POWr Social Media Icons

Saturday, August 3, 2013

የአገሪቷን የወጪ ንግድ ገቢን ለማሳደግ በየዓመቱ የሚያዘው ውጥንና ትግበራው ዘንድሮም አልተጣጣመም፡፡ የ12ቱ ወራት የወጪ ንግድ ክንውን በ2005 ዓ.ም. ዋዜማ ላይ ሲወጠን አገሪቱ በ2005 በጀት ዓመት ታገኛለች ተብሎ የተጠበቀውን ያህል ብቻ ሳይሆን ከቀዳሚው ዓመት ክንዋኔ ጋር ሲነፃፀርም አንሶ ተገኝቷል፡፡
የ2005 በጀት ዓመት የወጪ ንግድ ገቢ ዕቅድ አምስት ቢሊዮን ዶላር ሲሆን፣ ተገኘ የተባለው ግን 3.08 ቢሊዮን ዶላር ነው፡፡ አምና 3.2 ቢሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሪ ተገኝቶ ነበር፡፡

በበጀት ዓመቱ የተገኘው የውጭ ምንዛሪ በተፈለገው ዕቅድ መጠን አለመስተካከሉ የአገሪቱ ዋና ዋና የወጪ ንግድ ምርቶች ገቢ በመቀነሳቸው ነው፡፡ በተለይ ከቡና የወጪ ንግድ ከተጠበቀው በታች የሆነ ገቢ ማስገኘቱ አንዱ ምክንያት ሆኗል፡፡

በበጀት ዓመቱ ከቡና 1.2 ቢሊዮን ዶላር እንደሚገኝ ታሳቢ የተደረገ ቢሆንም፣ የተገኘው ግን 746.4 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ ይህ ገቢ በበጀት ዓመቱ ከቡና ይገኛል ተበሎ ከነበረው ገቢ በሁለት በመቶ አንሷል፡፡ ባለፈው ዓመት ተገኝቶ የነበረው ገቢ 832.9 ሚሊዮን ዶላር በመሆኑ በሁለቱ ዓመታት የተመዘገበው የውጭ ምንዛሪ ከ86 ሚሊዮን ዶላር በላይ ቀንሶ ታይቷል፡፡

ከቡና የተገኘው የውጭ ምንዛሪ ገቢ ከተጠበቀው መጠን በታች ይሁን እንጂ ለውጭ ገበያ የቀረበው የቡና መጠን ዕድገት አሳይቷል፡፡ በ2005 በጀት ዓመት ለውጭ ገበያ የቀረበው የቡና መጠን በ19 በመቶ አድጐ ወደ 200 ሺሕ ቶን የሚጠጋ ቡና ለገበያ ቀርቧል፡፡

በዚህን ያህል መጠን አድጐ የተላከው ቡና ለምን ገቢው ቀነሰ የሚለው ጥያቄ የተለያዩ ምክንያቶች የሚቀርቡበት ቢሆንም፣ ዋነኛ ምክንያቱ ግን በዓለም አቀፍ ደረጃ የቡና ዋጋ መቀነሱ ነው፡፡ በተለይ አገሪቱ የምትታወቅበት የዓረቢካ ቡና ዋጋ እስከ 30 በመቶ በማሽቆልቆሉ ነው፡፡

ከዚህም ሌላ በአገር ውስጥ የቡና ግብይት ሒደት ውስጥ ያልተፈቱ ችግሮች መኖራቸው፣ የቡና ወጪ ንግድ ወደተጠበቀው ደረጃ ከፍ እንዳይል አድርጐታል፡፡ የቡና አምራቾችም ሆነ አቅራቢዎች ምርታቸውን ለገበያ በሚፈለገው መጠን አለማቅረባቸው ከቡና ለሚገኘው ገቢ መቀነስ እንደ ምክንያት ይጠቀሳል፡፡
  

የንግድ ሚኒስቴር በበጀት ዓመቱ ለገበያ መቅረብ ያለበትን ያህል የቡና ምርት እየቀረበ አለመሆኑን በመገንዘብ፣ በ2004 በጀት ዓመት የተመረተ ወይም ከራሚ የሚባለውን ቡና ለገበያ መቅረብ ያለበትን የጊዜ ገደብ ሦስት ጊዜ እስከማራዘም መድረሱ ይጠቀሳል፡፡

በማራዘሚያ ጊዜው ምርታቸውን ለማዕከላዊ ገበያ ያቀረቡ ያሉ ቢሆንም፣ ጥቂት የማይባሉ አምራቾች በበጀት ዓመቱ የነበረው የቡና ዋጋ ማሽቆልቆል በእጃቸው ላይ ያለውን ቡና እንዳያወጡ አድርጓል የሚለውም እምነት ለዘርፉ ከዕቅድ በታች ገቢ እንዲመዘገብ ማስቻሉን ይጠቅሳሉ፡፡ ከቡና ይገኛል የተባለው ገቢና የሚመዘገበው ውጤት መሳ ለመሳ መሆኑ የታየው ዘንድሮ ብቻ ሳይሆን ቀደም ባሉት ዓመታት ጭምር ነው፡፡

ከ2002 የበጀት ዓመት ጀምሮ በወጪ የቡና ንግድ ዕቅድና ክንውን መካከል ያለው ልዩነት ሲታይ ከመጥበብ ይልቅ እየሰፋ ነው፡፡ በ2002 የበጀት ዓመት 319,647 ቶን በመላክ 891.5 ሚሊዮን ዶላር ለማግኘት ታቅዶ የተላከው 53.87 በመቶ ብቻ ነው፡፡ በገቢ ደረጃም ይገኛል ተብሎ ከታሰበው ደግሞ በ48 በመቶ አንሷል፡፡

በገቢ ደረጃ ከዕቅድ ዘመኑ ይገኛል ተብሎ ከታሰበው ጋር ተቀራራቢ የሆነ ውጤት የተመዘገበው በ2003 ዓ.ም. ሲሆን፣ በዚህ በጀት ዓመት ከቡና የወጪ ንግድ 843.1 ሚሊዮን ዶላር ለማግኘት ታቅዶ 841.6 ሚሊዮን ዶላር በማግኘት 99.8 በመቶ ማሳካት የተቻለበት ብቸኛ ዓመት ሆኖ ሊጠቀስ ይችላል፡፡

ይህም ገቢ የተገኘው በወቅቱ በነበረው ከፍተኛ የቡና ዋጋ ጭማሪ ሳቢያ እንጂ በበጀት ዓመቱ ይላካል የተባለውን ያህል መጠን ቡና በመላኩ አይደለም፡፡ በበጀት ዓመቱ ይላካል ተብሎ የነበረው የቡና መጠን 302,264 ቶን ሲሆን፣ የተላከው ግን 196,118 ቶን ብቻ ነው፡፡

ይህም በቡና ዋጋ መወደድ ሳቢያ ገቢው ማደጉን እንጂ በዕቅድ የተያዘውን ያህል መላክ ያለመቻሉን የሚያሳይ ነው፡፡ በ2004 በጀት ዓመትም በተመሳሳይ በዕቅድና በክንውን መካከል ሰፊ ልዩነት የታየበት ዓመት ነው፡፡ 

