Nomonanoto Show

Monday, November 4, 2013


ሃዋሳ ከተማ የሲዳማ መናገሻ
በኣለማችን ላይ በርካታ ዘመናዊ ከተሞች በተለይ በኣሁኑ ጊዜ ከኣለም የኣየር ሙቀት ጋር ተያይዞ ብሎም ለከተሞቹ ውበት እና ለከተሞቹ ነዋሪዎች ምቾት ሲባል በርካታ የመናፈሻ ፓርኮችን እየገነቡ እና ለኣገልግሎት እያበቁ ይገኛሉ። መናፈሻ ፓርኮች በከተሞች መኖራቸው የከተሞቹ ነዋሪዎች በእረፊት ጊዚያቸው ንጽህ ኣየር እየተነፈሱ ኣልያም በለምለም ዞፎች መካከል እየተንሸራሸሩ ጊዚያቸውን እንድያሳልፉ ያስችላቸዋል።

ለኣብነት ያህል ኣብዛኛውቹ የደቡብ ኣሜሪካ ኣገራት ከተሞች ማለትም ከትናንሾቹ እንስቶ እስከ ሜክስኮ ሲቲ እና የብራዚሏን ሳኦፖሎን የመሳሰሉ ትላልቅ ከተሞች እያንዳንዱ የከተሞቹ መንደረ በፕላዛ ወይም በግሪንኤሪያ የተሞሉ ናቸው። እነዚህ ፓርኮች በከተሞቹ ነዋሪዎች ተሞልተው ይውላሉ። ፓርኮቹ የተለያዩ የስፖርት ማዘወተሪያ ማዕከላትን የያዙ በመሆናቸው በርካታ ወጣቶች ጊዚያቸውን ኣልባለ ቦታ ከማሳለፍ በተለያዩ ስፖርታዊ ክንውኖች ላይ እንዲያሳልፉ ኣስችሏቸዋል።

በደቡብ ኣሜሪካ የከተሞች ውበት የምለካውም በያዙት ፓርኮች እና በፓርኮቹ ውበት ነው። በርግጥ የከተሞቹ ውበት እና ንጽህና የነዋሪዎቹን ስልጣነ ያሳያል። የሰሜን ኣሜሪካ ወይም የኣውሮፓ ከተሞችንም ሲንመለከት በውብ ፓርኮች የተሞሉ ናቸው። የየከተሞቹ ኣስተዳደር ለፖርኮች ግንባታ ከፍተኛ ትኩረት ስጥተው ይሰራል። ነዋሪዎችን ከየከተሞቹ ኣስተዳደር በላይ ለፓርኮቹ ውብ እና ንጽህ መሆን የበኩላቸውን ይወጣሉ።

ከኣውሮፓ እና ከደቡብ ኣሜሪካ ከተሞች ፊታችንን ወደእኛዋ ከተማ ስንመልስ ሌላ ታሪክ ነው የምናየው። የሲዳማዋ ዋና ከተማ ሃዋሳ ከሊባኖስ ተነስቶ እስከ ሞዛሚብክ ለምዘንቀው ታላቁ ስምጥ ሸለቆ እምብርት ላይ የምትገኝ ከመሆኗ የተነሳ ሞቃት ኣየር ኣመቱን ሙሉ የምታስተናግድ ከተማ ናት። ሞቃት ኣየር ያላት መሆኗ ደግሞ በርካታ የመናፈሻ ፓርኮች እንዲኖሯት የግድ ይላታል። ለዚህም ይመስላል በከተማዋ ውስጥ በግሪንኤሪያነት ታስበው በማስተር ፕላን የተከለሉ ቦታዎች በርካታ መሆናቸው።

በሃዋሳ ከተማ ማስተር ፕላን በርካታ ቦታዎች ለፓርክነት ታስበው የተከለሉ ቢሆንም በፓርክነት የለሙት ወይም የከተማዋ ኣስተዳደር ወደ ፓርክነት የለወጣቸው ቦታዎች በጣም ጥቂት ናቸው ለማለት ያስችላል። የከተማው ኣስተዳደር ሃዋሳን የውብ እና ለነዋሪዎቿ ምቱ ለማድረግ ኣቅድ ኣንግቦ የተነሳ ቢሆንም በፓርኮች ልማት በኩል ብዙ ይቀረዋል።

ሪፖርተራችን ጥቻ ወራና ከሃዋሳ የላከልን መረጃ እንደምያመለክተው ከሆነ፤ የከተማው ኣስተዳደር በማስተር ፕላን ለመናፈሻ ፓርኪነት የያዛቸውን ቦታዋች ለሌላ ተግባራት ኣውሏቸዋል። ለምሳሌ ያህል በመናፈሻ ፓርኪነት በተያዙ ኣንዳንድ ቦታዎች ላይ የጋራ ቤቶች ግንባታ ማለትም ኮንዶሚኒዬም ተገንብቶባቸዋል እንዲሁም ለመገንባታ ታስቦባቸዋል። ሌሎቹ ደግሞ በህገ ወጥ መንገድ እና በሙሲና ለግለሰቦች ተሰጥተው ከመናፈሻ ፓርኪነት የወጡ በመሆናቸው ለታሰቡለት ኣላማ ሳይውሉ ቀርተዋል።

