Nomonanoto Show

Saturday, August 24, 2013

ኢትዮጵያን ላለፉት 12 ዓመታት በፕሬዚዳንትነት ሲያገለግሉ የነበሩት ሁለተኛው የኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት አቶ ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ የሥራ ዘመናቸው በመጠናቀቅ ላይ ነው፡፡
በመሆኑም ከአንድ በኋላ ወር በመስከረም 2006 ዓ.ም. ማጠናቀቂያ አካባቢ ሦስተኛው ፕሬዚዳንት ይሰየማሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ሦስተኛው ፕሬዚዳንት ማን ሊሆኑ ይችላሉ? ወይም ይገመታሉ? ለሚሉ ጥያቄዎች የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ግምታቸውንና በመረጣ ወቅት ምን መደረግ እንዳለበት አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፡፡
ገዥው
 ፓርቲ ኢሕአዴግ ሦስተኛውን ፕሬዚዳንት በሚቀጥለው ወር ይፋ ያደርጋል፡፡ በሌላ በኩል የፕሬዚዳንትነቱ የሥራ ኃላፊነት ያን ያህል ትርጉም ስለሌለው እንደማያስጨንቃቸው የሚናገሩም አሉ፡፡ የመጀመሪያው የኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ በ1987 ዓ.ም. በተደረገው የፓርላማ ምርጫ ተወዳድረው ከተመረጡ በኋላ፣ በወቅቱ የአመራር አባል የነበሩበት ኢሕአዴግ አባል ድርጅቶች በደረሱበት ውሳኔ መሠረት ፕሬዚዳንትነታቸው በፓርላማ ፀድቆ፣ እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ ከኢሕአዴግ ጋር ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እስከሚለያዩ ድረስ በብሔራዊ ቤተ መንግሥት ቆይተዋል፡፡
ከእሳቸው በመቀጠል በቅርቡ የሚሰናበቱት አቶ ግርማ ላለፉት አሥራ ሁለት ዓመታት ቆይታ አድርገዋል፡፡ በሕገ መንግሥቱ መሠረት አንድ ፕሬዚዳንት ከዚህ በላይ ስለማይቆይ በአዲሱ ዓመት ሦስተኛው የኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት ይሰየማሉ፡፡ ምንም እንኳ ኢሕአዴግ ቀደም ብሎ ለሕዝቡ የማሳወቅ ባህል ባይኖረውም፣ በኅብረተሰቡ ውስጥ የተለያዩ ግለሰቦች ስሞች እየተነሱ ናቸው፡፡ ለፕሬዚዳንትነት በዕጩነት ስማቸው የሚነሱ ግለሰቦችንና የተሰጡ አስተያየቶችን የያዘው ዝርዝር ዘገባ ለመመልከት እዚህ ይጫኑ፡፡
በመሀል አዲስ አበባ ከአራት ኪሎ ወደ መስቀል አደባባይ በሚወስደው ዳግማዊ ምኒልክ ጎዳና የሚጓዝ ሰው የተንጣለለውን ብሔራዊ [ኢዮቤልዮ] ቤተ መንግሥት ያገኛል፡፡
ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የቀድሞውን ገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት ለቀድሞው ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ወይም ለአሁኑ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በስጦታ ከማስረከባቸው በፊት 25ኛ የብር ኢዮቤልዩ በዓል ሲመታቸውን ሲያከብሩ ያሠሩት ይህ ቤተ መንግሥት ዘመን ተሻጋሪ ውብ የአርክቴክቸር ጥበብ የተንፀባረቀበት ነው፡፡ በ1948 ዓ.ም. የተመረቀው ይህ ውብ ቤተ መንግሥት ሁሉም ነገር የተሟላለት የሚባልለት ነው፡፡ 
ግዮን ሆቴልንና የፍል ውኃ አስተዳደርን ተዋስኖ ከእስጢፋኖስ ቤተ ክርስቲያን ከፍ ብሎ አሥር ሔክታር በሚጠጋ መሬት ላይ የተገነባው ይህ ቤተ መንግሥት በአገር በቀል ዛፎችና አንበሳን ጨምሮ በተለያዩ የዱር እንስሳት የተሞላና የተዋበ ነው፡፡ የቤተ መንግሥቱ ውስጣዊ ክፍልም እንዲሁ በተለያዩ ውብና ውድ ዕቃዎችና ጌጣጌጦች የተዋበ መሆኑ ይታወቃል፡፡ በግሪኩ የኮንስትራክሽን ኩባንያ ማሪያሌዝ የተገነባው ቤተ መንግሥት ባለፉት ስድስት አሥርት ዓመታት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ፣ ሌተና ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለ ማርያም፣ ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳና አቶ ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ ለሥራና ለመኖሪያ ተስተናግደውበታል፡፡ ሌተና ኮሎኔል መንግሥቱ አራት ኪሎ ታላቁ ቤተ መንግሥት ውስጥ በተሠራላቸው ቤት መኖራቸው አይዘነጋም፡፡ ለአንዳንድ ጉዳዮች ካልሆነ በስተቀር ብዙም አልተገለገሉበትም፡፡ ንጉሡ በብርጋዴር ጄኔራል መንግሥቱ ንዋይ ከተመራው መፈንቅለ መንግሥት በኋላ የገነተ ልዑል ቤተ መንግሥትን ለቀው ከ1954 ዓ.ም. ጀምሮ ለ13 ዓመታት እስከ መስከረም 2 ቀን 1967 ዓ.ም. ድረስ በዚህ ቤተ መንግሥት ውስጥ ኖረዋል፡፡ በኋላም ወታደራዊው መንግሥት ንጉሡን ከሥልጣን አስወርዶ ይህንን ቤተ መንግሥት ተረክቧል፡፡ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት በሌተና ኮሎኔል መንግሥቱ የሚመራው ደርግ ይህንን ቤተ መንግሥት ኦፊሴላዊ ዝግጅቶችን ለማካሄድና እንግዶችን ለመቀበል ተጠቅሞበታል፡፡ 
አሁን በሥልጣን ላይ የሚገኙትና በሁለት ዙር 12 ዓመታት በዚህ ቤተ መንግሥት ውስጥ የኖሩት አቶ ግርማ የሥራ ዘመን በ2005 ዓ.ም. የሚያበቃ በመሆኑ፣ ይህ ውብና በውድ ዕቃዎች የተንቆጠቆጠ ቤተ መንግሥት አዲስ ሰው ይቀበላል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ የኢሕአዴግ አመራሮች መሰንበቻውን ፕሬዚዳንት ግርማን በቀጣይነት ማን ይተካ በሚለው ጉዳይ መጠመዳቸው ይነገራል፡፡ 
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 70 ላይ የፕሬዚዳንቱ የሥራ ዘመን ስድስት ዓመት ይሆናል ይላል፡፡ አንድ ሰው ከሁለት ጊዜ በላይ ለፕሬዚዳንትነት ሊመረጥ አይችልም በማለት ይደነግጋል፡፡ 
ፕሬዚዳንት ግርማ ለ12 ዓመታት የሠሩ በመሆናቸው ሁለተኛው የሥራ ዘመናቸው በ2005 ዓ.ም. መጨረሻ ያበቃል፡፡ በዚህ መሠረት ገዥው ፓርቲ ቀጣዩ ፕሬዚዳንትን ለፓርላማው ለማቅረብ የተለያዩ ሰዎችን ሰብዕና እያጠና መሆኑ እየተነገረ ነው፡፡ በእስካሁኑ ሒደት በኢሕአዴግ ካምፕና በማኅበረሰቡ ዘንድ ቀጣይ ፕሬዚዳንት ይሆናሉ እየተባሉ ስማቸው ከሚነሳው መካከል የአዲስ አበባ ከተማ ባላደራ አስተዳደር ከንቲባ የነበሩት አቶ ብርሃነ ደሬሳ፣ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ፕሮፌሰር መርጋ በቃና፣ ቀድሞ በፓርላማ የመንግሥት ተጠሪ ወ/ሮ አስቴር ማሞ፣ በኢትዮ ኤርትራ ጦርነት የመንግሥት ቃል አቀባይ የነበሩት ወ/ሮ ሰሎሜ ታደሰ፣ በፓርላማ ብቸኛው የግል ተመራጭ ዶ/ር አሸብር ወልደ ጊዮርጊስ፣ የኢትዮጵያ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ሊቀመንበር ወ/ሮ ሙሉ ሰለሞን፣ ታዋቂው አትሌት ሻለቃ ኃይሌ ገብረ ሥላሴ፣ የቀድሞው የኢትዮጵያና የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ፕሬዚዳንት አቶ ኢየሱስ ወርቅ ዛፉና በህንድ የኢትዮጵያ አምባሳደር ወ/ሮ ገነት ዘውዴ ይገኙበታል፡፡ ምንም እንኳ ያን ያህል የጎላ ባይሆንም የቀድሞው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ዳይሬክተር አቶ ግርማ ዋቄ ይጠቀሳሉ፡፡  
በአዲሱ ዓመት መጀመሪያ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሚሰበሰቡበት ጊዜ ኢትዮጵያን በርዕሰ ብሔርነት የሚወክለው ሰው ከላይ ከተጠቀሱት ወይም ካልተጠቀሱ ሰዎች መካከል ይሰየማል ተብሎም ይጠበቃል፡፡ የተመረጠው ፕሬዚዳንትም፣ ‹‹እኔ … በዛሬው ዕለት የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ፕሬዚዳንት በመሆን ሥራዬን ስጀምር የተጣለብኝን ከፍተኛ ኃላፊነት በታማኝነት ለመፈጸም ቃል እገባለሁ፤›› በሚለው ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌ ቃል በመግባት በንጉሡ ዘመን የተገነባው ብሔራዊ ቤተ መንግሥት ይገባል፡፡ 
በሕገ መንግሥቱ መሠረት ለፕሬዚዳንትነት ዕጩ የሚያቀርበው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡ የቀረበው ዕጩ በምክር ቤቱና በፌዴሬሽን ምክር ቤት የጋራ ስብሰባ በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ከተደገፈ ፕሬዚዳንት ይሆናል፡፡ 