በ2004 በጀት ዓመት በቡና የወጪ ንግድ ለመጀመሪያ ጊዜ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ ይገኛል ተብሎ ቢታሰብም፣ መንግሥትም ይህንኑ ማሳካት ሳይችል ቀርቷል፡፡ ይህ ዕቅድ የተያዘው የቀዳሚውን ዓመት የቡና ዋጋ ዕድገት ከግምት በማስገባት ሲሆን፣ ለመላክ የታቀደው የቡና መጠንም ከቀዳሚው ዓመት ይላካል ከተባለው የቡና መጠን እንዲያንስ መደረጉን ያሳያል፡፡

በወቅቱ ለውጭ ገበያ ይቀርባል ተብሎ የተያዘው 288,856 ቶን ሲሆን፣ ከዚህ ሽያጭ 1.1 ቢሊዮን ዶላር ይገኛል ተብሎ ነበር፡፡ አፈጻጸሙ ግን እንደተጠበቀው አልሆነም፡፡ መላክ የተቻለው 169,392 ቶን ወይም 58.64 በመቶ ሲሆን፣ ገቢውም 832.9 ሚሊዮን ዶላር በመሆን 74.5 በመቶውን ብቻ ማሳካት ተችሏል፡፡

በሌላ በኩል በሦስት ዓመት ውስጥ ከተመረተ ቡና ውስጥ 35 ከመቶ የሚሆነው ብቻ ነው በዓለም ገበያ የቀረበው፡፡ በ2004 በጀት ዓመት የምርት ወቅት ልዩነት ያሳየ ቢሆንም፣ በሦስት ዓመት ውስጥ 65 ከመቶ የሚሆነው የቡና ምርት በአገር ውስጥ ፍጆታ መዋሉ ከፍተኛ የቡና ፍላጎት መኖሩን ያሳያል፡፡

ከ2002 እስከ 2004 ድረስ ባሉት ሦስት የበጀት ዓመታት ለወጪ ንግድ የሚቀርበውን የቡና ምርት 910,767 ቶን ለማድረስ ውጥን ተይዞ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ በተጨባጭ ወደ ውጭ የተላከው የቡና ምርት መጠን 537,690 ቶን ሲሆን፣ ከዚህም የተገኘው ገቢ 2.2 ቢሊዮን ዶላር ይደርሳል፡፡ በዚህም ለመላክ ከታሰበው የቡና ምርት መጠን 59 በመቶ ሲላክ፣ ለማግኘት ከታሰበው ገቢ ውስጥ 77 ከመቶ ለማሳካት ተችሏል፡፡ የ2005 በጀት ዓመት ሲታከልበት ደግሞ ባለፉት አራት ዓመታት ከቡና ለማግኘት ከታሰበው ገቢ ማሳካት የተቻለው 74 በመቶ አካባቢ ብቻ ሲሆን፣ በምርት መጠን ደግሞ 60 በመቶ አካባቢ ብቻ ነው፡፡

ምንም እንኳ የቡና ምርት የወጪ ንግድ በዓለም አቀፍ ገበያ ውድድር፣ የዋጋ መውረድና መውጣት የሚወሰን ቢሆንም፣ በአገር ውስጥ የሚፈጠሩ ችግሮች በተለይ ከአቅርቦት፣ ከቡና ጨረታ፣ ከመጋዘን አመቺነት፣ ከትራንስፖርትና ከባህር ትራንስፖርት ጋር በተያያዘ አገሪቱ በሦስት ዓመት ውስጥ ለማግኘት የወጠነችውን ገቢ እንዳታገኝ የራሳቸው ሚና እንዳለባቸው የሚጠቅሱ የጥናት ወረቀቶች አሉ፡፡

አገሪቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ በቡና አምራችነትዋ በሰባተኛ ደረጃ ላይ ስትገኝ፣ ከአፍሪካ ደግሞ ቀዳሚ የቡና አምራች አገር ነች፡፡ በ2004 የበጀት ዓመት አምስት መቶ ሺሕ ቶን ቡና በኢትዮጵያ መመረቱን የሚያመለክቱ መረጃዎች አሉ፡፡ ከዚህም ውስጥ ግማሽ የሚሆነው ምርት ጥቅም ላይ የዋለው ለአገር ውስጥ ፍጆታ ነው፡፡ በዚህም አገሪቱን በቡና ተጠቃሚነት ከአፍሪካ ቀዳሚ ያደርጋታል፡፡

በቡና አምራችነት የምትታወቀው ኢትዮጵያ፣ ከአጠቃላይ ሕዝቧ ውስጥ 20 በመቶ የሚሆነው በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከቡና አምራችነት ንግድ ጋር የተያያዘ ከመሆኑም በላይ ከወጪ ንግድ ምርቶች ውስጥ 27 ከመቶ ገቢ የሚገኘው ለዓለም ገበያ ከሚቀርበው የቡና ምርት ነው፡፡ ከዚህ በፊት ቡና ከአገሪቱ የወጪ ንግድ ወደ 60 ከመቶ የሚጠጋውን ገቢ ይይዝ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ቀስ በቀስ የተለያዩ ምርቶች ለወጪ ገበያ እያቀረቡ በመምጣታቸው፣ በቡና ብቻ በአብላጫ ተይዞ የነበረው ገቢ በሌሎች እየተተካ ሊመጣ ችሏል፡፡

በዓለም ገበያ የታጠበ ቡና ዋጋ ከፍተኛ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ነገር ግን የምርት ገበያው በሦስቱ ዓመት ውስጥ ግብይት ከተካሄደበት የቡና ምርት ውስጥ የታጠበ ቡና አቅርቦት ተጨባጭ ለውጥ ሊያሳይ ሳይችል ዕድገቱ በ22 ከመቶ ነው የጨመረው፡፡ ስለሆነም ከቡና ምርት የሚገኘውን የውጭ ምንዛሪ በማሳደግ ለምርት ገበያው የሚቀርበው የታጠበ ቡና መጠን መጨመር ይገባዋል፡፡

ከዚህ በተጨማሪ መጠቀስ ያለበት በ2004 የምርት ወቅት የዓለም አቀፉ የቡና ዋጋና የኢትዮጵያ ገበያ ዋጋ ከፍተኛ የዋጋ ልዩነት ያሳይ ነበር፡፡ በአገር ውስጥ የሚቀርበው ቡና ፍላጎቱ ከፍተኛ በመሆኑ፣ ከዓለም ገበያ ዋጋ በላይ መሆን ችሎ ነበር፡፡ በዚህ የተነሳ የቡና ላኪዎችን የሚጎዳ ክስተት ሊፈጠር ችሏል፡፡ በመሆኑም በግብይት ሒደቱ ታሳቢ መደረግ እንደሚኖርበት በዘርፉ የተደረጉ ጥናቶች ጠቁመዋል፡፡ 