በርግጥ በዚህ ኣመት በኣንዳንድ ለመናፈሻነት ተብለው በተተው ቦታዎች ላይ በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ስም ዛፎች የተተከሉ ቢሆንም ክፍት ቦታዎችን በዛፍ ከመሙላት ባለፈ ለኣከባቢው ነዋሪዎች በምመች መልኩ በፓርክነት ድይዛን ተሰርቶላቸው በመልማት ላይ ኣይደሉም።


ከተማይቱን እንደተባለው ውብ እና ንጽህ በማድረግ የምስራቅ ኣፍሪካ የቱርስት እና ኮንፈራንሲንግ ማዕከል ማድረግ ያለ መናፈሻ ፓርኮች ግንባታ የምታስብ ኣይሆንም። ስለዚህ የሃዋሳ ከተማ ኣስተዳደር ለከተማዋ ውበት እና ለነዋሪዎቿ ምቾት ብሎም የኣለም ኣከባቢ ኣየር ሙቀትን ለመከላከ የከተማዋ ነዋሪዎች የበኩላቸውን እንዲወጡ በመናፈሻ ፓርኮች ልማት ላይ ትኩረት በመስጣት ብሰራ መልካም ነው።
ሲዳም ቡና በወኢኔ
በጉባኤው ላይ የንግድ ሚኒስትሩ አቶ ከበደ ጫኔ እና የደቡብ ክልል ኣዲሱ ፕሬዚዳንት ካላ ደሴ ዳልኬን ጨምሮ ጉዳዩ የምመለከታቸው ከፍተኛ ባለስልጣናት ተገኝተዋል።

ከሃዋሳ ያገኘነው መረጃ እንደምያሳየው፤ኣገሪቱ ዘንድሮ ከ277 ሺህ ቶን በላይ ቡና ለውጪ ገበያ በማቅረብ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ለማግኘት አቅዳለች ለዚህም ደቡብ ክልል ጨምሮ በየክክሉ የሚመረተው ቡና ጥራትና ደረጃውን ጠብቆ በብዛት መቅረብ ኣለበት ተብሏል

እንደ ኢዜኣ ዘጋባ ፤ የንግድ ሚኒስትሩ አቶ ከበደ ጫኔ ከሲዳማ እና ከሌሎች በደቡብ ክልል ቡና አምራች ዞኖችና ልዩ ወረዳ አመራሮች ጋር ትናንት በሀዋሳ ባደረጉት ውይይት ላይ እንዳሉት ሚኒስቴር መሰሪያ ቤቱ ዘንድሮ ለውጪ ገበያ ከሚያቀርባቸው የኤክስፖርት ሰብሎች ከ5 ነጥብ 6 ቢሊዮን ዶላር በላይ ለማግኘት ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ ነው ብለዋል

ኣክለውም ከግብርና ምርት፣ ከማኑፋክቸሪንግና ከማዕድን ዘርፎች ለመሰብሰብ ካቀደው የውጪ ምንዛሪ ውስጥ 90 በመቶ ከግብርና ምርቶች የሚገኝ መሆኑን ጠቁመው ከዚህ ውስጥ ቡና ከፍተኛውን ድርሻ እንደምይዝ ኣብራሪተዋል

2004 .169 ሺህ ቶን የታጠበና ደረቅ ቡና ለውጪ ገበያ በመላክ 832 ሚሊዮን ዶላር በ2005 .ም ከቀዳሚው ዓመት በ30 ቶን ብልጫ ያለው ቡና የቀረበ ቢሆንም በቡና ዋጋ መቀነስ ምክንያት 740 ሚሊዮን ዶላር እንደተገኘ ገልፀዋል፡፡ ዘንድሮ ቡናን በብዛት በመላክ ገቢውን ለማሳደግ ትኩረት መሰጠቱን አስታውቀዋል። በደቡብ ክልል ከፍተኛ በቡና የተሸፈነ ማሳ ያለ ቢሆንም በአቅርቦት ማነስና በጥራት መጓደል ምክንያት የሚጠበቀውን ያህል ገቢ ማግኘት ሳይቻል እንደቆየና ይህን የአቅርቦት ውስንነትና ጥራት መጓደል በማስቀረት ለመሰብስብ የታሰበውን ገቢ ለማሳካት ርብርብ መደረግ እንዳለበት ሚኒስትሩ ገልጸዋል።