የኢትዮጵያ ርዕሰ ብሔር ሆኖ የሚመረጠው ሰው በሕገ መንግሥቱ ሰባት ሥልጣኖች ተሰጥተውታል፡፡ የተሰጡት ሥልጣኖች የሁለቱን ምክር ቤቶች የጋራ ዓመታዊ ስብሰባ መክፈት፣ ፓርላማው ያፀደቃቸውን ሕጎችና ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ማወጅ፣ አገሪቷን በውጭ አገሮች የሚወክሉትን አምባሳደሮችና ሌሎች መልዕክተኞች በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት መሾም፣ የውጭ አገር አምባሳደሮችንና የልዩ መልዕክተኞችን የሹመት ደብዳቤ መቀበል፣ በሕጉ መሠረት ኒሻኖችንና ሽልማቶችን መስጠት፣ በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት በሕግ በተወሰነው መሠረት ከፍተኛ የውትድርና ማዕረጐችን መስጠትና በሕጉ መሠረት ይቅርታ ማድረግ የሚሉት ናቸው፡፡ 
የአገሪቱ ምልክት ሆኖ ለቀጣዮቹ ስድስት ዓመታት እነዚህን ተግባራት የሚያከናውነው ሰው ማነው? የሚለው ጥያቄ በእስካሁኑ ሒደት ባይለይም ገዥው ፓርቲ ማማረጡን ቀጥሏል፡፡ ቀጣዩ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ማን ይሁን በሚለው ጉዳይ ላይ የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎችን በማነጋገር የዳሰሳ ዘገባ ተዘጋጅቷል፡፡ 
ለተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ሦስት ተመሳሳይና መሠረታዊ ጥያቄዎችን በማቅረብ የኅብረተሰቡን የልብ ትርታ ለማወቅ ሙከራ ተደርጓል፡፡ እነዚህ ጥያቄዎች ቀጣይ ፕሬዚዳንት ማን ሊሆን ይችላል? ፕሬዚዳንቱ ማን ቢሆን ፍላጎታችሁ ነው? እና ለሰጡት አስተያየት ምክንያታቸውን መጠየቅ ናቸው፡፡ በዚህ መሠረት የተወሰኑ አስተያየት ሰጪዎች የሚሉት እንደሚከተለው ቀርቧል፡፡ 
ታዋቂው ጠበቃና የሕግ አማካሪ አቶ ሞላ ዘገዬ በቀጣይ የሚመረጠው የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት ማን መሆን እንዳለበትና መስፈርቱን በሚመለከት ለቀረበላቸው ጥያቄ አስተያየታቸው ሲሰጡ፣ የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት እከሌ ይሁን ተብሎ በቀላሉ የሚሰየም ወይም የሚጠቆም መሆን የለበትም ይላሉ፡፡ ከፖለቲካ ነፃና ለአገር ተቆርቋሪ የሆኑ የኅብረተሰብ ክፍሎች ተመርጠው ከተመካከሩና በደንብ ካሰቡበት በኋላ ‹‹እከሌ ይሁን›› ማለት እንዳለባቸው አቶ ሞላ ገልጸዋል፡፡
ቀጣዩ የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል የሚያከብረው መሆን እንዳለበት የሚናገሩት አቶ ሞላ፣ እሳቸው ‹‹እከሌ ቢሆን ይሻላል›› የሚሉት ለጊዜው ባይኖራቸውም መሆን ያለበት ግን፣ የኢትዮጵያን ታሪክ ጠንቅቆ የሚያውቅ፣ የብሔር ብሔረሰቦችን ባህል፣ ታሪክና ወግ ጠንቅቆ የሚረዳ፣ የተለያዩ ሃይማኖቶችን የሚከተሉ የኅብረተሰብ ክፍሎች ተቻችለው፣ ተከባብረውና ተረዳድተው የሚኖሩ መሆናቸውን ተቀብሎ ቀጣይነት እንዲኖረው የሚያደርግ መሆን እንዳለበት ተናግረዋል፡፡ 
በሕገ መንግሥቱ ለፕሬዚዳንቱ የተሰጠው ሥልጣን የረባ ባይሆንም የመምከር፣ የማስታረቅ ማለትም አንዳንድ የተካረሩ የፖለቲካና የሃይማኖት ግጭቶች በሚከሰቱበት ወቅት፣ የሚያስከትለውን ውጤት ተገንዝቦ ጣልቃ በመግባት ‹‹አንተም ተው አንተም ተው›› የሚልና ተደማጭነት ያለው ፕሬዚዳንት ቢመረጥ፣ የእሳቸውም ሆነ የኅብረተሰቡ ፍላጐት እንደሚሆን አቶ ሞላ አስረድተዋል፡፡
ቀጣዩ ፕሬዚዳንት በዕውቀትና በሕይወት ተሞክሮ ከፍተኛ ልምድ ያለው ሆኖ ዕድሜው ከ55 እስከ 60 ዓመት መሆን እንዳለበትና በማንኛውም ብሔር ብሔረሰብ የሚከበር ሰው ቢሆን በማለት አቶ ሞላ ፍላጐታቸውን ተናግረዋል፡፡ ተመራጩ ፕሬዚዳንት የሚኖረው ልምድ ወይም ተሞክሮ በትምህርት፣ በመንግሥት ሠራተኛነቱ፣ በግል ሥራው ወይም በሌላ ነገር ቢሆን ችግር የለውም፡፡ ‹‹ለሚመረጠው ፕሬዚዳንት ትልቁ ሕጋዊ ነገር ሞራል ነው፡፡ ደፋርና አገሩን የሚወድ መሆን አለበት፡፡ ታሪክ የሠራ መሆን አለበት፡፡ ከፖለቲካ ፍላጐት በላይ መሆን አለበት፤›› ሲሉ ገልጸዋል፡፡ 
‹‹በፓርላሜንታዊ ሥርዓት ለፕሬዚዳንት የሚሰጠው ሥልጣን እዚህ ግባ የማይባል ቢሆንም ሰውዬው ግን ወሳኝ ነው፡፡ ለምሳሌ የእንግሊዟ ንግሥት ኤልሳቤጥ ያላቸው ሥልጣን አንድ ነው፡፡ የመማከር (The Right to be Consulted) ሥልጣን ሲባል በመንግሥት የዕለት ተዕለት ሥራ ላይ ጣልቃ መግባት ሳይሆን፣ ከፍተኛ የሆኑ ወሳኝ የአገር ጉዳዮች ማለትም ለጦርነት በር የሚከፍቱ ጉዳዮች ሲኖሩ፣ በኅብረተሰቡ ውስጥ ጥላቻ የሚፈጥሩ ነገሮች ሲከሰቱ፣ በዘርና በሃይማኖት ምክንያት የሚነሱ ችግሮች ሲፈጠሩ፣ መንግሥት ዕርምጃ ከመውሰዱ በፊት ፕሬዚዳንቱን ማማከር አለበት፤›› ሲሉ አቶ ሞላ አስረድተዋል፡፡
‹‹እኛ እኮ ሽማግሌ አጣን፤ መንግሥት ዘንድ አማላጅ የሚላክ ማን አለ? ቀደም ባሉት ዘመናት ነገሥታትን የሚያማልዱ ትልልቅ የአገር ሽማግሌዎች ነበሩ፡፡ ሌሎች ሲፈሯቸው የአገር ሽማግሌዎች ይደፍራቸውና ያማክሯቸው ነበር፤›› የሚሉት አቶ ሞላ፣ ‹‹አሁንም ኢትዮጵያ እነዚህ ሰዎች ስላሏት ፕሬዚዳንቱ ይኼንን ሚና የሚወጣ መሆን አለበት፡፡ ፕሬዚዳንቱን ጠቅላይ ማኒስትሩና ካቢኔው በማንኛውም የአገር ጉዳይ ላይ ሊያማክሩት ይገባል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ በርትዕ ሊታዩ የሚገባቸው ብዙ ጉዳዮች አሉ፡፡ ይኼንን የሚሠራ ሰው ያስፈልጋል፡፡ ፕሬዚዳንቱ ‘እከሌ የሚባለው ሚኒስትር ምን ይለኛል?’ በሚል የፖለቲካ ጥገኛ ሳይሆን ብቃት ያላቸውን ኢትዮጵያውያንን በነፃነት እያማከረ ለአገሩና ለወገኑ ኩራት ሆኖ መሥራት አለበት፡፡ እነዚህ ሰዎች ደግሞ አሉን፤›› በማለት አቶ ሞላ አብራርተዋል፡፡ 
የቀድሞው የዕርዳታና ማስተባበሪያና ማቋቋሚያ ኮሚሽን ኮሚሽነር የነበሩት አቶ ሽመልስ አዱኛና የቀድሞ ዲፕሎማት አምባሳደር ኃይሉ ወልደ ጊዮርጊስ የአቶ ሞላን ሐሳብ ይጋራሉ፡፡ ሁለቱም እንደሚሉት፣ የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት መሆን ያለበት በዕድሜ የበሰለ፣ የቀድሞው ሥራዎቹ ለአገርና ለወገን የጠቀሙ፣ በመንግሥትና በሕዝብ ዘንድ ከበሬታ ያለው፣ አገር ወዳድና ለእውነት የቆመ፣ መንግሥት ሲሳሳት ትክክለኛውን አቅጣጫ ማሳየት የሚችልና በዲፕሎማቲክ ግንኙነትም የተሻለ የሆነ መመረጥ እንዳለበት ያሳስባሉ፡፡ 
ለሪፖርተር አስተያየታቸውን ካካፈሉት መካከል አትሌት ገብረ እግዚአብሔር ገብረ ማርያም ይገኝበታል፡፡ አትሌቱ ቀጣዩ ፕሬዚዳንት የተቸገሩትን ድምፅ የሚሰማና ሥልጣኑን እንደ መተዳደሪያ የማይጠቀምበት ቢሆን ጥሩ ነው ይላል፡፡ ‹‹እኔ ቀጣዩ ፕሬዚዳንት አቶ ኩማ ደመቅሳ ቢሆኑ እመርጣለሁ፡፡ በእኔ ዕይታ እርሳቸው የዓላማ ፅናት ያላቸው ሰው ናቸው፣ ሰላማዊ ናቸው፣ ሕዝባዊ ናቸው፣ አሳቢ ናቸው፤›› በማለት ፕሬዚዳንት ቢሆኑ ምርጫው እንደሆኑ አስረድቷል፡፡ ነገር ግን ፕሬዚዳንት ይሆናሉ ብዬ የማስባቸው ዶ/ር አሸብር ወልደ ጊዮርጊስን ነው በማለት ገልጿል፡፡ ይሁንና ፕሬዚዳንት የሚሆነው ሰው ማንም ይሁን ማን ሥራው ሕዝብን ማዕከል የሚያደርግ፣ የግል ጥቅሙን የማያስቀድም፣ መስዋዕትነት የሚከፍል፣ ሥልጣኑን መኖሪያው ወይም መተዳደሪያው የማያደርግ መሆን አለበት ብሎ እንደሚያምን አትሌት ገብረ እግዚአብሔር አስረድቷል፡፡ 
የኢትዮጵያ ሴት ደራሲያን ማኅበር ፕሬዚዳንት ወ/ሮ እምወድሽ በቀለ በበኩላቸው፣ በግል ተወዳድረው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል የሆኑት ዶ/ር አሸብር ፕሬዚዳንት ሊሆኑ ይችላሉ ብለው ይገምታሉ፡፡ ነገር ግን አትሌት ኃይሌ ወደ ፖለቲካው መግባት እንደሚፈልግ በመግለጹ እሱ ቢሆን ግን ደስተኛ እንደሚሆኑ የገለጹት ወ/ሮ እምወድሽ ምክንያታቸውን ሲገልጹ፣ ኃይሌ ኢትዮጵያን በዓለም አቀፍ ደረጃ ያስተዋወቀና በስፖርቱ ዓለም ውጤታማ መሆን የቻለ በመሆኑ ፕሬዚዳንት ቢሆን አሁንም ውጤታማ ሊሆን እንደሚችል ያምናሉ፡፡ 
‹‹ኃይሌ በፖለቲካ ውስጥ ገብቶ ለዚህች አገር መሥራት ፍላጎት እንዳለው አስታውቋል፡፡ ሰዎች ፍላጎታቸውን በግልጽ ሲያስታውቁ ደግሞ ውጤታማ ይሆናሉ ብዬ አምናለሁ፤›› ሲሉ አስተያየታቸውን ቋጭተዋል፡፡