በ2005 የበጀት ዓመት የወጪ ንግድ አፈጻጸም ከቡና ሌላ ከዕቅድ በታች ውጤት የታየበት የወጪ ንግድ ምርት ወርቅ ሲሆን፣ በበጀት ዓመቱ የተገኘው ገቢ 578.3 ሚሊዮን ዶላር ነው፡፡ ይህም ከአምናው በአራት በመቶ ቀንሷል፡፡

በወርቅ የወጪ ንግድ ገቢ መቀነስ እንደ ምክንያት የሚጠቀሰው በቡና በበጀት ዓመቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ የወርቅ ዋጋ መውረድ ነው፡፡ በሌላ በኩል ግን ከሌሎች ማዕድናት የተገኘው ገቢ 12.4 ሚሊዮን ዶላር ሲሆን፣ ይህም አምና ከተገኘው በ48 በመቶ በልጧል፡፡

የቅባት እህሎች የወጪ ንግድም በተመሳሳይ ቅናሽ የታየበት ዘርፍ ሆኗል፡፡ ከቅባት እህሎች የተገኘው ገቢ በስድስት በመቶ ቀንሶ 440 ሚሊዮን ዶላር ሆኗል፡፡ በበጀት ዓመቱ ያስገኛሉ ተብለው በዕቅድ የተያዘላቸውን ገቢ ያህል ባያስገኙም፣ ካለፈው ዓመት ጋር ሲነፃፀር ዕድገት ያስመዘገቡ የተወሰኑ ምርቶች ግን አሉ፡፡

በምሳሌነት ሊጠቀሱ ከሚችሉት ውስጥ ጫት፣ ጨርቃ ጨርቅና የቆዳ ውጤቶች ናቸው፡፡ ከባለፈው ዓመት ገቢ በ13 በመቶ ዕድገት ያስገኘው የጫት ምርት፣ ዘንድሮ 271.5 ሚሊዮን ዶላር አስገኝቷል፡፡ የቆዳ ውጤቶች 10 በመቶ፣ ጨርቃ ጨርቅ በ16 በመቶ የወጪ ንግድ ገቢያቸው ቢያድግም፣ እንደቡና፣ ወርቅና የመሳሰሉ ምርቶች ያስገኙት ገቢ መቀነሱ ለበጀት ዓመቱ የወጪ ንግድ አፈጻጸም ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ሊያሳርፍ ችሏል፡፡

ካለፈው ዓመት ክንውናቸው አንፃር ዕድገት የታየባቸው የቆዳና ጨርቃ ጨርቅ ዘርፎችም ቢሆን በበጀት ዓመቱ ይጠበቅባቸው ከነበረው ገቢ በታች አስመዝግበዋል፡፡ ከሁለቱ ዘርፎች ይገኛል ተብሎ የታሰበው ገቢ ከክንውናቸው ጋር ሲነፃፀር እስከ 30 በመቶ ቅናሽ መታየቱም ጥቅል የወጪ ገቢ ንግዱ ላይ ተፅዕኖ አሳርፏል፡፡
http://www.ethiopianreporter.com/index.php/business-and-economy/item/2808-%E1%8B%A8%E1%8B%88%E1%8C%AA-%E1%8A%95%E1%8C%8D%E1%8B%B5%E1%8A%93-%E1%8B%A8%E1%89%A1%E1%8A%93-%E1%8C%88%E1%89%A0%E1%8B%AB-%E1%8B%A5%E1%8B%8B%E1%8B%A5%E1%8B%8C
Add caption
‘Fichche’ is the most celebrated Sidama cultural holiday which represents the Sidama New Year. The Fichche is based on the lunar system. Sidama elders (astrologists) observe the movement of the stars in the sky and decide the date for the New Year and the Fichche celebration. The Sidama New Year is therefore is unique in that it does not have a fixed date. It rotates every year following the movements of the stars. Sidama has 13 months in a year. And each of the months is divided equally into 28 days while the 13th month has 29 days. This is because the Sidama week has only 4 days and hence each month has 7 weeks instead of the conventional 4 weeks. The names of the 4 days in Sidama week are called: Dikko, Deela, Qawadoo and Qawalanka to be followed by Dikko completing the cycle of a 4-day week.