የደቡብ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ደሴ ዳልኬ በበኩላቸው እንዳሉት በክልሉ ለገበያ የሚቀርበውን ቡና ጥራቱን በማስጠበቅና በብዛት በማቅረብ ተጠቃሚነትን ለማሳደግ በየደረጃው የሚገኙ አመራሮች ትኩረት ሰጥተው ሊረባረቡ ይገባል ብለዋል። በተያዘው ዓመት ከክልሉ ለውጪ ገበያ 124 ሺህ 103 ቶን ቡና ለማቅረብ መታቀዱን አስታውሰው ክልሉ ካለው የቡና ሽፋን አንጻር አነስተኛ በመሆኑ ይህም ዕቅዱን በመከለስ ለገበያ ለማቅረብ የታቀደውን የቡና መጠን ማሳደግ እንደሚያስፈልግ ጠቁመዋል። ህገ ውጥ የቡና ዝውውርን ለመቆጣጠር የቡና ግብይት ስርዓቱን በማጠናከር የመጀመሪያ ደረጃ የግብይት ማዕከላትን በማስፋፋት ህገውጥ ንግድን የሚቆጣጠሩ ግብረኃይሎች የሚያደርጉትን እንቅስቃሴ አጠናክረው እንዲሰሩ ማሳሰባቸውን ኢዜኣን ጠቅሶ ወራንቻ ኢንፎርሜሽን ኔትዎርክ ከሃዋሳ ዘግቧል
በደቡብ ክልል ባለፉት ሁለት ዓመታት ለትምህርት ቤቶች የተመደበው የድጎማ በጀት ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል 


ሃዋሳ ጥቅምት 25/2006 ለትምህርት ቤቶች የተመደበው የድጎማ በጀት ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ ከፍተኛ አስተዋጽኦ እያበረከተ እንደሚገኝ የደቡብ ክልል ትምህርት ቢሮ አስታወቀ፡፡ በክልሉ ባለፉት ሁለት ዓመታት በመንግስትና በባለድርሻ አካላት ድጋፍ ለትምህርት ቤቶች ድጎማ የሚውል ከ564 ሚሊዮን ብር በላይ መመደቡ ተመልክቷል፡፡ የቢሮው ኃላፊ አቶ ሚሊዮን ማቴዎስ ሰሞኑን በ19ኛው የአጠቃላይ ትምህርት ጉባኤ ባቀረቡት ሪፖርት እንደገለጹት የትምህርት ስራ በተደራጀ የህዝብ ንቅናቄ በተለይም በትምህርት ተቋማት በተደራጁ የልማት ሰራዊት፣ በፖለቲካ አመራር፣ በትምህርት ባለሙያዎች እንዲሁም በመላው ህብረተሰብ ሁለንተናዊ ንቅናቄና በፍጹም ባለቤትነት ለመምራት የበጀት ድጋፉ ያበረከተው አስተዋጽኦ ቁልፍ ነበር፡፡ ባለፉት ሁለት ዓመታት ለድጎማ የዋለው በጀት መጠን 564 ሚሊዮን 861 ሺህ 714 ብር መሆኑንና ከፍተኛ መሻሻል ማሳየቱን በመግለፅ ለአንድ ተማሪ የሚሰጠውን የድጎማ መጠን ከ20 እስከ 25 ብር የነበረው ከ80 በላይ እንዲያድግ እድርጎታል ብለዋል፡፡ በስራ ላይ እንዲውል በተደረገው በዚህ በጀት በየትምህርት ቤቶቹ አጠቃላይ የትምህርት ጥራት ማረጋገጫ ፓኬጅ መርሀ ግብሮችን ለማሳለጥ የተለያዩ ተግባራት እየተከናወኑ መሆናቸውን ኃላፊው አብራርተዋል፡፡ የድጎማ በጀቱ የየትምህርት ቤቱን የበጀት እጥረት ችግር ሙሉ በሙሉ እንደማይቀርፍ በመገንዘብ ትምህርት ቤቶችና ቀበሌዎች ህብረተሰቡን በማሳተፍ ለትምህረት ቤቶች መሻሻልና ለትምህርት ጥራት መረጋገጥ እያደረጉ ያለው ድጋፍ እጅግ አበረታች በመሆኑ ተጠናክሮ መቀጠል አለበት ብለዋል፡፡ ከመንግስትና ከልማት አጋሮች የሚገኘውን የድጎማ በጀት በየደረጃው የሚገኘው የትምህርት አመራርና ሌሎች የባለድርሻ አካላት አሳታፊ በሆነና ግልፅነት በተሞላበት ሁኔታ ለታለመለት የትምህርት ጥራት መሻሻል ወሳኝ ጉዳዮች እንዲውል በማድረግ የሚጠበቅባቸውን እንዲወጡም አቶ ሚሊዮን አሳስበዋል፡፡ በጉባኤው ላይ ተሳታፊ ከነበሩ ርዕሳነ መምህራን መካከል ይሁን አበበ፣ ፈለቀ ዘሩ እና በሹ ታደሰ በሰጡት አስተያየት የትምህርት ቤቶችን የግብአት አቅርቦት ችግርን በመቅረፍ ረገድ የድጎማ በጀት ጉልህ አስተዋጽኦ ማበርከቱን ጠቅሰው የግብአት አቅርቦቱ እየተሻሻለ መምጣቱ ለአጠቃላይ ትምህረት ጥራት የማረጋገጥ ተግባሩን ላይ ከፍተኛ እገዛ ማድረጉንም ተናግረዋል፡፡
http://www.ena.gov.et/Story.aspx?ID=13195&K=1