በኢቢኤስ ቴሌቪዥን የጆርዳና ኪችን አዘጋጅ ወ/ሮ ጆርዳና ከበደ ከወ/ሮ እምወድሽ የተለየ ሐሳብ አላቸው፡፡ ወ/ሮ ጆርዳና ፕሬዚዳንት እንዲሆኑ የሚፈልጉት የቀድሞው የአዲስ አበባ ከተማ ባለአደራ አስተዳደር ከንቲባ አቶ ብርሃነ ደሬሳን ነው፡፡ ምክንያታቸውም አቶ ብርሃነ የተማሩና ፖለቲካውን በውል የሚረዱ በመሆናቸው የሚል ነው፡፡
የቀድሞ የሕወሓት ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል አሁን የአረና ፓርቲ አመራር አባል ወ/ሮ አረጋሽ አዳነ የፕሬዚዳንትነት ሹመት ስሜት አይሰጣቸውም፡፡ ‹‹ፕሬዚዳንቱ አምባሳደሮችንና ዲፕሎማቶችን ከመቀበልና ከመሸኘት የዘለለ በአገሪቱ ላይ ለውጥ በሚያመጡ ነገሮች ላይ በመሳተፍ ረገድ ሚና ስለሌለው፣ እገሌ ቢሆን ባይሆን ብዬ የማስብበት ጉዳይ አይደለም፤›› ብለዋል፡፡
‹‹ፕሬዚዳንት የሆኑ ሰዎች በሕገ መንግሥቱ ላይ የተቀመጠውን ያህል እንኳ ሚና ኖሯቸው አላየንም፡፡ ስለዚህ ማን ይሁን ወይም ሊሆን ይችላል በሚያስብል ደረጃ የሚያሳስብ ጉዳይ አይደለም፤›› ሲሉ ገልጸዋል፡፡ 
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት  ዲፓርትመንት ኃላፊና መምህር ዶ/ር ካሳሁን ብርሃኑ፣ ‹‹መገመት አስቸጋሪ ነው፡፡ ነገር ግን ከሚወራው ነገር አንፃር ዶ/ር አሸብር ወይም ኃይሌ ሊሆን ይችላል፡፡ ነገር ግን ኃይሌ ሩቅ ይመስለኛል፡፡ ዶ/ር አሸብር ግን ፓርላማ ውስጥ ስላሉና ነፃ ነኝ ብለው ተወዳድረው በፓርላማው መቀመጫ አግኝተው ላለፉት ዓመታት እዚያው ስለነበሩ እርሳቸው ሊሆኑ ይችላሉ፤›› ይላሉ፡፡ በሌላ በኩል ዶ/ር ካሳሁን፣ ‹‹ነገር ግን የሚሠራ ሥራ ሲኖር ነው ልምድና ችሎታ ስላለው ከእገሌ ይልቅ እገሌ ይሻላል፣ ወይም እገሌ ይሆናል የምትለው፡፡ ነገር ግን የርዕሰ ብሔሩ ሥራ በጣም በጣም ውስን ወይም አፍአዊ በመሆኑና ያለቀላቸው ጉዳዮች ላይ አሻራውን ማሳረፍ ስለሆነ፣ በሐሳብ ደረጃ ግን የአገሪቱን መልካም ገጽታ ሊያንፀባርቅ ወይም ሊያሳምን የሚችል ሰው ቢሆን ወይም  ማኅበራዊ ድርሻ ያለው ቢሆን ይመረጣል፡፡ ምክንያቱም ብዙ ሥራ አይጠበቅበትም፤›› ይላሉ፡፡ ‹‹ለምሳሌ እዚህ እኔ በማስተምርበት ቦታ ከእገሌ እገሌ ቢሆን ይሻላል ሲባል ጥሩ ማስተማር ይችላል፣ መጽሐፍ ጽፏል፣ ወደፊትም ይጽፋል፣ ተማሪዎቹን በደንብ ያስተናግዳል፣ በሕግ መሠረት ይሠራል… ልትል ትችላለህ፡፡ ስለዚህ የፕሬዚዳንታዊ ምርጫ ግን ብዙ ክብደት ያለው ጉዳይ አይደለም፤›› ብለዋል፡፡ 
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፖቲካል ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ዲፓርትመንት መምህር የሆኑት ዶ/ር ሰለሞን መብሬ በስም እገሌ ነው ብሎ መገመት አይቻልም በማለት ይጀምራሉ፡፡ መገመት የማይቻለው በተለያዩ ምክንያቶች ነው፡፡ ‹‹አንደኛ የኢሕአዴግ መንግሥት አሠራር ለየት ይላል፡፡ የውሳኔ አሰጣጡን በተለያየ ጊዜ ስንመለከት ብዙ ያልተገመቱ ሰዎች ሲመጡ ተመልክተናል፡፡ ለዚህ ቦታና ለዚህ ጉዳይ እገሌ ይሆናል ተብሎ መጨረሻው ሲታይ ግን ሌላ ሰው ሆኖ ይገኛል፡፡ ይህንን መገመት እንደሚከብድ አንዱ ማሳያ ነው፡፡ ይኼን ያህል መረጃዎች ተንሸራሽረው በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የበለጠ ሊሆኑ ይችላሉ የሚባሉ ሰዎች አደባባይ ወጥተው እነሱን በተመለከተ ከሕዝቡ ሐሳብ ሲሰበሰብም አይስተዋልም፡፡  የኢሕአዴግ መንግሥት አሠራርም የሚታይ አይደለም፡፡ መላምቶች ይኖራሉ፡፡ እገሌ ይሆናል በማለት በእርግጠኝነት መናገር የሚቻለው ግን ይኼ ሰው ወይም ይህቺ ሰው ያው ከኢሕአዴግ ውስጥ እንደሚገኙ መታወቁ ነው፤›› ሲሉ ያስረዳሉ፡፡ 
‹‹በዚህ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ መገመት የሚቻለው ድርጅቱ ይሆናል ያለውን ሰው ፓርላማው በዚያው መልክ ነው የሚሰይመው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ለእኔ ሚዛን የሚደፋው እገሌ የሚለው ሳይሆን ማን እንደሆነ መገመት አለመቻሉ ነው፡፡ ይህን ደግሞ የሥርዓቱ የፖለቲካ ሒደት ከዚህ በፊትም በርከት ባሉ አጋጣሚዎች የታየ በመሆኑ ነው፤›› በማለት አስረድተዋል፡፡
ሰሞኑን ስማቸው የሚነሱ ግለሰቦች ይሆናሉ ብለው እንደማይገምቱ የሚናገሩት ዶ/ር ሰለሞን፣ ኢሕአዴግ በራሱ መለኪያ ከዚህ በፊትም ሲያደርግ እንደነበረው አሁን ባለው ሁኔታ እገሌ ነው እገሌ ነው ማለት ይከብዳል ይላሉ፡፡ ዞሮ ዞሮ ሥርዓቱ የሚፈልገውና የሚያቀርበው ሰው ስለሚሾም በስም እገሌ ብሎ መገመት አይቻልም ብለዋል፡፡
ገጣሚና ጸሐፊ ተውኔት አያልነህ ሙላቱ ዕጩዎችን ባለማወቃቸው ቀጣዩ ፕሬዚዳንት ማን ሊሆን ይችላል ብለው መገመት እንደማይችሉ ገልጸው፣ ነገር ግን ሦስት ጉዳዮችን ያሟላ ሰው ቢሆን ምርጫቸው እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ 
አቶ አያልነህ ባስቀመጧቸው ሦስት ነጥቦች የሚመረጠው ፕሬዚዳንት በኢትዮጵያ አንድነት የሚያምን፣ የተማረና የዲሞክራሲ ጽንሰ ሐሳብ በደንብ የገባው ቢሆን እንደሚመርጡ ፍላጎታቸውን አንፀባርቀዋል፡፡
የቀድሞው ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳም ማን እንደሚሆን መገመት እንደማይችሉና ውሳኔው የኢሕአዴግ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ዶ/ር ነጋሶ እንዳሉት በእስካሁኑ ሒደት ፕሬዚዳንት ሊሆኑ ይችላሉ በሚል ስማቸው እየተሰማ ያሉት አትሌት ኃይሌ፣ ዶ/ር አሸብር፣ ወ/ሮ ሙሉና ፕሮፌሰር መርጋ ናቸው ካሉ በኋላ፣ ከእነዚህ ውስጥ ግን ወ/ሮ ሙሉ ፕሬዚዳንት ቢሆኑ ምርጫቸው እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ 
ምክንያታቸውም የአገሪቱ ፕሬዚዳንት መሆን ያለበት ሰው ጤነኛ የሆነ፣ ዕድሜው በጣም ያልገፋ፣ በትምህርቱ ጥሩ ደረጃ የደረሰ፣ በሕዝብ ዘንድ መልካም ስም ያለውና በስፋት የሚታወቅ ሲሆን ጥሩ ነው በሚል ነው፡፡ በተጨማሪም በአገሪቱ ከሚነገሩ ቋንቋዎች ሁለትና ከዚያ በላይ የሚናገር፣ ከውጭ አገር ቋንቋዎችም ቢያንስ እንግሊዝኛ አቀላጥፎ የሚናገር፣ ሲሆን ዓረብኛና ፈረንሣይኛ ቋንቋዎች የሚችል ይመረጣል ይላሉ፡፡ ‹‹ከዚህ አኳያ ወ/ሮ ሙሉ ብትሆን እመርጣለሁ፤›› ያሉት ዶ/ር ነጋሶ ምክንያታቸውን ሲገልጹ፣ እስካሁን ድረስ በአገሪቱ ከፍተኛ ሥልጣን ላይ ያሉት ወንዶች በመሆናቸው ያንን ክፍተት ይሸፍናል፡፡ ‹‹ከአገር ውስጥ ኦሮሚኛና አማርኛ እንደምትናገር አውቃለሁ፡፡ ከውጭ ቋንቋዎችም ጥሩ እንግሊዝኛ የምትናገር ይመስለኛል፡፡ ሴት ከመሆኗ ባሻገር በሕዝቡም በመንግሥትም ዘንድ መልካም ስም አላት፡፡ አንድ ሁለቴ መድረክ ላይ ንግግር ስታደርግ ሰምቼያለሁ፡፡ ጥሩ የሐሳብ አቀራረብ ችሎታ አላት፡፡ ግርማ ሞገስ አላት፡፡ ወጣትም ናት፡፡ ፕሬዚዳንት የሚሆን ሕመምተኛና ያረጀ ሰው መሆን የለበትም፤›› ሲሉ ዶ/ር ነጋሶ አስተያየታቸውን ቋጭተዋል፡፡
የወቅቱ የኢዴፓ ፕሬዚዳንት አቶ ሙሼ ሰሙ ፕሬዚዳንት የሚሆነውን ሰው መገመት እንደማይችሉ ገልጸው፣ ሴቶች ፕሬዚዳንት ቢሆኑ ምርጫቸው እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ ከወንዶች የሚመረጥ ከሆነ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ ቢሆኑ የሚል ሐሳብ እንዳላቸው ተናግረዋል፡፡
‹‹መንግሥት ሊያደርገው የሚችለው ከቆየው የሥልጣን ክፍፍል ሒደት አንፃር አሁን ፕሬዚዳንት የመሆን ዕድሉ ለኦሮሞ ብሔር ከፍተኛ ነው፡፡ እገሌ ይሆናል ለማለት ግን ክፍተቱ ሰፊ ነው፡፡ ምክንያቱም ከተወካዮች ምክር ቤትና ከየትም ሊሆን ስለሚችል መገመት አስቸጋሪ ነው፡፡ ከሴቶች እስካሁን ሥልጣን ላይ አይተን አናውቅም፡፡ በምክር ቤትም ውስጥ ቁጥራቸው ትንሽ ነው፡፡ ተፅዕኖአቸውም በጣም ትንሽ ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሮችና ሚኒስትሮች በሙሉ ማለት ይቻላል ወንዶች ናቸው፡፡ ከወንዶች መሆኑ ካልቀረ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ ቢሆኑ ያልኩበት ምክንያት ከአፄ ኃይለ ሥላሴ ጊዜ ጀምሮ ፖለቲካ ውስጥ የነበሩ ሰው ናቸው፡፡ ከብሔር ተዋፅኦም ኦሮሞ ናቸው፡፡ በትምህርትም እጅግ የበሰሉ ኢኮኖሚስት ናቸው፡፡ በበርካታ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ሠርተዋል፡፡ በአብዛኛው የሚናገሩት በኢዴፓ ተቀባይነት ያለው ነው፡፡ ያ ማለት ግን የፓርቲያቸውን አቋም በሙሉ እንደግፋለን ማለት አይደለም፡፡ እንደ ግለሰብ ግን ለእንደዚህ ዓይነት ቦታ የሚመጥኑ ሰው ናቸው ብዬ አምናለሁ፤›› በማለት አቶ ሙሼ አስረድተዋል፡፡