Read more on  http://en.wikipedia.org/wiki/Socio-Economic_Status_of_Sidama_Zone
Written by  ዮሐንስ ሰ.
ግን ደንታችን አይደለም፤ ነጋዴዎችን ከማውገዝ ለአፍታም አንቆጠብም!
ታዋቂዋ የኢኮኖሚክስ ምሁር ዶ/ር ኢሌኒ ገብረመድህን በእህል ገበያ ዙሪያ ከ20 አመት በፊት ባደረጉት ሰፊ ጥናት የተገኘውን ውጤት በድጋሚ የሚያረጋግጥ አዲስ ጥናት ሰሞኑን በተካሄደው የኢኮኖሚክስ ባለሙያዎች ማህበር ኮንፈረንስ ላይ ቀርቧል። ከጥናቶቹ ውስጥ ጎልቶ የሚታይ አንድ ሃቅ ቢኖር፣ በእህል ገበያ ላይ የተሰማሩ ነጋዴዎችና ደላሎች በየፊናቸው ወይም ተመካክረው እንዳሻቸው የዋጋ ንረትን እንደማይፈጥሩ ነው። እንዲያውም፣ ነጋዴዎች የዋጋ ንረትን የሚፈጥርና ጉዳት የሚያደርስ ቅንጣት ያህል አቅም እንደሌላቸው ጥናቶቹ ያስረዳሉ። እንዲህ አይነቱ ሃሳብና መረጃ የማይዋጥላቸው ብዙ ኢትዮጵያውያን፣ ከገበሬ እህል ገዝቶ የሚያመጣ ነጋዴ ከደላላ ጋር ሆኖ፣ ያሰኘውን ያህል ዋጋ እየጨማመረ በሰፊ ልዩነት የሚሸጥ ይመስላቸዋል።
ከገበሬ የሚገዛበት ዋጋ ከወለል በታች በጣም ዝቅተኛ፣ ለሸማች የሚሸጥበት ዋጋ ደግሞ ከጣሪያ በላይ ከፍተኛ ነው ብለው ያምናሉ። ነጋዴው በሰፊ የዋጋ ልዩነት እጥፍ ሲያተርፍ፣ ከዚያም አልፎ የእጥፍ እጥፍ ዋጋ እየጨመረ ትርፍ ሲዝቅ በምናብ ይታያቸዋል። በተጨባጭ መረጃዎች እና በዝርዝር ጥናቶች ተደጋግሞ የተረጋገጠው እውነታ ግን የዚህ ተቃራኒ ነው። ነጋዴዎች ከገበሬ እህል የሚረከቡበት ዋጋ እና ለሸማች የሚሸጡበት ዋጋ ሲነፃፀር፣ በሁለቱም መካከል ሰፊ ልዩነት እንደሌለ ጥናቶቹ ከመግለፃቸውም በተጨማሪ፣ የዋጋ ልዩነቱ ከአመት አመት በእጅጉ እየቀነሰ መምጣቱን ያስረዳሉ። ታዲያ በእነዚህ ጥናቶችና መረጃዎች ምክንያት የአብዛኛው ሰው አስተሳሰብ የሚቀየርና በነጋዴዎች ላይ የሚሰነዘረው ውግዘት የሚረግብ እንዳይመስላችሁ። ቀድሞውንም፣ በጥናቶችና በመረጃዎች እጦት አይደለም ነጋ ጠባ ነጋዴዎች ላይ የእርግማን ዶፍ የሚዘንበው። በአብዛኛው የአገራችን ሰው፣ ነጋዴዎችን በክፉ የጥላቻ አይን መመልከት ይቀናዋል።
የጥናትና የመረጃ ክምር እየተደራረበ ተራራ ቢያክል እንኳ፣ ብዙ ሰው ከዚህ ጭፍን ጥላቻ ፍንክች ለማለት ፈቃደኛ አይደለም። ለነገሩማ፣ ነጋዴዎች የዋጋ ንረት አለመፍጠራቸውኮ… አዲስ የጥናት ግኝት አይደለም። ሁላችንም በየተሰማራንበት የሥራ መስክ ሁሉ፣ በእለት ተእለት ኑሯችን ዘወትር የምንናየው እውነታ ነው። መቼም፣ በአንዳች ምክንያት እቃ የሸጣችሁበት አጋጣሚ ይኖራል። ወይም ለምትሰሩት ነገር ክፍያ የተደራደራችሁበትን ጊዜ አስታውሱ። በተጨባጭ ያየነው ገጠመኝና በእውን የምንመራው ኑሮ ላይ ተመስርተን ጉዳዩን ስንመረምረው፣ የንግድና የግብይት ጉዳይ ያን ያህልም ውስብስብ አይደለም። በቃ!... ከገበያው ውጭ እንዳሻን የሸቀጦችን ዋጋ ወይም የአገልግሎቶችን ክፍያ ማናር እንደማንችል እናውቃለን። እንዲያም ሆኖ፣ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ ነጋዴዎችን በጅምላ እንደ አጭበርባሪ የመቁጠር አባዜ ስለተጠናወተው፣ በተለይ የዋጋ ንረት በተከሰተ ቁጥር ነጋዴዎች ላይ እርግማን ለማውረድ ይሽቀዳደማል።
የተለመደ ነገር ነዋ። ይህም ብቻ አይደለም። የዋጋ ንረት ዋና መንስኤ ምን እንደሆነ ይታወቃል። የዋጋ ንረት የሚፈጠረው፣ መንግስት በገፍ እያተመ በሚያሰራጫቸው የብር ኖቶች ሳቢያ እንደሆነኮ እልፍ መረጃዎችና የሙያው አጥኚዎች በተደጋጋሚ ይመሰክራሉ። መንግስትም አልፎ አልፎ ተጠያቂነቱን በግልፅ አምኖ ሲቀበል ሰምተናል። እንዲያም ሆኖ፣ በኑሮ ውድነት የሚማረር አብዛኛው ዜጋ፣ በነጋዴዎች ላይ የቀሰረውን ጣት ለመመለስ አይፈልግም - ባህላችን ነዋ። … ይቅርታ! የጥናቶቹን ፍሬ ነገር በጨረፍታ ብቻ ጠቅሼ፣ ወደ አስተያየት ገባሁ። ግን፣ ችግር የለም። የጥናቶቹን ዋና ዋና ፍሬ ነገሮች አጠር አጠር አድርጌ መዘርዘሬ አይቀርም። እንዲሁ ሳስበው፣ ከጥንት እስከዛሬ በነጋዴዎች ላይ የሚዥጎደጎደው የማያባራ ውግዘትና እርግማን ስለሚገርመኝ ነው።
