዋል፡፡
የድርጊት መርሐ ግብሩን ለመፈጸም መንግሥት ዓለም አቀፍ ትብብር ለማግኘት የሚያደርገው ጥረት ከሲቪል ማኅበራት ሕግ ጋር የሚያጋጨው ነገር እንደሌለም አቶ ይበቃል አስረድተዋል፡፡ ‹‹በመርህ ደረጃ መንግሥት መርሐ ግብሩን የሚፈጽመው በራሱ በጀት ነው፡፡ አስፈላጊ ከሆነ ተጨማሪ በጀት ይለቀቃል፡፡ ሆኖም ዓለም አቀፍ ትብብር መጠየቅ አስፈላጊ ከሆነ እሱ የሚፈጸመው የሲቪል ማኅበራትን ሕግ በማክበር ብቻ ነው፤›› በማለትም መንግሥት በሕጉ ላይ እንደማይደራደር አቶ ይበቃል ያስረዳሉ፡፡ 
የፖለቲካ ቁርጠኝነት
መንግሥት መርሐ ግብሩን ለማስፈጸም በፈጻሚ አካላት ዝርዝር የማስፈጸሚያ ዕቅድ ውስጥ ማካተት፣ ስለ መርሐ ግብሩ ግንዛቤ መፍጠር፣ ሕዝባዊ ተሳትፎና ከመንግሥት የልማት አጋሮችና ከበጎ አድራጎት ድርጅቶች ጋር መተባበር፣ ብሔራዊ የሰብዓዊ መብት ተቋማትን መጠቀምና የሰብዓዊ መብት ትምህርት መስጠት ዋነኛ የማስፈጸሚያ ስልቶች መሆናቸውን መንግሥት ያመለክታል፡፡ 
መንግሥት የፖለቲካ ቁርጠኝነቱን በስልቶቹ ላይ ለማሳየት ከወዲሁ እንቅስቃሴዎች በማድረግ ላይ ሲሆን፣ በተለይ የዲሞክራሲ ተቋማት ከሚባሉት ተቋማት መካከል የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና የሕዝብ እንባ ጠባቂ ተቋም ከፍተኛ ሚና እንደሚጫወቱ ይጠበቃል፡፡
በተለይ የኢትዮጵያ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በአገሪቱ የሰብዓዊ መብት አያያዝ እንዲጠበቅ፣ እንዲከበርና እንዲሻሻል እንዲሁም መብቶች ተጥሰው ሲገኙ የእርምት ዕርምጃ እንዲወሰድ ለማድረግ በሚሠራቸው ሥራዎች ላይ፣ የመንግሥት ትብብር መጠን እውነተኛ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ስለመኖር አለመኖሩ አመላካች ይሆናል፡፡
የኮሚሽኑ ዋና ኮሚሽነር አምባሳደር ጥሩነህ ዜና ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ኮሚሽኑ በመጪዎቹ ዓመታት እጅግ ተጠናክሮ በመንግሥት ላይ ቁጥጥር ያደርጋል፡፡ በተለይ ከሰብዓዊ መብት ትምህርትና ሥልጠና በተጨማሪ የተለያዩ ምርምሮችን በማሳተምና የሰብዓዊ መብት ጥሰት ሪፖርቶችን በማዘጋጀት ቁጥጥሩን ይበልጥ እንደሚያጠብቅ አምባሳደር ጥሩነህ አስረድተዋል፡፡ በተለያዩ አወዛጋቢ ሕጎች ላይ የሚሠሯቸው ምርምሮች ሕጎቹ ከሰብዓዊ መብት ስምምነቶች ጋር የተጣጣሙ መሆን አለመሆናቸውን የሚወስኑ ስለመሆናቸውም አመልክተዋል፡፡ መርሐ ግብሩ ኮሚሽኑ ሕግ ይወጣባቸዋል ተብለው በተለዩ ጉዳዮች ረቂቅ ሕግ በሚዘጋጅበት ወቅት ረቂቆቹን በመመልከት ከሕገ መንግሥቱና ከሌሎች የሰብዓዊ መብቶች ሕጎችና ሰነዶች ጋር የተጣጣሙ እንዲሆኑ የምክር አገልግሎት የመስጠት ኃላፊነት ሰጥቶታል፡፡
በመርሐ ግብሩ ውስጥ የተገለጹትን የክትትልና የግምገማ ተግባራት በበላይነት የሚመራ ‹‹የክትትልና ግምገማ›› ክፍል በፍትሕ ሚኒስቴር ውስጥ እንደሚያደራጅ ያስታወቀው መንግሥት፣ በክልልና በከተማ መስተዳድሮች ተመሳሳይ ክፍሎች በፍትሕ ቢሮዎች ሥር እንደሚደራጁም ጠቁሟል፡፡ በአገር አቀፍ ደረጃ ይህን የድርጊት መርሐ ግብር የሚመራ ‹‹ብሔራዊ የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሐ ግብር ጉዳይ አስተባባሪ ኮሚቴ›› በፍትሕ ሚኒስቴር ሰብሳቢነት እንደተቋቋመም መዘገባችን ይታወሳል፡፡ ኮሚቴው ከፍትሕ ሚኒስቴር በተጨማሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር፣ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን፣ የፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር፣ የገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ሚኒስቴር፣ የሴቶች የሕፃናትና ወጣቶች ጉዳይ ሚኒስቴር፣ የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴርና የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤትን በአባልነት ያዘለ ነው፡፡ 
አቶ ይበቃል መርሐ ግብሩ ከፍተኛ የፖለቲካ ቁርጠኝነት የተስተዋለበት በመሆኑ በፌዴራልና በክልል ደረጃ አፈጻጸሙ ቀላል እንደሚሆን አመልክተዋል፡፡ ነገር ግን አቶ አይተው ከፖለቲካ ቁርጠኝነቱ በተጨማሪ ተገቢ ቁጥጥርና ክትትል በመንግሥት አካላት መካከል ካልተደረገ፣ የድርጊት መርሐ ግብሩን ሙሉ በሙሉ ለመተግበር በጣም አስቸጋሪ እንደሚሆን አስረድተዋል፡፡ 
http://www.ethiopianreporter.com/index.php/politics/itemlist/user/46-%E1%88%B0%E1%88%88%E1%88%9E%E1%8A%95%E1%8C%8E%E1%88%B9