በተጨማሪም አቶ ቡልቻ አሁን ከፓርቲ ፖለቲካ ራሳቸውን ያገለሉ መሆናቸውን አቶ ሙሼ ገልጸው፣ አቋማቸውን ለመግለጽ ያላቸው ድፍረትና ወኔም በጣም ነው ደስ የሚለው በማለት ይገልጿቸዋል፡፡ ‹‹ለኢሕአዴግ እጅግ ጥሩ ነገር ነው የሚሆነው፡፡ ኢሕአዴግ የነበረን ሰው ፕሬዚዳንት ከማድረግ፣ ገለልተኛ የሆነ ሰው እዚህ ቦታ ላይ ቢቀመጥ ለተለየ አስተሳሰብ በር የሚከፍት ነው፡፡ ከጽንፈኝነት የፀዱ ከመሆናቸውም በላይ የበሰለ አስተሳሰብ ስላላቸው ለአገራቸውና ለሕዝባቸው ተቆርቋሪ ሰው ናቸው፡፡ ብዙ መስዋዕትነት እየከፈሉ የመጡ ሰው ናቸው፤›› በማለት አቶ ሙሼ አቶ ቡልቻን ገልጸዋቸዋል፡፡
ሪፖርተር ያነጋገራቸው ሰዎች የተስማሙበት ነጥብ የፕሬዚዳንትነት መንበር ሕዝብንና አገርን የሚወክል ቦታ እንደመሆኑ፣ ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል የሚስማማበት ብሎም ኢትዮጵያን ጠንቅቆ የሚያውቅ ሰው መሆን እንዳለበት ያስረዳሉ፡፡ ይህንን ሰው ለመለየት መንግሥት ብቻውን ሳይሆን ራሱን የቻለ ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች የተውጣጣ አፈላላጊ ኮሚቴ እንዲሰይም ፍላጎት ያሳያሉ፡፡ ኮሚቴው የተስማማባቸውን ዕጩ ፕሬዚዳንቶች ገዥው ፓርቲ ተቀብሎ የሚያፀድቅበት ሥርዓት ቢዘረጋ የሚል አስተያየትም አለ፡፡ የተቀሩት አስተያየት ሰጭዎች የፕሬዚዳንት መንበር ያን ያህል ትልቅ ቦታ እንዳልሆነና ፕሬዚዳንት ግርማ ዕድሜ ሰጥቷቸው ቢቀጥሉ ግድ የለንም በማለትም አስተያየት ተሰጥቷል፡፡ 
በሌላ በኩል ገዥው ፓርቲ ኢሕአዴግ ከቁጥጥሩ ውጭ አፈንግጦ የሚወጣ ሰው በቦታው ላይ ይሾማል ተብሎ እንደማይጠበቅ ይገልጻሉ፡፡ ለምሳሌ እንደ አትሌት ኃይሌ ዓይነት የመገናኛ ብዙኃንን ትኩረት የሚስብ ሰው አያመጣም የሚሉ ተከራካሪዎች አሉ፡፡ ምክንያቱም ኃይሌ የአገር ውሰጥና የውጭ ሚዲያዎችን ትኩረት የሚስብ በመሆኑና ሚዲያዎቹ ጐትጉተው የተሳሳተ ንግግር እንዲያደርግ ሊያደርጉት ስለሚችሉ፣ ኢሕአዴግ  ኃይሌን ለመሳሰሉ ሰዎች ፍላጎት አይኖረውም የሚል ትንታኔ የሚያቀርቡም አሉ፡፡ 
አስተያየታቸውን የተጠየቁ የተለያዩ ግለሰቦች የተለያዩ ስሞችን በመጥራት ፕሬዚዳንት ሊሆኑ ይችላሉ በማለት ግምታቸውን ሰጥተዋል፡፡ በሌላ በኩል የተለያዩ መመዘኛዎችንና መስፈርቶችን በማስቀመጥ ለፕሬዚዳንትነት የሚመረጡ ሰዎች በተቻለ መጠን አገርንና ሕዝብን የሚወክሉ ቢሆን የተሻለ ነው ብለዋል፡፡ ለዕጩነት የሚቀርቡ ሰዎች በገዥው ፓርቲ ፍላጎት ብቻ ከሚመረጡ የሕዝብ አስተያየት ቢሰጥባቸው በማለት ምክር የሚያቀርቡ አሉ፡፡ 
የሚያስገርመው ግን ሪፖርተር ካነጋገራቸው በርካታ ሰዎች መካከል አብዛኛዎቹ የፕሬዚዳንትነት ሹመት ግድ እንደማይሰጣቸውና ጉዳዩንም በቅርበት እንደማያውቁት ገልጸዋል፡፡ (ለዚህ ዘገባ የሪፖርተር ጋዜጠኞች አስተዋጽኦ አበርክተዋል)
የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚቀጥሉት ሦስት ሳምንታት ጊዜ ውስጥ በግሉ ዘርፍ የሚካሄዱ የሙስና ተግባራት ዕርምጃ እንዲወሰድ የተዘጋጀውን ረቂቅ አዋጅ ተነጋግሮ ያፀድቃል ተብሎ እንደሚጠበቅ ምንጮች ገለጹ፡፡
‹‹የሙስና ወንጀሎችን እንደገና ለመደንገግ የወጣ ረቂቅ አዋጅ›› በሚል የተዘጋጀው የፀረ ሙስና አዋጅ ከፀደቀ፣ የፌዴራል ሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን አንደኛው ክንፍ ፊቱን ወደ ግሉ ዘርፍ እንደሚያዞር እየተነገረ ነው፡፡ 
ለፀረ ሙስና ኮሚሽን የቀረበው የረቂቅ አዋጅ ማብራሪያ እንደሚያስረዳው፣ ‹‹ሕዝባዊ ድርጅት›› የሚባሉት ከሕዝቡ የተሰበሰበ ገንዘብ ወይም ንብረት የሚያስተዳድሩ አካላት ሲሆኑ፣ በተለያዩ መንገዶች የሚቋቋሙ ማኅበራት፣ የአክሲዮን ኩባንያዎች፣ በአክሲዮን የተቋቋሙ ባንኮችና የኢንሹራንስ ተቋማትን ያጠቃልላል፡፡ 
ይህ የሕግ ረቂቅ ታኀሳስ 2005 ዓ.ም. ተዘጋጅቶ ለተለያዩ ባለድርሻ አካላት ለውይይት በቀረበበት ወቅት፣ ለፀረ ሙስና ኮሚሽን ከተለያዩ አቅጣጫዎች በርካታ ጥቆማዎች መቅረባቸውን ምንጮች ገልጸዋል፡፡ 
ለፀረ ሙስና ኮሚሽን የቀረበው የጥቆማ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ነው የሚሉት ምንጮች፣ ኮሚሽኑ እየከናወነ ካለው በመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ላይ ያነጣጠረ ሥራ ብዛት አንፃር ሊከብደው እንደሚችል ገልጸዋል፡፡ በዚሁ መነሻነት ኮሚሽኑ ሊኖረው ስለሚገባው አዲስ ቅርፅና የሰው ኃይል አደረጃጀት የኮሚሽኑ ኃላፊዎች ውስጥ ውስጡን መነጋገር መጀመራቸው ታውቋል፡፡ 
በአሁኑ ጊዜ ኮሚሽኑ ባለው የሰው ኃይል በመንግሥት መሥሪያ ቤቶች አለ በሚባለው የሙስና ወንጀል ላይ ምርመራ አድርጎ ክስ ለመመሥረት አስቸጋሪ እንደሆነበት፣ በዚህ የሰው ኃይል በግሉ ዘርፍ ሙስና ላይ ዕርምጃ ለመውሰድ ጫና ሊፈጥርበት ይችላል የሚል ሥጋት መፈጠሩን ምንጮች ይገልጻሉ፡፡ 
በአሁኑ ወቅት ኮሚሽኑ ሊሰጡት የሚችሉትን ተጨማሪ ኃላፊነቶች ለመወጣት የሕግ ማሻሻያ በማድረግና በቀጣይነት ስለሚኖረው መዋቅር ይፋዊ ባልሆነ መንገድ እየመከረ መሆኑ ታውቋል፡፡ 
የሚኒስትሮች ምክር ቤት ይህንን ረቂቅ አዋጅ በቅርቡ ያፀድቀዋል ተብሎ እየተጠበቀ ሲሆን፣ ኮሚሽኑ የሚፀድቅለትን አዋጅ በመጠቀም በአዲሱ ዓመት አጋማሽ ወደ ግሉ ዘርፍ ፊቱን እንደሚያዞር ተጠቁሟል፡፡ ኮሚሽኑ አዘጋጅቶ ያቀረበው ረቂቅ አዋጅ ቀደም ሲል የሚያስጠይቁ አዳዲስ የወንጀል ዓይነቶችን በዝርዝር ይዟል፡፡ 
ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ፣ የመጀመሪያው የኢፌዲሪ ፕሬዚዳንት
ከሽግግር መንግሥቱ በኋላ በኢትዮጵያ በሦስት ዙር (ተርም) ሁለት ርዕሰ ብሔሮች [ፕሬዚዳንቶች] ተሰይመዋል፡፡
ላለፉት 12 ዓመታት በሥራ ላይ የሚገኙት ፕሬዚዳንት ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ በ2005 ዓ.ም. የሥራ ዘመናቸው ያበቃል፡፡ በ2006 ዓ.ም. በመስከረም ወር መጨረሻ አካባቢ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤት የጋራ ጉባዔ ሲከፈት ለሚቀጥሉት ስድስት ዓመታት የሚያገለግሉ አዲስ ፕሬዚዳንት ይሰየማሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ወደተንጣለለው ብሔራዊ ቤተ መንግሥት ማን ሊገባ ይችላል የሚለው ጉዳይ እስካሁን ባይታወቅም፣ የተለያዩ የኅብረተሰቡ ክፍሎች የተለያዩ ሰዎችን ሰብዕና በመምዘዝ እየተነጋገሩ ነው፡፡ ገዥው ፓርቲም በዚህ ጉዳይ ላይ መጠመዱ ተሰምቷል፡፡ ኢትዮጵያ ፓርላሜንታዊ ሥርዓት የምትከተል አገር ተደርጋ የኢፌዲሪ መንግሥት ሲመሠረት፣ የመጀመሪያው ፕሬዚዳንት ሆነው መንበሩን የተቆናጠጡት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ነበሩ፡፡ ከፕሬዚዳንትነታቸው ቆይታ፣ ከቤተ መንግሥት ሕይወትና ከቀጣዩ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት አሿሿምና ተግባር ጋር በተያያዘ የአሁኑን የአንድነት ለዲሞክራሲና ለፍትሕ ፓርቲ ሊቀመንበር ዶ/ር ነጋሶን ውድነህ ዘነበ አነጋግሯቸዋል፡፡ 
ሪፖርተር፡- የኢፌዲሪ መንግሥት ሲመሠረት የመጀመሪያው ፕሬዚዳንት ሆነው የተሰየሙት እርስዎ ነበሩ፡፡  የተመረጡበት ሒደት እንዴት ነበር? የተጠቆሙ ሰዎችስ ነበሩ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- በ1987 ዓ.ም. ከምርጫው በፊት ነው የሆነው፡፡ ሒደቱ አሁን ተለውጦ ከሆነ አላውቅም፡፡ የዚያን ጊዜ በሥራ አስፈጻሚ ተነጋግረን ሦስት ሐሳቦች ቀረቡ፡፡ አንደኛ ወ/ሮ ገነት ዘውዴ፣ ሁለተኛ ፕሮፌሰር ጀማል አብዱልቃድር [የኦሕዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል የነበሩ]፣ ሦስተኛ አምባሳደር ተከተል ፎርሲዶ ፕሬዚዳንት እንዲሆኑ ሐሳብ ቀርቦ ነበር፡፡ ወ/ሮ ገነት ንቁ የሴቶች ተወካይ እንድትሆን ምናልባትም የነበረውን ባህል ለመቀየር በሚል ነው ፕሬዚዳንት እንድትሆን ሐሳብ የቀረበው፡፡ ሌላው ፕሮፌሰር ጀማል በዕድሜ በሰል ያሉና የታወቁ ሰው ናቸው፡፡ እሳቸው ፕሬዚዳንት ቢሆኑ ተብሎ ሐሳብ ቀረበ፡፡ አምባሳደር ተከተል የበሰሉ ሰው ቢሆኑም በኅብረተሰቡ ዘንድ ብዙም የማይታወቁ በመሆናቸው ስለሳቸው ገኖ አልወጣም፡፡ 