እስቲ አስቡት። “በመሰለኝ፣ አሰኘኝ” ስሜት የሚለፈፉ አሮጌ ዲስኩሮችን ዘላለሙን እየመላለስን ከምናመነዥክ፤ እስቲ ለአፍታ ያህል እውነታውን አስተውለን ለማሰብ ለማሰላሰል እንሞክር። በተጨባጭ መረጃዎች ላይ የተመሰረቱት ጥናቶች ውስጥ ተደጋግማ የተገለፀች አንዲት መረጃ ብቻ መዝዤ ልጥቀስላችሁ። የእህል ነጋዴዎች የተጣራ ትርፍ ምን ያህል ይመስላችኋል? ከጠቅላላ የሽያጭ ገቢ ውስጥ፣ ነጋዴዎቹ በአማካይ የሚያገኙት የተጣራ ትርፍ ከ5% በታች እንደሆነ ጥናቶቹ ያረጋግጣሉ። የአንድ ሺ ብር እህል ከሸጠ፣ የተጣራ ትርፉ ከ50 ብር በታች ነው። ተጨማሪ ትርፍ ለማግኘት ለምን ዋጋ አይጨምርም? አይችልማ። ከግራ እና ከቀኝ፣ ከፊትና ከጀርባ ተፎካካሪዎች ከበውታል። እንዳሰኘው የእህል ዋጋዎችን ማናር አይችልም። ጥናቶቹ ይህን እውነታ በግልፅ ቢያሳዩም፤ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ ግን እንደወትሮው ነጋዴዎችን ከማውገዝ ወደ ኋላ አይልም። ‘ተምሯል’ የሚባለው የአገራችን ሰውም በአመዛኙ፣ ከልማዳዊው ቅኝት የፀዳ አይደለም። በተጨባጭ መረጃዎች ላይ የተመሰረቱትን ጥናቶች ባነበበ ማግስት፣ ያነበባቸውን መረጃዎች ከአእምሮው ያስወጣቸዋል፤ (ቃል በቃል መረጃዎቹን ከአእምሮው ውስጥ ማስወጣት እንኳ አይችልም። ግን በአእምሮው ውስጥ ብቅ ብርት እያሉ እንዳይታዩት ያዳፍናቸዋል)።
መረጃዎቹን “አውቆ ይረሳቸዋል” ብንል ይሻላል። እናም እንደ ተራው ሰው ሁሉ፣ አብዛኛው ምሁርም ምንም ያህል ጥናት ቢቀርብለት፣ ከጥንታዊው አስተሳሰብ ለመላቀቅ ፈቃደኛ አይደለም። እንደተለመደው ነጋዴዎችን እያወገዘ ይቀጥላል። የኋላቀርነት ባህል በቀላሉ አይነቀልም። ለሺ አመታት የዘለቀውና ስር የሰደደው የአገራችን ባህል፣ ለቢዝነስና ለንግድ ክፉ ጥላቻ አለበት። በኋላቀርነትና በድህነት ውስጥ እንደጨቀየን ለመኖር የተገደድነውም በዚሁ ባህል የተነሳ ነው። ስኬትን በሚጠላ ባህል ከድህነት መውጣት አይቻልማ። ለማንኛውም በመስኩ ባለሙያዎች ዘንድ ሊስተባበሉ ያልቻሉ ሦስት ጥናቶችን ነው የምጠቅስላችሁ። እስካለፈው አመት ድረስ የ25 ዓመታትን የእህል ገበያ ከሚዳስሱት ጥናቶች መካከል የመጀመሪያው፣ ኢትዮጵያዊ ምሁር ከውጭ አገር ባለሙያዎች ጋር በጋራ በሚቺጋን ዩኒቨርስቲ ትብብር ያካሄዱት ጥናት ነው። ምሁራኑ፣ ከ1979 እስከ 88 ዓ.ም ድረስ በአገራችን የእህል ገበያ ውስጥ የአስር አመት መረጃዎችን በማሰባሰብ ጥናት ለማድረግ የወሰኑት አለምክንያት አይደለም። ሁለት የኢኮኖሚ ስርዓቶችን ለማነፃፀር ነበር ፍላጎታቸው። የመጀመሪያዎቹ አራት አመታት የደርግ አገዛዝን ወቅት የነበረውን የእህል ገበያ የሚዳስሱ ናቸው። ገበያው፣ ስፍር ቁጥር በሌላቸው የመንግስት ቁጥጥሮችና ገደቦች፣ በዋጋ ተመኖችና በኬላዎች፣ በኮታና በራሽን ቢሮክራሲዎች የተተበተበ ነበር። ያው፣ “ህብረተሰቡ በአጭበርባሪና በስግብግብ ነጋዴዎች እንዳይበዘበዝ መንግስት ሰፊ ቁጥጥር ማድረግ አለበት” የሚባልበት ዘመን ነው። በዚህ አስተሳሰብም፣ የእህል ገበያው በመንግስት ቁጥጥር እንዲተበተብ ተደርጓል። ቀጣዮቹ 6 አመታት ደግሞ ከደርግ ውድቀት በኋላ፣ በኢህአዴግ ዘመን የእህል ገበያው ሙሉ ለሙሉ ባይሆንም በከፊል ከመንግስት ቁጥጥሮች ነፃ እንዲሆን የተደረገባቸው አመታት ናቸው።
እና የመንግስት ቁጥጥሮችና የዋጋ ተመኖች በከፊል ሲሰረዙ፣ “ስግብግብ ነጋዴዎች” ነፃነት አገኘን ብለው የእህል ዋጋ እንዲንር አደረጉ? አጥኚዎቹ ምሁራን በበርካታ ከተሞች የአስር አመታት መረጃዎችን በማሰባሰብ ያቀረቡት ትንታኔ፣ ነፃ ገበያ በተወሰነ ደረጃ ሲስፋፋ የእህል ዋጋ ንረት እንደሚቀንስ ያሳያል (Jayne, Negassa, Myers. 1998. The effect of liberalization on grain prices and marketing margins in Ethiopia. MSU International Development Working Paper No. 68. Michigan State University)። ከጥናቱ ውስጥ አንድ ምሳሌ ልጥቀስላችሁ። በደርግ ዘመን ሻሸመኔ ላይ ከገበሬ በ66 ብር ተገዝቶ የሚመጣ በቆሎ፣ አዲስ አበባ ውስጥ በ100 ብር ይሸጥ ነበር። በመጣበትና በተሸጠበት ዋጋ መካከል ያለው ልዩነት (marketing spread) 34 በመቶ ነው። ታዲያ፣ የትራንስፖርት፣ የመጋዘን፣ የማውረጃና የመጫኛ፣ ገዢና ሻጭ ለሚያገናኙ ደላሎች ሁሉ ወጪውን ሸፍኖ ነው፣ ነጋዴው በዚህ ዋጋ የሚሸጠው። በመንግስት ቁጥጥር በተተበተበው ገበያ ውስጥ ሸቀጦችና እያመጡ መስራት ብዙ ጣጣና ወጪ ነበረበት። የእህል ገበያው፣ በከፊል ከመንግስት ቁጥጥር ነፃ ሲሆንስ? በ1988 ዓ.ም የእህል ገበያ፣ ሻሸመኔ ውስጥ ገበሬው በ70 ብር ያስረከበው በቆሎ አዲስ አበባ ውስጥ በ90 ብር ገደማ ነው ሲሸጥ የነበረው።
በማምጫና በመሸጫ ዋጋ መካከል ያለው ልዩነት ቀድሞ ከነበረው እየቀነሰ ከ22% በመቶ የማይበልጥ ሆኗል ማለት ነው። ነጋዴው፣ ለምን እንደቀድሞው ዋጋውን ከፍ አድርጎ በመቶ ብር አይሸጠውም? ለሸማቾች አዝኖ አይደለም። በተፎካካሪ ነጋዴዎች ስለተከበበ፣ ሸማቾችን መሳብ የሚችለው በገበያ ዋጋ ተወዳድሮና የተቻለውን ያህል ዋጋ ቀንሶ የሚሸጥ ከሆነ ብቻ ነው። በአጭሩ፣ ነጋዴዎች በአጭበርባሪነትና በስግብግብነት እየተወገዙ መንግስት በስፋት ቁጥጥር እያካሄደ በነበረበት ዘመን አዲስ አበባ ውስጥ በመቶ ብር እንገዛው የነበረ ሸቀጥ፣ ነጋዴዎች ላይ ቁጥጥር እየላላ ሲመጣ ዋጋው ወደ ሰማኒያ ብር ወርዷል።
ለምሳሌ ያህል፣ በበቆሎ ንግድ የሻሸመኔንና የአዲስ አበባን ገበያዎችን ሁኔታ የሚያመላክት ምሳሌ ጠቀስኩላችሁ እንጂ፣ የምሁራኑ ጥናት በርካታ ከተሞችን ያካለለ ነው። መደምደሚያው ግን ተመሳሳይ ነው። የመንግስት ቁጥጥር ሲበራከት ዋጋ ይጨምራል፤ ቁጥጥሮች እየላሉ ነጋዴዎች በነፃነት የሚሰሩት ሁኔታ እየተስፋፋ ሲመጣ ደግሞ ዋጋ ይቀንሳል። ታዲያ፣ ነጋዴዎችን ምን ብንላቸው ይሻላል? “ያልተዘመረላቸው ጀግኖች” እንበላቸው? “ያልተወደሱ ቅዱሳን” ብንላቸውስ ይበዛባቸዋል? ይሄ ለብዙዎቻችን የሚዋጥልን አይደለም። እንዲያውም፣ ማንም ባለሙያ የፈለገውን ጥናት ቢያካሂድ፣ ብዙዎቻችን እንደተለመደው ነጋዴዎችን ከማውገዝና ከመኮነን ለመቦዘን ፈቃደኞች አይደለንም። ዶ/ር ኢሌኒ ገብረመድህን በ1994 ዓ.ም ወዳሳተሙት ሌላ ጥናት እንሸጋገር። ቀደም ካሉት የእህል ገበያ ጥናቶች ሁሉ በላቀ ጥልቀትና ስፋት የተካሄደው የዶ/ር ኢሌኒ ምርምር፣ አገሪቱን ከዳር እስከ ዳር ያዳረሰ፣ ከጤፍ እስከ በቆሎ በርካታ የእህል አይነቶችን የዳሰሰ ከመሆኑም በተጨማሪ፣ ከገበሬ እስከ ደላላ፣ ከጅምላ ነጋዴ እስከ ቸርቻሪ የገበያውን ተዋናዮች በብዛት ይፈትሻል።
ገበሬው የእህል ምርቱን ለገበያ የሚያቀርብበት ዋጋ እንዲሁም፣ ከተሞች ውስጥ በጅምላ አከፋፋዮች በኩል አልፎ በቸርቻሪዎች ለሸማች የሚሸጥበት ዋጋ በንፅፅር ሲታይ ልዩነታቸው ምን ያህል ነው? ከዶ/ር ኢሌኒ ጥናት የተገኘው ውጤት እንደሚያመለክተው፣ በ1988 ዓ.ም በነበረው የእህል ገበያ ውስጥ፣ ገበሬዎች በአማካይ በ78 ብር የሚሸጡት እህል፣ በከተሞች ገበያ ለሸማቹ በመቶ ብር ይቀርብ ነበር። በሁለቱ ዋጋዎች መካከል ያለው ልዩነት 22 በመቶ ነው። ከእያንዳንዷ መቶ ብር ውስጥ፣ ገበሬው 78 ብር ይወስዳል። 22 ብሯስ? ሰባት ብር ለትራንስፖርት ወጪ ይሆናል። ከዚያ በኋላ የምትቀረው 15 ብር ደግሞ፤ ደላሎች፣ አከፋፋዮችና ቸርቻሪዎች፣ ጫኝና አውራጆች፣ ተላላኪና የግብይት ረዳቶች ይከፋፈሏታል። በአማካይ የግብይት ረዳቶችና ተላላኪዎች አምስት ብር ሲወስዱ፣ የደላሎች ድርሻ አንድ ብር ነው። የጆንያ፣ የማደሪያ፣ የመጋዘን ወጪ ወደ 4 ብር ይጠጋል። ስንት ቀረ? አምስት ብር ብቻ። ከዚህች አምስት ብር ነው ለአከፋፋዮችና ለቸርቻሪዎች ትርፍ የምትደርሳቸው። በዶ/ር ኢሌኒ ሰፊ ጥናት መሰረት፣ ከገበሬ እጅ ወጥቶ ሸማች እጅ ውስጥ እስኪገባ ባለው ሂደት ላይ ሁሉ፣ ከመቶ የሽያጭ ገቢ ውስጥ የነጋዴዎች ትርፍ ከ5 ብር አይበልጥም። እናላችሁ፣ የእህል ንግድ የዚህን ያህል ከባድ ስራ ነው። የእህል ነጋዴዎች ከአምስት በመቶ ባነሰ ትርፍ እንደሚሰሩ በጥናት መረጋገጡ፣ ለኛ ምናችን ነው? “በእጥፍ ላይ እጥፍ ዋጋ እየጨመሩ ይመዘብሩናል” እያልን እንደተለመደው ነጋዴዎችን ከማውገዝ አናርፍም! በመጨረሻ ሰሞኑን በኢኮኖሚክ ባለሙያዎች ማህበር አመታዊ ጉባኤ ላይ ከቀረቡት ጥናቶች ላይ አንዱን ላካፍላችሁ።
በአለማቀፍ የምግብ ፖሊሲ ጥናቶች ተቋም እና በኢትዮጵያ የልማት ጥናቶች ተቋም ትብብር በአራት ባለሙያዎች የተካሄደ ጥናት ነው (Ethiopia’s value chains on the move: The case for teff)። በጤፍ ምርትና ግብይት ላይ ያተኮረው ይሄው ጥናት፣ ዘንድሮ በስፋት የተሰበሰቡ መረጃዎችንና ከአስር አመት በፊት የነበረውን ሁኔታ በማነፃፀር ያቀርባል። በ1992 ዓ.ም ገበሬዎች የጤፍ ምርታቸውን በሚያስረክቡበት ዋጋና ነጋዴዎች ለሸማች በሚሸጡበት ዋጋ መካከል የነበረው ልዩነት 22% ገደማ እንደነበር ጥናቱ ይጠቅሳል - የትራንስፖርት፣ የማስጫኛና የማውረጃ፣ የደላላ ወጪዎች እንዲሁም የአከፋፋዮችና የቸርቻሪዎች ትርፍ በዚህ ውስጥ ይካተታል። ከአስር አመት በኋላስ፣ የነጋዴዎች ድርሻ ጨመረ ወይስ ቀነሰ? በገበሬዎች ማስረከቢያ ዋጋ እና በነጋዴዎች መሸጫ ዋጋ መካከል የነበረው ልዩነት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየቀነሰ፣ በአምናው የጤፍ ገበያ ውስጥ እስከ 15% እንደወረደ ጥናቱ ያረጋግጣል። ከገበሬ በ85 የተገዛ እህል፣ ነጋዴዎች ለሸማች በመቶ ብር ይሸጣሉ ማለት ነው - ለዚያውም የደላሎችና የረዳቶች፣ የትራንስፖርትና የጫኝ አውራጅ ወጪዎችን ሁሉ ሸፍነው። እውነታው እንዲህ ከሆነ፣ ከምን ተነስተን ነው ነጋዴዎችን ቀን ከሌት የምናወግዘው? በቃ፣ ነጋዴዎችን መጥላት ባህላችን ስለሆነ፣ ነጋዴዎችን ከማውገዝ አናርፍም። ለመረጃና ለጥናት ደንታ የለንም።
Written by  ኤሊያስ
ዲሞክራሲው ያመጣው ነው