ከዚያ በፊት የኢሕአዴግ የሥራ ክፍፍል እየተደረገ ነበር፡፡ በክፍፍሉ የኢሕአዴግ ሊቀ መንበርና የሽግግሩ መንግሥት ፕሬዚዳንት የነበሩት አቶ መለስ ዜናዊ ከብዙ ልምድና ብቃት አንፃር ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲሆኑ ስምምነት ላይ ተደርሶ ነበር፡፡ 
ሪፖርተር፡- የጠቅላይ ሚኒስትርነቱን ቦታ አቶ መለስ እንዲይዙት አራቱም የኢሕአዴግ መሥራቾች ስምምነት ላይ ደርሰው ነበር?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ኦሕዴድ፣ ደኢሕዴግ፣ ብአዴንና ሕወሓት ስምምነት ላይ ደርሰን ነበር፡፡ ለብአዴን፣ ለደኢሕዴግ፣ ለኦሕዴድና ለሕወሓት ከተሰጠው ቦታ በተጨማሪ ለሌሎቹ ቦታዎች ማን ይመደብ የሚል ሐሳብ ነበረ፡፡ ለአፈ ጉባዔነት ቦታ ከሕግ ዕውቀታቸው በመነሳት በሽግግር መንግሥት ጊዜ በመንግሥት ሥልጣን ላይ የነበሩት አቶ ዳዊት ዮሐንስ ይሁኑ የሚል ሐሳብ ቀረበ፡፡ ለፕሬዚዳንትነት ደግሞ ከኦሮሞ (ኦሕዴድ) ቢሆን፣ በሌላ በኩልም ለፌዴሬሽን ምክር ቤትም ሰው ያስፈልግ ነበር፡፡ እነዚህን ቦታዎች ማለትም ጠቅላይ ሚኒስትር፣ ፕሬዚዳንት፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባዔ ቦታዎችን እንከፋፈል የሚል ሐሳብ ቀረበ፡፡ ከዚህ አንፃር የኦሮሞን ሕዝብ ብዛት በማየት የፕሬዚዳንትነትን ቦታ ኦሕዴድ እንዲያገኝ ተወሰነ፡፡ ስለዚህ በተጨባጭ ሲመጣ ፕሬዚዳንት ማን ይሁን? የሚለው መታየት ጀመረ፡፡ ወ/ሮ ገነት ሴት ናት፡፡ ምንም እንኳ የታወቀች ቢሆንም በኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ውስጥ ሴትን ፕሬዚዳንት አድርገን ብናስቀምጥ ተቀባይነታችን ምን ይሆናል የሚል ሐሳብ ቀርቦ ውይይት ተደረገ፡፡ በዚህም ወ/ሮ ገነትን ፕሬዚዳንት የማድረግ ሐሳቡን ለጊዜው እናቆየው የሚል ድምዳሜ ላይ ተደረሰ፡፡ እሷ ፕሬዚዳንት ካልሆነች ምን ዓይነት ቦታ ይሰጣት ተባለና ለአፈ ጉባዔነት ከአቶ ዳዊት ጋር ለውድድር ቀረቡ፡፡ ከብቃት አንፃር በሚል አቶ ዳዊት አፈ ጉባዔ ይሁኑ ተባለ፡፡ ለፕሬዚዳንትነት ፕሮፌሰር ጀማል እንዲሆኑ ሐሳብ ቢቀርብም እሳቸው መሆን እንደማይችሉ አንዳንድ ሐሳቦች በመቅረባቸው ውድቅ ተደረገ፡፡
ስለዚህ ፕሬዚዳንት ከኦሕዴድ ይሁን በመባሉ ሰው ተፈለገ፡፡ ዕድሜና የቋንቋ ዕውቀት፣ ቢያንስ የአገሪቱን ሁለት ቋንቋዎች የሚያውቅና ከውጭ አገርም ቢያንስ የእንግሊዝኛ ቋንቋ ብቃት ያለው ይቅረብ ተባለ፡፡ በኦሕዴድ ውስጥ አብዛኛዎቹ ወጣቶች ናቸው፡፡ ከእኔ በዕድሜ የሚበልጥ አልነበረም፡፡ ከዚያ በፊትም በሕገ መንግሥት አርቃቂ ጉባዔ ወቅት ጉባዔውን የምመራው እኔ ነበርኩ፡፡ በዚህ ወቅት በኢሕአዴግ ውስጥ ያሉ አካላት ለእኔ ጥሩ አመለካከት ነበራቸው፡፡ ያም ብቻ ሳይሆን ጉባዔው በቴሌቪዥን ይተላለፍ ነበርና በተቻለኝ መጠን ውይይቱ ዲሞክራሲያዊ እንዲሆን ለማድረግ እሞክር ነበር፡፡ እነሻለቃ አድማሴ ዘለቀን ለመሳሰሉ ተፃራሪ አቋም ለነበራቸው ተሳታፊዎች ዕድል እሰጥ ነበር፡፡ እነዚህ ሰዎቹ ከኢሕአዴግ የተለየ ሐሳብ ነበራቸው፡፡ በዚህ ምክንያት በኢሕአዴግ አንዳንድ ወገኖች በኩል ሰዎቹ እንዳይናገሩ ዕድል የመንፈግ ፍላጎት ነበር፡፡ እኔ ግን የኢሕአዴግን ጫና ተቋቁሜ ዕድል እሰጣቸው ነበር፡፡ የመናገር መብት አላቸው በሚል ዕድል እሰጣቸው ነበር፡፡ ይህ ሒደት በቴሌቪዥን ይተላለፍ ነበርና በሕዝቡ ውስጥ ተቀባይነት አግኝቼ ነበር፡፡ በእነዚህ ምክንያቶች ነጋሶ ፕሬዚዳንት ይሁን የሚል ውሳኔ እኔ በሌለሁበት ተላለፈ፡፡ በዚህ መሠረት ከአቶ አባዱላ ገመዳና ከአቶ ኩማ ደመቅሳ ጋር አቶ ኩማ ቤት ተገናኝተን ይህንን ሐሳብ አቀረቡልኝ፡፡ 
ሪፖርተር፡- ፕሬዚዳንት እንዲሆኑ የቀረበልዎትን ጥያቄ ወዲያውኑ ተቀበሉ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- እኔ በዕድሜ ብልጫ ያለኝ ብሆንም ፖለቲካ ውስጥ ተሳታፊ መሆን እፈልግ ነበር፡፡ ፕሬዚዳንት በምትሆንበት ጊዜ ከፖለቲካ ተሳትፎ ትገደባለህ፡፡ በሕገ መንግሥቱ የተቀመጡ ኃላፊነቶች ብዙም አልነበሩም፡፡ ስለዚህ ተከራከርኩ፡፡ የኦሕዴድን ሥራ ብሠራ ይሻላል አልኩ፡፡ ነገር ግን የድርጅት ውሳኔ ስለሆነ በድርጅቱ በኩል አገሪቱን አገለግላለሁ ካልክ የድርጅቱን ውሳኔ መቀበል አለብህ፡፡ በተጨማሪም አቶ መለስ ቢያንስ ካለህ የፕሬዚዳንትነት የሥራ ሰዓት 15 በመቶውን ነው የሚወስደው፡፡ የተቀረውን 85 በመቶ የድርጅት ሥራ ልትሠራ ትችላለህ፡፡ የኦሕዴድ ሥራ አስፈጻሚ ሆነህ ልትሠራ ትችላለህ የሚል ሐሳብ ስላመጡ፣ የፖለቲካ ሥራውን እያከናወንኩ የፕሬዚዳንትነት ሥራ መሥራት እችላለሁ ብዬ ተቀበልኩ፡፡ 
ሪፖርተር፡- የፕሬዚዳንትነት ቆይታዎ እንዴት ነበር? በሕገ መንግሥቱ ለፕሬዚዳንት የሚሰጡትን ኃላፊነቶች በሚገባ መወጣት ችለዋል ወይ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- የፕሬዚዳንት ኃላፊነትና ተግባር በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 71 ተዘርዝሯል፡፡ አንደኛው በአዲስ ዓመት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤትን የጋራ ስብሰባ መክፈት ነው፡፡ ሁለተኛው በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የፀደቁትን አዋጆችና ዓለም አቀፍ ስምምነቶች በነጋሪት ጋዜጣ ፈርሞ ማውጣት ነው፡፡ ሦስተኛው አገሪቱን በውጭ አገር የሚወክሉ አምባሳደሮችንና መልክተኞችን በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት መሾም ነው፡፡ አራተኛው የውጭ አገር አምባሳደሮችንና ልዩ ልዩ መልዕክተኞችን የሹመት ደበዳቤ መቀበል ነው፡፡ አምስተኛው በሕግ መሠረት ኒሻኖችንና ሽልማቶችን መስጠት ነው፡፡ ስድስተኛው በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት በሕግ በተወሰነው መሠረት ከፍተኛ ወታደራዊ ማዕረጎችን መስጠት ነው፡፡ ሰባተኛው በሕጉ መሠረት ይቅርታ ማድረግ ነው፡፡ የፕሬዚዳንቱ ተግባሮች እነዚህ ናቸው፡፡ እነዚህን በተመለከተ ችግር አልነበረም፡፡ ኃላፊነቴን እወጣ ነበር፡፡ እክልም አልገጠመኝም፡፡ ነገር ግን ምናልባት ሁለት ነገሮች አሉ፡፡ አንደኛ ፕሬዚዳንቱ የአገሪቱ ምልክት ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ የአገሪቱ ወኪል ነው፡፡ ወደ ውጭ አገር ኢትዮጵያን ለማስተዋወቅ ይንቀሳቀሳል፡፡ ይህ እንግዲህ ትላልቅ ዓለም አቀፍ ስብሰባዎች ላይ መገኘትና አገሮችን መጎብኘት የሥራው አካል ነው፡፡ ከዚህ አኳያ በውጭ አገር ኢትዮጵያን ስትወክል ወደ ውስጥ ደግሞ ከሁሉም በላይ ሆነህ ከተለያዩ ብሔር ብሔረሰቦች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ ከፖለቲካ ፓርቲዎችና ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች በላይ ሆነህ አንድነትን የማጠናከር ጉዳይ አለ፡፡ 
ሌላው 85 በመቶ የኦሕዴድን ሥራ ሳከናውን 15 በመቶ ከሚሆነው ጊዜዬ የፕሬዚዳንት ሥራዬን እሠራለሁ፡፡ በወቅቱ የኦሕዴድ የድርጅትና የፕሮፓጋንዳ ኃላፊ ነበርኩ፡፡ በኢሕአዴግ ደግሞ የሚዲያ ኮሚቴ አባል ነበርኩ፡፡ እንደገናም ሥራ አስፈጻሚ ውስጥ ስለነበርኩ ብዙ ጊዜ በሥራ ተጠምጄ ነበር፡፡ እናም ወደ ውጭ በመሄድና በአገር ውስጥም በመንቀሳቀስ የፕሬዚዳንትነት ሥራ ለመሥራት ያን ያህል አልነበርኩም፡፡ ሁለተኛ የውጩን በሚመለከት በደንብ የታሰበበት አልመሰለኝም፡፡ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ብዙም ያሰበበትና ዕቅድ የያዘበት አይመስልም፡፡ ውሳኔ የሚፈልጉ ስብሰባዎችም ባይሆኑ በዓለም አቀፍ ስብሰባዎች ላይ ለምሳሌ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዓመታዊ ጉባዔ አለ፡፡ በዚያ ወይም በአፍሪካ አንድነት ድርጅት (አፍሪካ ኅብረት) ጉባዔ ላይና ትላልቅ በዓላት ላይ መገኘትና በተለያዩ አገሮች ጉብኝት በማድረግ በኩል ታቅዶበት አልተሄደም፡፡    
ሪፖርተር፡- ከእርስዎ በኋላም ይህ ዓይነቱ ሥራ ታቅዶበት እየተሄደበት ነው ማለት ይቻላል?