እናላችሁ --- ኢቴቪ ያነጋገራቸው ምሩቃን በሙሉ “በጥቃቅንና አነስተኛ ተደራጅተን --- የዶሮ ወይም የንብ እርባታ አሊያም ኮብልስቶን እንሰራለን” ሲሉ ዋሉ (በከንቱ ነዋ ጥይት የባከነው!) እኔ የምለው ግን--- ዶሮ ለማርባት የአራት ዓመት ድግሪና ማስተርስ ምን ይሰራላቸዋል? ወይስ የዛሬ ድግሪና ማስትሬት እንደ 100 ብራችን በኢንፍሌሽን ተጠቅቷል! (ኢህአዴግ ቁምነገሩን ሁሉ ፖለቲካ እያደረገብን ተቸገርን እኮ!) የሆኖ ሆኖ ግን 40ሺ የጦቢያ ተማሪዎች ከዩኒቨርስቲ ተመርቀዋልና “ኮንግራ!” ብለናቸዋል (ቢደራጁም ባይደራጁም!)
ያለፈው ሳምንት ፌሽታ እንዴት ነበር? (አልገባንም እንዳትሉኝ ብቻ!) ስንት ሚኒስትሮች እንደተሾሙ ዘነጋችሁት ማለት ነው? (“ጉልቻ ቢለዋወጥ ወጥ አያጣፍጥም” ብትሉ አልሰማችሁም!) ከአስር በላይ ሹመት እኮ ነው የተሰጠው! ያውም የአዲስ አበባ ከንቲባና ሌሎች ሹመቶችን ሳይጨምር (በሙስና ከስልጣን መነሳቱም ቀጥሏል!) ፌሽታው ግን የሹመት ብቻ አልነበረም፡፡ 
የዩኒቨርስቲ ተማሪዎች ምርቃትስ? እሱም እኮ ከሹመት አይተናነስም፡፡ 40ሺ ገደማ ተማሪ እኮ ነው የተመረቀው፡፡ ችግሩ ግን ምን መሰላችሁ? ለኢቴቪ በሰጡት ቃለምልልስ አንዳቸውም እንኳን “በተማርኩት ትምህርት እንዲህ እፈጥራለሁ” ወይም “አንድ አዲስ ነገር እፈለስፋለሁ” የሚል የተስፋ ቃል አልሰጡንም (ምናለ ለአፋቸው እንኳ ቢሉት) አብዛኞቹ ከካድሬ ማሰልጠኛ ኮሌጅ የወጡ ይመስል “ተደራጅተን --” እያሉ ሲናገሩ እኮ ነው የሰማነው፡፡
(“ተደራጅተን እንታገላለን” ግን አላሉም) ቢሉስ ከማን ጋር ነው የሚታገሉት? (ብድር ከሚሰጣቸው ፓርቲ ጋር? አይሞከርም!) በዚያ ላይ እኮ የዜጎች መብትና ነፃነት ከተከበረ 2O ዓመት ገደማ አለፈው (ለህዝብ ጥቅም ሲባል አንዳንዴ ቢጣስም!) አንዳንዶቹማ መደራጀታቸውን እንጂ ተደራጅተው እንኳን ምን እንደሚሰሩ አያውቁም፡፡ (የመደራጀት ድግሪ ተጀመረ እንዴ?)
እናላችሁ --- ኢቴቪ ያነጋገራቸው ምሩቃን በሙሉ “በጥቃቅንና አነስተኛ ተደራጅተን --- የዶሮ ወይም የንብ እርባታ አሊያም ኮብልስቶን እንሰራለን” ሲሉ ዋሉ (በከንቱ ነዋ ጥይት የባከነው!) እኔ የምለው ግን--- ዶሮ ለማርባት የአራት ዓመት ድግሪና ማስተርስ ምን ይሰራላቸዋል? ወይስ የዛሬ ድግሪና ማስትሬት እንደ 100 ብራችን በኢንፍሌሽን ተጠቅቷል! (ኢህአዴግ ቁምነገሩን ሁሉ ፖለቲካ እያደረገብን ተቸገርን እኮ!) የሆኖ ሆኖ ግን 40ሺ የጦቢያ ተማሪዎች ከዩኒቨርስቲ ተመርቀዋልና “ኮንግራ!” ብለናቸዋል (ቢደራጁም ባይደራጁም!)
እኔ የምለው--- ከአስር በላይ ሚኒስትሮች ተሹመው “እንዴት ሹመት ያዳብር” አትልም ብላችሁ ታዘባችሁኝ አይደል? እንዲህ ያለው ጥያቄ ግን በዋናነት የሚመነጨው ከምን መሰላችሁ? የኢህአዴግን ባህርይ ካለማወቅ ነው፡፡ ኢህአዴጎች ሲሾሙ እኮ “ኮንግራ” ምናምን አይወዱም፡፡ (የፓርቲው ባህል አይፈቅድማ!) ዝም ብሎ አይፈቅድም ብቻ ሳይሆን ሚዛን የሚደፋ ምክንያትም አላቸው፡፡ አያችሁ ---- ለኢህአዴግ አባል የትኛውም ተጨማሪ ሥልጣን ወይም ሹመት ተጨማሪ መስዋዕትነት ማለት ነው (ራሳቸው ያሉትን እኮ ነው) መቼም ሥልጣንን እንደ “መስዋዕትነት” የሚቆጥር ብቸኛው የዓለማችን ፓርቲ ኢህአዴግ ሳይሆን አይቀርም፡፡ (ሌላ ፓርቲ አለ የምትሉ መረጃና ማስረጃችሁን ይዛችሁ ከች በሉ!)
እኔ የምለው---- ኢቴቪ በደቡብ ክልል በህገወጥ ስደትና ደላሎች ዙሪያ ያካሄደውን ውይይት አያችሁልኝ? ዝም ከተባለ እኮ ዜጎች ሁሉ ሄደው ጋራና ተራራው ብቻ የሚቀር ነው የሚመስለው፡፡ (ማን ነበር አገር ማለት ጋራና ተራራው አይደለም ያለው?) እንዴ --- አስተማሪው፣ ተማሪው፣ የኤክስቴሽን ሠራተኛው፣ ፖሊሱ -- የቀሩ እኮ የለም! በነገራችን ላይ ኢቴቪ በዚህ አሳሳቢ የአገር ጉዳይ ላይ ከደቡብ ነዋሪዎች ጋር የግንዛቤ ማስጨበጫ ውይይት ማድረጉን ሳላደንቅ አላልፍም (አድናቆቴ የጋዜጠኛዋን ፕሮፓጋንዳ አይመለከትም !) ኢህአዴግ ግን ለምን አንዳንዴ እንኳ ሰው የሚለውን እንደማይሰማ ግራ ግብት ይለኛል (ተቃዋሚዎች ትዝ እያሉት ይሆን!) ይታያችሁ --- በደቡብ በተደረገው ውይይት ላይ ነዋሪዎች ለምን ብዙ ሺ ብሮች እየከፈሉ ባዕድ አገር እንደሚጓዙ ተጠይቀው፣ ቁልጭ ባለ አማርኛ መልሰዋል - “የምንሰራበት በቂ መሬት የለንም”፣ “ተደራጅተን ብድር ስንጠይቅ የሚሰጠን አናገኝም”፣ “ለመነገድ ስንሞክር ፖሊስ ያሳድደናል” ወዘተ -- እያሉ፡፡ የኢቴቪ ጋዜጠኛ ተዘጋጅታ የሄደችው ግን ልትከራከራቸው እንጂ ልትሰማቸው አልነበረም፡፡ ለዚህ እኮ ነው አንድ አዛውንት “ስደቱ ጊዜው ያመጣው ነው!” ሲሉ ኢህአዴግ ያመጣው ነው እንዳሉ ቆጥራው ሙግት የያዘችው፡፡ እናላችሁ --“አሁን እኮ ጊዜው ተለውጧል! ኢትዮጵያ እያደገች ነው! የሥራ እድል ተከፍቷል!” ወዘተ-- ስትል ከእድሜ ጠገቡ ባለእውቀት አዛውንት ጋር