ዶ/ር ነጋሶ፡- እንደሚገባኝ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የበላይነት የሚከናወን የአስተዳደር ሥራ አለ፡፡ በፕሬዚዳንቱ የበላይነት የሚከናወን የውክልና (የምልክትነት) ሥራ አለ፡፡ እነዚህን ለያይቶ የማስቀመጥ ችግር አለ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሁሉም ቦታ እንዲሄድ ይደረጋል፡፡ ፕሬዚዳንቱ ግን አይሄድም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ትላልቅ ስብሰባዎችም ላይ ሲገኝ ለአስተዳደር ሥራ ነው፡፡ በሌላ በኩል የአገር ውክልናን በተመለከተ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል ትልቅ ትኩረት የተሰጠው አይደለም፡፡ ምናልባት የአሁኑን በተመለከተ እንዳለ ሆኖ፣ በአሁኑ ፕሬዚዳንት በኩል (አቶ ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ) የዕድሜና የጤና ጉዳይ አለ፡፡ ይኼም ሊታሰብበት ይገባል፡፡ ፕሬዚዳንት የሚሆን ሰው በጣም ወጣት ያልሆነ፣ በጣም ያረጀም ያልሆነ፣ የጤናው ሁኔታ የተስተካከለ መሆን ይኖርበታል፡፡ አገርን መወከል የሚችለው ፕሬዚዳንት እስከሆነ ድረስ ማለት ነው፡፡ ከዚህ አኳያ እኔ በዚያን ወቅት በድርጅት ሥራ ተወጥሬ ያን ያህል ባላከናውነውም ጉዳዩ ትኩረት ተሰጥቶት ቢታሰብበት ይሻላል እላለሁ፡፡ 
ሁለተኛ ደግሞ በሕግ በተወሰነው መሠረት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት ፕሬዚዳንቱ ከፍተኛ የውትድርና ማዕረጎችን ይሰጣል፡፡ እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ ይህ ተግባራዊ ይሆን ነበር፡፡ ነገር ግን በኢሕአዴግ ውስጥ ችግሮችና መከፋፈሎች የተፈጠሩበት ወቅት ነበር፡፡ ከእኔም ጋር ጭቅጭቆች ነበሩ፡፡ አንድ ቦታ ላይ እነ ሌተና ጄነራል ፃድቃን ገብረ ትንሳዔ [የቀድሞው የጦር ኃይሎች ጠቅላይ ኤታ ማዦር ሹም] ከሥልጣን ሲነሱ፣ በወቅቱ ሜጀር ጄነራል የነበሩት አቶ አባዱላ ከመከላከያ ወደ ሲቪል ኃላፊነት ተቀየሩ፡፡ በፊት ግን እኔ ነበርኩ የሾምኳቸው፡፡ ሲነሱም ፕሬዚዳንቱ እኔ ነበርኩ ማንሳት ነበረብኝ፡፡ በአሠራሩ የነበረውም ኮሚቴው ይወስንና ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ያቀርባል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩም አስተያየቱን አክሎ ወደ ፕሬዚዳንቱ ያቀርባል፡፡ ፕሬዚዳንቱም በቀረበው ሐሳብ መሠረት ያነሳል፡፡ ይህ በወቅቱ አልሆነም፡፡ እነዚህ እንደ ችግር ሊታዩ ይችላሉ፡፡  
ሪፖርተር፡- በሕገ መንግሥቱ ለፕሬዚዳንቱ የተሰጡት ኃላፊነቶች በቂ ናቸው ይላሉ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ምን ዓይነት ሥርዓት ነው የምንከተለው የሚለው ይወስነዋል፡፡ ፕሬዚዳንታዊ ሥርዓት ከሆነ አንድ ነገር ነው፡፡ ፓርላሜንታዊ ከሆነ ሌላ ነገር ነው፡፡ የእንግሊዝን ከወሰድን አገሪቱን የሚወክሉት ንጉሡ ወይም ንግሥቲቱ ናቸው፡፡ በአስተዳደሩ ሥራ ውስጥ አይገቡም፡፡ የአስተዳደር ሥራው የሚሠራው በጠቅላይ ሚኒስትሩ ነው፡፡ ያንን ከመረጥክ በዚያው ትሠራለህ፡፡ እንደ አሜሪካ ፕሬዚዳንታዊ ሥርዓት ከተመረጠ ፕሬዚዳንቱ ምልክት ወይም ወኪል ብቻ አይደለም፡፡ የአስተዳደር ሥራውንም አጣምሮ ይሠራል፡፡ በሌሎች አገሮችም ለምሳሌ ጀርመን ቻንስለሩ ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሩ አስተዳደራዊ ሥራ ይሠራል፡፡ ፓርላሜንታዊ ነው፡፡ ጣሊያንም እስራኤልም እንዲሁ ነው፡፡ እኛ የተቀበልነው የእነዚህን ፓርላሜንታዊ ሥርዓት የሚከተሉትን አገሮች ሥርዓት ነው፡፡ 
ፕሬዚዳንቱ ሥልጣኑ ይበቃዋል ወይም አይበቃውም ከሚለው አንፃር ምናልባት ወደፊት ሊታሰብበት የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱን ከነጭራሹ ጉልበት አልባ የሚያደርገው የሕግ ጉዳይ ነው፡፡ በአዋጁ ፕሬዚዳንቱ አገሪቱን የሚወክል ከሆነ አንዱን ፓርቲ ወይም መንግሥትን ብቻ አይወክልም፡፡ ሕዝብንም ይወክላል፡፡ የአስተዳደሩን ሥራዎች የተለያዩ የመንግሥት አካላት እንዲሠሩ የሚያስችሉ ሕግጋት ይወጣሉ፡፡ ሕጎች በሚወጡበት ጊዜ አንዳንዴ ሕገ መንግሥቱን ይጥሳሉ ወይም የአገሪቱን የኅብረተሰብ ክፍሎች የሚጎዱ ሆነው ሊወጡ ይችላሉ፡፡ ፕሬዚዳንቱ እነዚህን ሕጎች በሁለት ሳምንት ፈርሞ እንዲያፀድቅ ይቀርቡለታል፡፡ የእኛ ሕግ ፕሬዚዳንቱ በፓርላማው የፀደቀው አዋጅ ሲደርሰው፣ በሁለት ሳምንት ጊዜ ውስጥ ፈርሞ መመለስ ይኖርበታል ይላል፡፡ ፈርሞ ካልመለሰ አዋጅ እንደሆነ ይቆጠራል ይላል፡፡ ስለዚህ አዋጅ ለፕሬዚዳንቱ የሚቀርበው ለስሙ ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ በቀረበው አዋጅ ቢስማማም፣ ባይስማማም ፈርሞበት ማሳለፍ ይኖርበታል ይላል፡፡
ሪፖርተር፡- ከዚህ አንፃር እርስዎ የገጠመዎት አለ? እንዲፈርሙባቸው ከቀረቡልዎ በኋላ ያልፈረሙባቸው ወይም ተመሳሳይ ጉዳዮች አሉ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- አሉ፡፡ አሁን በዝርዝር ወደ ውስጥ መግባት አስቸጋሪ ነው፡፡ የዚህ ዓይነት ነገሮች የነበሩበት አጋጣሚ አለ፡፡ ነገር ግን እምቢ ለማለት አይቻልም፡፡ ምክንያቱም በሕገ መንግሥቱ መሠረት ነው፡፡ ይህ ሊታሰብበት ይገባል፡፡ የጀርመን ፓርላሜንታዊ ሥርዓት ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ ይህ አዋጅ ይህ አንቀጽ ልክ አይደለም ሊል ይችላል፡፡ በድጋሚ እንዲታይ ማድረግ ይችላል፡፡ ሁለተኛ ቀደም ሲል ያልታሰበበት፣ ወይም ትኩረት ያልተሰጠው ግን ሊታሰብበት የሚገባ የምለው፣ ፕሬዚዳንቱ በሚመረጥበት ጊዜ በሕገ መንግሥቱ መሠረት የምክር ቤቱን ወንበር ይለቃል ነው፡፡ ወንበሩን ከለቀቀ ለምን ያህል ጊዜ ነው የሚለቀው የሚለው አልተመለሰም፡፡ በእርግጥ ፕሬዚዳንት ሆኖ አገሪቱን እንዲወክል ሲደረግ ገለልተኛ መሆን ይገባዋል፡፡ የሥልጣን ዘመኑ እስኪያልቅ ድረስ ማለት ነው፡፡ ፕሬዚዳንቱ ሥልጣኑን ከለቀቀ በኋላ ወደ ፓርቲው መመለስ ይችላል? ወይም ሌላ ፓርቲ መቀላቀል ይችላል? ወይም ሌላ ፓርቲ ማቋቋም ይቻላል? ወይስ የፈለገውን መሆን ይችላል? የሚለው ጥያቄ አልተመለሰም፡፡ ፕሬዚዳንቱ አንድ ነገር ካልሆነ በስተቀር ለስድስት ዓመታት ይቆያል፡፡ ከዚያ በኋላ ተወዳድሮ ፓርላማ መግባት ይችላል ወይ? የሚለው ጥያቄ ግልጽ አይደለም፡፡ በተጨማሪም ኢሕአዴግ የፈለገውን ሰው ብቻ ፕሬዚዳንት እንዲሆን ማድረግ ይችላል፡፡ ኢሕአዴግን የማይቀበል ፕሬዚዳንት ሊሆን አይችልም፡፡ መሆን የነበረበት የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ስድስት ዓመት ገለልተኛ ሆኖ ካገለገለ በኋላ ነፃ ሆኖ ሐሳቡን መግለጽ መቻል አለበት፡፡ በዚህ ጉዳይ ሕገ መንግሥቱ ሊሻሻል ይገባል እላለሁ፡፡ በዚህ ምክንያት እኔ የደረሰብኝን ማንም ሰው ያውቀዋል፡፡ 
ሪፖርተር፡- እርስዎ የኢሕአዴግ አባል ነበሩ፡፡ የፓርላማም አባል ነበሩ፡፡ ፕሬዚዳንትም ነበሩ፡፡ በግል ተወዳድረው ለፕሬዚዳንትነት የሚመጥኑ ሌሎች ሰዎች የሚሾሙበት መንገድ ስፋቱና ጥበቱ ምን ይመስላል?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ሁለት ነገሮች አሉ፡፡ እኔ በነበርኩበት ወቅት ጥቆማውና ምርጫው በራሱ በኢሕአዴግ የበላይነት የሚካሄድ ነው፡፡ አሁን ለመቀየር አስበው ከሆነ በዝርዝር መቀመጥ አለበት፡፡ ማነው የሚጠቁመው የሚለው ሥርዓት ይዞ መታወቅ አለበት፡፡ አሁን ባለው አሠራር ኢሕአዴግ ነው ጥቆማውን ወደ ፓርላማ የሚያቀርበው፡፡ ለይስሙላ ግን ሌሎች ይጠቁማሉ፡፡ ለምሳሌ በ1997 ዓ.ም. ይመስለኛል ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ ተጠቁመው ነበር፡፡ ግን አብዛኛው አባላት ኢሕአዴግ ስለሆኑ ጥቆማው ተቀባይነት አላገኘም፡፡ ሌላ ፕሬዚዳንት ተዘጋጅቶ ነበርና ነው፡፡ መራጩ የምክር ቤት አባል የሚመርጠውን እንዲያውቅ ተደርጓል፡፡ በእኔ ጊዜም ይህ ተደርጎ ነበር፡፡ በኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ደረጃ ፕሬዚዳንት የሚሆነው ሰው ተወስኗል፡፡ በዚህ ውሳኔ መሠረት መራጮቹ ገለጻ ተደርጎላቸዋል፡፡ የኢሕአዴግ አባላት በሙሉ ተሰብስበው እኔ እንደተመረጥኩ ተገልጾላቸው ለእኔ ድምፅ እንዲሰጡ ተነግሯቸዋል፡፡ ስለዚህ ይህ ተፅዕኖ ይፈጥራል፡፡ በጀርመን እንደሚደረገው የሕግ ባለሙያዎች፣ በፖለቲካ ውስጥ የታወቁ ሰዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ የዩኒቨርሲቲ ምሁራንና ፕሮፌሰሮች ሳይቀሩ ያሉበት ኮሚቴ ይቋቋማል፡፡ የተቋቋመው ኮሚቴ ብቁ የሆኑ ሰዎችን ያፈላልጋል፡፡ የእኛ ሕገ መንግሥት በዚህ በኩል ዝርዝር ማስቀመጥ አለበት፡፡ ከፓርላማ የሚመረጥ ከሆነ መቀመጫውን ይለቃል ነው የሚለው፡፡ ይኼ በቂ አይደለም፡፡ ከፓርላማ ብቻ ሳይሆን ወይም ከገዥው ፓርቲ ብቻ ሳይሆን ከውጭም ሊቀርብ ይችላል የሚል ነገር መምጣት አለበት፡፡  
ሪፖርተር፡- ሕገ መንግሥቱ ከውጭ ሊመጣ እንደሚችል ያስቀምጣል እንዴ?
ዶ/ር ነጋሶ፡- የተዘረዘረው በአንቀጽ 70 ነው፡፡ የቀረበው ዕጩ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና በፌዴሬሽን ምክር ቤት የጋራ ስብሰባ በ2/3ኛው ድምፅ ተደግፎ ከቀረበ ፕሬዚዳንት ይሆናል ይላል፡፡ በሦስተኛው አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ ሦስት ላይ የምክር ቤት አባል ፕሬዚዳንት ሆኖ ከተመረጠ የተወከለበትን የምክር ቤት መቀመጫ ይለቃል ይላል እንጂ ሌላ ነገር አይልም፡፡
ሪፖርተር፡- ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ውጭ የሚል አንቀጽ የለም እያሉ ነው?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ሕገ መንግሥቱን በምናፀድቅበት ወቅት በሚካሄዱ ስብሰባዎች ላይ ከውጭም ሊሆን እንደሚችል የተነሳ ሐሳብ አለ፡፡ በቃለ ጉባዔ ላይም ይገኛል፡፡ ከዚህ ውጭ በሕገ መንግሥት አልተዘረዘረም፡፡
ሪፖርተር፡- ስለዚህ ፕሬዚዳንት የሚያቀርበው ገዥው ፓርቲ በመሆኑ ከዚህ ውጭ የተዘጋ ነው?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ለስሙ ሊያቀርብ ይችላል፡፡ ፓርላማ ውስጥ ማነው ብዙ መቀመጫ የያዘው የሚለው ነው ዋናው ጥያቄ፡፡ በመንግሥት በኩል ከውጭ ለመሾም ፍላጎቱ አለ ወይ? ኢሕአዴግ ራሱ አፈላልጎ እኮ ማቅረብ ይችላል፡፡ 
ሪፖርተር፡- እርስዎ ከኢሕአዴግ ጋር በፕሬዚዳንትነት ለስድስት ዓመታት ቤተ መንግሥት ቆይተዋል፡፡ ነፃነትዎ እንዴት ነበር? በመንግሥት በኩል ጣልቃ ገብነት ነበር?
ዶ/ር ነጋሶ፡- የፕሮቶኮል ጉዳይ አለ፡፡ ማንም እንደፈለገ ገብቶ ሊያየኝ አይችልም፡፡ የፀጥታ ጉዳይ አለ፡፡ ማነው የሚገባው የሚለው መጣራት አለበት፡፡ ከለቀቅኩ በኋላ ፈልገን ልናገኝህ አልቻልንም ያሉኝ አሉ፡፡ የፀጥታ ኃይሎች ለእኔ ነግረው እንደዚህ ዓይነት ሰው ሊያይህ ይፈልጋል ሲሉኝ ይገባ ነበር፡፡ ትንሽ የተገደበ ነው፡፡ ሌላው ለመውጣት አትችልም፡፡ የዘመድህ ሠርግ አትሄድም፡፡ በሐዘንም ወቅት በጣም ጥቂት ቦታ ነው የሄድኩት፣ ያውም በድብቅ፡፡ ከዚህ አንፃር ካልሆነ በስተቀር ጥሩ ነበር፡፡  
ሪፖርተር፡- የቤተ መንግሥት ቆይታዎ አሰልቺ ነበር ማለት ነው?
ዶ/ር ነጋሶ፡- አዎ፡፡ አሰልቺ ነው፡፡ ወደ ውጭ አትወጣም፡፡ ቢሮ ከመግባትህ በፊት ግቢው ትልቅ ስለሆነ በእግርህ ትሄዳለህ፡፡ ግቢው ትንሽ ያስቸግራል፡፡ ግቢው ሁለት አገልግሎት ይሰጣል፡፡ አንደኛው ፕሬዚዳንቱ የሚያርፍበት አካባቢ አለ፡፡ ሌላው የእንግዶች መቀበያና ማረፊያ አለ፡፡ በስተቀኝ ያለው የእንግዶች በስተግራ ያለው የፕሬዚዳንቱ ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ለማግኘት ለሥራ የሚመጡ የአገር መሪዎች አሉ፡፡  ከፕሬዚዳንቱ ጋር የሚያገናኛቸው ነገር የለም፡፡ እዚያ ግቢ ውስጥ እነዚህ ሰዎች መኖራቸውን አንተ ላታውቅ ትችላለህ፡፡ የሚገርም ይሆንብሃል፡፡ በዚህ ምክንያት አስቸጋሪ ሁኔታ ይፈጠራል፡፡ ይህንን ችግር ለመፍታት የቤተ መንግሥቱን አገልግሎት ለመለያየት ከኢትዮ ኤርትራ ጦርነት በፊት አስበን ነበር፡፡ እንዲያውም ፕላኑ ተነስቶ ነበር፡፡ የፕሬዚዳንቱ መኖሪያና ጽሕፈት ቤት ከሒልተን ወደ ላይ ስትወጣ ባለው ቦታ በመገንባት ላይ ነበር፡፡ የታችኛው ፕሬዚዳንቱን ለማግኘት የሚመጡና ለሥራ ጉዳይ የሚመጡ ሌሎች ሰዎች እንዲስተናገዱበት፣ እንግዳ በማይኖርበት ወቅት ሙዚየም እንዲሆን ታስቦ ነበር፡፡ ምክንያቱም ከአፄ ምንሊክ ጊዜ ጀምሮ የተከማቹ ቅርሶች አሉ፡፡ በጣም ውድና አስደናቂ ዕቃዎች አሉ፡፡ ሕዝቡ ማየት አለበት፡፡ ንጉሠ ነገሥቱ ወይም ፕሬዚዳንቶች እንዴት ነበር የሚኖሩት የሚለውን ሕዝቡ ሊያይ ይገባል፡፡ ከታች በኩል ፍል ውኃ አለ ጥሩ ቦታ ነው፡፡ ለሠርግና ለሌሎች ሊውል ይችላል፡፡ ለደኅንነትና ለፕሮቶኮል ተብሎ ግላዊ ሕይወት መናጋት ስለሌለበት ከግምት እንዲገባ አስበን ነበር፡፡  
ሪፖርተር፡- ቤተ መንግሥቱ ከአፄ ኃይለ ሥላሴ ጀምሮ የተሰበሰቡ ቅርስ ሊሆኑ የሚችሉ ውድ መጠቀሚያ ዕቃዎች አሉት፡፡ ወደ ቤተ መንግሥት የሚገባ ፕሬዚዳንት በዕለት ተዕለት ኑሮው በእነዚህ ዕቃዎች ይጠቀማል? ወይስ ሌላ አዳዲስ ዕቃዎች ይገቡለታል?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ለምሳሌ ፕሬዚዳንቱ የሚቀመጠው በፊት ጃንሆይ የሚቀመጡበት መቀመጫ ላይ ነው፡፡ ቁሳቁሶቹ፣ መጻሕፍቱና ሰፋፊ ጠረጴዛዎቹ በሙሉ እንዳሉ ነው፡፡ መኝታውም እንደዚያው ነው፡፡ የምግብ ቤት ሁኔታውም እንዳለ ነው፡፡ እነዚህ ቁሳቁሶች እያሉ ሌላ ዕቃ መግዛት አስፈላጊ ነው ካልተባለ በስተቀር በቅርስነት መጠበቅ ይኖርባቸዋል፡፡ የአዲሱ ተመራጭ ፕሬዚዳንት ፍላጎትም ግምት ውስጥ መግባት ይኖርበታል፡፡ 
ሪፖርተር፡- ቤተ መንግሥቱ ውስጥ የተለያዩ የዱር እንስሳት አሉ፡፡ ነገሥታቱ እነዚህን የዱር እንስሳት ወደ ቤተ መንግሥት እንዳስገቡት ሁሉ፣ በእርስዎ የፕሬዚዳንትነት ዘመን ተጨማሪ እንስሳትን የማስገባትና የመንከባከብ ሥራ ነበር?
ዶ/ር ነጋሶ፡- አሁን እንጃ እንጂ እኔ በነበርኩበት ወቅት ኢሕአዴግ እንደዚህ ዓይነት ነገሮችን ቅንጦት አድርጎ ነበር የሚያየው፡፡ ይመስለኛል ፕሬዚዳንት ግርማ ከጃፓን ጋር ተስማምተው አንድ መናፈሻ አሠርተዋል፡፡ የመዋኛ ገንዳ፣ ፍልውኃ፣ ሳውናና የመሳሰሉት አሉ፡፡ በፊት የነበሩ አዕዋፍ እየሞቱ ነበር፡፡ አንበሶች በዋሻ ውስጥ አሉ እኔ በነበርኩበት ወቅት ትኩረት አልነበረም፡፡  
ሪፖርተር፡- ለቤተ መንግሥት አስተዳደር የሚመደብለት በጀት በቂ ነው?
ዶ/ር ነጋሶ፡- ምንድነው የምትፈልገው የሚለው ነው ዋናው ጥያቄ፡፡ አንዳንዱ የተለየ ቅንጦት ሊፈልግ ይችላል፡፡ በእኔ ጊዜ አይበቃኝም ያልኩት ነገር የለም፡፡ አሁን በምናይበት ጊዜ የተለየ ነገር ይኖራል፡፡ የሰማሁት ግቢ ውስጥ አንድ ቤተ ክርስቲያን አለ፡፡ ኪዳነ ምሕረት ትመስለኛለች፡፡ እኔ የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት ተከታይ ስላልሆንኩ አልጠቀምበትም ነበር፡፡ አሁን እንደሰማሁት ቤተ ክርስቲያኑ እንዲታደስ ተደርጎ ፕሬዚዳንት ግርማ እዚያ ነው በዓል የሚያከብሩት፡፡ 
ሪፖርተር፡- በኢትዮጵያ ነገሥታት ሥርዓት ቤተ መንግሥት ውስጥ የማር ጠጅና የሰንጋ በሬ ጮማ አይጠፋም፡፡ እርስዎ ያጣጥሙ ነበር?
ዶ/ር ነጋሶ፡- እኔ በዚህ ዓይነት ነገር ውስጥ አላለፍኩም፡፡ እኔ የተለየ መንደላቀቅ ውስጥ በመግባት ጊዜ በማጥፋት አላምንም፡፡ እዚያ ውስጥ ሳልገባ እንዲሁ ቀለል ያለ ኑሮ የምኖር ሰው ነኝ፡፡ የኢሕአዴግ ጓደኞቼም እኔ ዘንድ አይመጡም ነበር፡፡ ስለዚህ ከቤተሰብ ያለፈ ነገር የለም፡፡ 
I have now started my summer placement in Yirgalem; I am teaching English to the children from the Stride Athletics Club. Yirgalem is in Southern Ethiopia and it is located 260km south of Addis Ababa in the Sidamo Zone of the Southern Nations, Nationalities and People’s Region. The town has a population of around 45,00 and the local language is Sidamo.
The town is around eighty years old and was previously the first provincial capital of the Sidamo Province. Despite its previous status, it has not developed at a fast rate; there are a number of derelict houses and businesses in the town and there is also a great deal of poverty. However, the town does have several schools, a hospital, a technical and vocational college, an education and training institute, a sports stadium and a couple of hotels. It also has hot springs which are used for swimming, washing clothes and the public showers. A lot of coffee is grown in Yirgalem and there are also many banana trees.
During my English classes, the older students have been doing an extended writing project. They started by photographing different aspects of their lives (e.g. family, school, work and hobbies) using a disposable camera. Then, they did some writing to go with their photographs.
In their writing they have described their family life. The majority of them come from large families with up to ten siblings! Most of them are in grades 6 to 12 and are aged between 12 and 18. They all help their families in different ways. This includes: chopping wood, fetching water, cooking, cleaning, sewing, buying groceries from the market and looking after younger brothers and sisters. Some of the boys clean shoes to earn extra money. Others help on the farm or work in shops and cafes.
As well as attending Stride Athletics, they have a variety of other hobbies. This includes: playing football, basketball and table tennis, reading, watching films, swimming in the river and riding their bicycles. Religion is an important part of their lives and all of the students attend church. The majority of them are Christian Orthodox, although some are protestant and catholic.
Below is a copy of the writing produced by one of the girls in my class:
Hi! My name is Tiblet. I am 15 years old. I live in Yirgalem in kebele 06. I have a father, mother, 2 brothers and 1 sister. My brother is called Biruk, he is 12 years old. My other brother’s name is Nati, he is 9 years old. My sister’s name is Berselot, she is younger than all of us. My father is an animal doctor and my mother works for an N.G.O. (Common Vision for Development Association). My father’s name is Ademe and my mother’s name is Shebera.
I train with Stride Athletics Club four days a week. I wake up at 5:30am and go to the stadium. I train for one and a half hours. I am a good middle distance runner, but I am not brilliant. During the training I take some advice from my coach and I start by warming up and running around the field. Then after the training I go to the club house and have breakfast with the other members. I eat pasta, macaroni, ruse [rice] and vegetables.
After training I either go to school or home. I have school in the morning one week and the afternoon the next. My school is called New Horizon Elementary School. I am a grade 8 student, but in September I will go into grade 9. I have 10 lessons. They are English, mathematics, social science, Sidamic, Amharic, chemistry, biology, physics, civics and H.P.E. (Health and Physical Education). My favourite subject is Chemistry. I enjoy school. My ambition is to be an astronomer because I want to see a group of stars. During the summer I have English classes with Stride Athletics.
When I am not in school I have work to do. I help my mother fetch water, clean my house, make coffee, go to the market and buy cooking materials, such as potato, tomato and vegetable. Then I cook food (lunch).
In addition to enjoying running, I have some other hobbies. I like watching films and listening to music. I try dancing and I am good at it. I am an orthodox Christian. I go to church six days a week, except Mondays. When I am at church I sing songs and pray. I go to church with my family. I have a busy life in Yirgalem, but I am happy to be learning in school. This is what my life looks like.
It has been interesting to find out more about the children’s lives and great to see the progress they are making with their written English.

በሲዳማ  ዞን ዳራ ወረዳ ሲቪል ሰርቪስ ጽህፈት ቤት በውጤት ተኮር እቅድና የለውጥ ተግባራት እንዲሁም በመልካም አስተደደር ሥራዎች አተገባበር የተሻለ አፈፃፀም ላሳዩ ሴክተር መስሪያ ቤቶችና የገጠር ቀበሌያት የእውቅና ሽልማት መስጠቱ ተገለፀ፡፡
የወረዳው ሲቪል ሰርቪስ ጽህፈት ቤት ኃላፊ አቶ አሰፋ ዲንጋማ እንደተናገሩት ተቋማት የመፈፀምና የማሰፈፀም አቅማቸውን በማጎልበት የልማትና የመልካም አስተዳደር ሥራዎች በተቀላጠፈ አሰራር በመተግበር የለውጥ ሰራዊት እንዲሆኑ እየተሰራ ይገኛል፡፡
የወረዳው ዋና አስ ተዳዳሪ አቶ ደስታ ደኒሶ በዚሁ ጊዜ እንዳሉት
በሁሉም ተቋማት የውጤት ተኮር እቅድ ትግበራና የመንግስት ሠራተኞች ምዘና ሥርዓትን ከግብ በማድረስ የተነደፈውን የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ተግባራዊ ማድረግ ይገባቸዋል፡፡
በከተማም ሆነ በገጠር ቀበሌያት የልማትና የመልካም አስተዳደር ሥራዎችን በአግባቡ በማከናወን ለህብረተሰቡ ተገቢው አገልግሎት መስጠት እንዳለበት የጠቆሙት ዋና አስተዳዳሪው ወደ ኃላ የቀሩትም በቀጣይ እንዲበረታቱ ጠይቀዋል፡፡
በበጀት አመቱም በለውጥና የመልካም አስተዳደር ሥራው የወረዳው ግብር፣ ህብረት ስራ ንግድና ኢንዱስትሪና ትምህርት ጽህፈት ቤቶች እንዲሁም ከገጠር 3 ቀበሌያት ከ1 እስከ 3 በመውጣት የዓይነትና የማበረታቻ የምስክር ወረቀት ተበርክቶላቸዋል፡፡ የወረዳው ባህልና ቱሪዝም የመንግስት ኮሚኒኬሽን ጽህፈት ቤት እንደዘገበው፡፡
ምንጭ፦http://www.smm.gov.et/_Text/16NehTextN605.html
“ፍርሃትን፣ ሙስናን፣ አፈናን፣ አምባገነንነትን በጋራ በቃ ካልን፣ ያበቃል”
ለአገሪቱ ችግሮች የጋራ መፍትሔ ለማፈላለግ 33 ተቃዋሚ ፓርቲዎች በጥምረት ኮሚቴ አደራጅተው እየሰሩ መሆናቸውን የገለፁት የኮሚቴው አስተባባሪ አቶ አስራት ጣሴ፤ ፓርቲዎቹ ነገ በመኢአድ ጽሕፈት ቤት “በቃ እንበል” የተሰኘ ህዝባዊ ስብሰባ እንደሚያካሄዱ አስታወቁ፡፡ 
ለህዝባዊ ስብሰባው “በቃ እንበል” የሚል መሪ ቃል ለምን እንደተመረጠ አቶ አስራት ሲያስረዱ፣ ህዝቡ የአገሪቱን ችግሮች የማስቆምና የማስወገድ አቅም እንዳለው የሚያሳይ አባባል መሆኑን ተናግረዋል፡፡ 
ህዝቡ ምን ቢያደርግ ችግሮችን መፍታት እንደሚችል መወያየትና መላ ማበጀት የስብሰባው አላማ እንደሆነ አቶ አስራት ጠቅሰው፤ ችግሮችን ለማስወገድ “በቃ እንበል” የሚል አቋም እንደያዙ ተናግረዋል፡፡ 
ገዢዎቻችን ፍርሃት ይፈጥሩብናል፤ ነገር ግን በጋራ “በቃ” ካልን ያበቃል፤ እናም በሰላማዊ ትግል የመብታችን ባለቤት እንሆናለን ብለዋል-አቶ አስራት፡፡ ሙስናን በጋራ በቃ ካልን፣ ሙስና አብቅቶ ጤናማ የስራና የንግድ ውድድር ይፈጠራል በማለትም ስብሰባው የአገሪቱ ዋና ዋና ችግሮችን እንደሚዳስስ አስረድተዋል፡፡ 
ኢፍትሃዊነትንና ውርደትን በጋራ በቃ ካልን ያበቃል፤ ፍትህ ከመንበሯ ላይ ተቀምጣም ክብራችን ይመለሳል ያሉት አቶ አስራት፤ በእምነት ነፃነት ላይ ጣልቃ መግባትንና በሽብር ስም በሀሰት መወንጀልን በቃ ካልን ያበቃል፤ መብታችን ይከበራል፤ እንደየእምነታችንም በነጻ እናመልካለን ብለዋል፡፡ በጥምረት እየሰሩ ያሉት 33ቱ ፓርቲዎች በጋራ የሚሰሩት ይህን አቋም በመያዝ እንደሆነም አስተባባሪው ተናግረዋል፡፡ የገዢውን ፓርቲ የዘረኝነት፣ የመከፋፈልና የማጋጨት ፖሊሲ በቃ ካልን ያበቃል፣ በምትኩም ትብብር ይነግሳል ሲሉ የፓርቲዎቹን አቋም የገለፁት አቶ አስራት፤ ተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎችን አጃቢ ማድረግ በቃ ካልን ያበቃል፤ የመድብለ ፓርቲ ስርዓት እውን ይሆናል ብለዋል፡፡ ነፃ ፕሬስ አፈናንና እስርን በጋራ በቃ ካልን፤ በነፃነት እንነጋገራለን፤ አማራጭ የመረጃ ምንጮችን ከእጃችን እናስገባለን ካሉ በኋላ፣ እሁድ እለት ከህዝቡ ጋር በአንድነት “በቃ” የምንልበትን ቀጠሮ ይዘናል ብለዋል፡፡ እነዚህ ሃሳቦች ተግባራዊ ከሆኑ፤ ኢህአዴግን ጨምሮ ሁሉም በእኩልነት የሚተዳደሩባትን ሀገር መፍጠር እንችላለን ያሉት አቶ አስራት፤ ዝግጅቱ ላይ ከ1500 በላይ ሰው እንደሚገኝ ጠቅሰው፣ ስብሰባው በፓርቲ ፅ/ቤት ለማድረግ የተወሰነው ፍቃድ ጠይቁ በሚል ሰበብ እንዳይስተጓጎልብን ነው ብለዋል፡፡
http://www.addisadmassnews.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=12792:33%E1%89%B1-%E1%8D%93%E1%88%AD%E1%89%B2%E1%8B%8E%E1%89%BD-%E1%8B%A8%E1%8C%8B%E1%88%AB-%E1%88%85%E1%8B%9D%E1%89%A3%E1%8B%8A-%E1%88%B5%E1%89%A5%E1%88%B0%E1%89%A3-%E1%8A%90%E1%8C%88-%E1%8B%AB%E1%8A%AB%E1%88%82%E1%8B%B3%E1%88%89&Itemid=180