ጉንጭ አልፋ ክርክር ውስጥ ገብታ አረፈችው (ያለእዳው ዘማች! አሉ) እሳቸው እንግዲህ ምን ያድርጉ? ሃቁን ነው የተናገሩት - ኖረው ያዩትን እውነት! እሷ ደግሞ ፕሮፓጋንዳ ካልቀላቀለች አይሆንላትም (የባቢሎን ቋንቋ!) ለነገሩ በጋዜጠኛዋም እኮ መፍረድ አይቻልም (አትፍረድ ይፈረድብሃል ነው!) እሷ የምታውቃትን “ኢትዮጵያ” ዜጎች ሁሉ የሚያውቁ እየመሰላት እኮ ነው፡፡ በነገራችን ላይ “ኢትዮጵያ አድጋለች--ሥራ በሽበሽ ነው!” የሚል ፕሮፓጋንዳ ስለአገሩ ጠንቅቆ ለሚያውቅ ነዋሪ መስበክ ብዙም አያዋጣም፡፡ ምናልባት ከተፎካካሪ ፓርቲዎች ጋር በሚደረግ የምርጫ ክርክር ላይ ይጠቅም ይሆናል (ይሄኛው የፖለቲካ ጨዋታ ነዋ!) በቅርቡ ጠ/ሚኒስትሩ ከነጋዴዎች ጋር ባደረጉት ውይይት፣ ስለስደተኞች ጉዳይ ሲናገሩ፣ ቀደም ሲል የአረብ አገራትን የቤት ሰራተኞች ፍላጎት የሚሞሉት እንደ እነፊሊፒንስ ያሉ አገራት እንደነበሩ ጠቅሰው፣ አሁን ግን እነሱ ስላደጉና ዜጎቻቸውን በየአገራቸው ለመቅጠር ስለቻሉ ተረኞቹ የእኛ አገር ዜጎች ሆነዋል” በማለት ካስረዱ በኋላ “መፍትሄው እንደ እነ ፊሊፒንስ ማደግ ብቻ ነው” ብለዋል (ይሄ ነው ከፕሮፓጋንዳ የፀዳ መልስ ማለት!) እስከዛ ግን የኢቴቪ ጋዜጠኛዋ እንዳደረገችው ቢያንስ በህገወጥ ደላሎች አማካኝነት የሚደረገውን ጉዞ ለመግታት ብዙ ውይይቶች፣ ብዙ ግንዛቤ ማስጨበጫ ፕሮግራሞች በማድረግ በዜጎች ላይ የሚደርሰውን ጉዳት መቀነስ ይቻላል፡፡ ይሄኔ ፕሮፓጋንዳ ከእነአካቴው አያስፈልግም፡፡ መርሳት የሌለብን ምን መሰላችሁ----በአገሩ የሥራና የእድገት እድል እያለ ደቡብ አፍሪካም ሆነ አረብ አገር ለመጓዝ የሚመርጥ ማንም የለም (“ከማያውቁት መላዕክ የሚያውቁት ሰይጣን” ይባል የለ!)
በነገራችሁ ላይ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮችም እኮ እየተሰደዱ ነው፡፡ እነሱ ግን በህገወጥ ደላላ ተታለው አይደለም፡፡ የስደት ምክንያታቸውም እንደሌሎች ዜጎች ኢኮኖሚያዊ ሳይሆን ፖለቲካዊ ነው፡፡ እኔ ግን በተቃዋሚዎች ስደት የአንዳንድ ኒዮሊበራል መንግስታት (ኢህአዴግ arm twister ወይም “እጅ ጠምዛዥ” የሚላቸውን ማለቴ ነው) እጅ አለበት ባይ ነኝ፡፡ ለምሳሌ የኦባማን አገር አማሪካን እጠረጥራታለሁ፡፡ ለምን መሰላችሁ? አብዛኞቹ የኢህአዴግ ተቃዋሚዎች እኮ እዚያ ነው የከተሙት፡፡ (አሜሪካ ባትኖር ኖሮ የት ያኮርፉ ነበር!) ተቃዋሚዎች ግን ለአመራሮችም ሆነ ለአባላቶቻቸው ስደት ተጠያቂው ማነው ሲባሉ ጣታቸውን የሚሰነዝሩት ኢህአዴግ ላይ ነው፡፡ እንዴት ሲባሉም--- ገዢው ፓርቲ እያደረሰብን ነው የሚሉትን በደል ዘርዝረው ያስረዳሉ፡፡ ከተለመዱት እስርና ወከባ በተጨማሪ የመሰብሰብና ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ መብታችንን ተነፍገናል የሚሉት ተቃዋሚዎች፤ በአገራቸው ጉዳይ ባይተዋር መደረጋቸውንም ይናገራሉ (“በህዳሴው ግድብ ዙሪያ አላማከረንም” የሚል ቅሬታቸውን ልብ ይሏል) “ኢህአዴግ ከህዝብ ጋር ከተገናኘን አሲረን ሥልጣን የምንቀማው ስለሚመስለው መፈናፈኛ አሳጥቶናል” የሚሉት ተቃዋሚዎች፤ ለዚህ ነው አመራሮችም ሆኑ አባላት የሚሰደዱት ባይ ናቸው፡፡ “ዲሞክራሲ ለኢህአዴግ የምርጫ ሳይሆን የህልውና ጉዳይ ነው” የሚለው ኢህአዴግ ግን የተቃዋሚዎች ስደት ዲሞክራሲው ያመጣው ነው ይላል፡፡ (እድገቱ ያመጣው ነው እንደሚለው መሆኑ ነው!)እኔ ግን የስደት ነገር በጣም የሚያሳስበኝ መቼ መሰላችሁ? ቱባ ቱባ የኢህአዴግ ባለስልጣናት መሰደድ የጀመሩ ዕለት ነው (ምን አጥተው እንዳትሉኝ ብቻ!) ለነገሩማ የተቃዋሚዎችን ያህል አይሆኑም እንጂ ስንቶቹ ለኮንፍረንስና ለህክምና እያሉ ተሰደው የለ፡፡ (የኢህአዴግ አባላትም ሲሰደዱ ተቃዋሚ ይሆናሉ አይደል?) ወዳጆቼ--- መሪዎች ስደት ከጀመሩ እኮ ሃይለኛ ቀውስ ነው የሚፈጠረው፡፡ (ተሰደው ካላየን አናምን እንዳትሉኝ!)
ኢህአዴግን በመዝለፍ ስማቸው የገነነ አንድ የተቃዋሚ አመራር ምን ቢሉኝ ጥሩ ነው ---- “ኢህአዴግ አውራ ፓርቲ ሳይሆን አውራ ዶሮ ነው!” አባባላቸው ፈገግ ቢያሰኘኝም ለምን እንዲያ እንዳሉ ስላልገባኝ ማብራሪያ ጠየኳቸው፡፡
እሳቸውም ፈገግታቸውን በማስቀደም “ከተማዋን እያት እስቲ --- እንደ አውራ ዶሮ ቆፋፍሮ ቆፋፍሮ--” አሉኝና አረፉት፡፡ እኔማ “በእርግጥ በየቦታው ቁፋሮ አለ ግን የእድገት ቁፋሮ ነው!” ልላቸው ዳድቶኝ ነበር፡፡ ግን ደግሞ “የኢህአዴግ ካድሬ” ብለው እንዳይፈርጁኝ ፈርቼ አፌን ዘጋሁ (“በተዘጋ አፍ ---” ይባል የለ!)
ሃዋሳ ሐምሌ 27/2005 በደቡብ ክልል በተጠናቀቀዉ በጀት አመት የ12ሺህ 415 የባዮ ጋዝ ተቋማት ግንባታ እየተካሄደ መሆኑን የክልሉ ውሃ ሀብት ቢሮ አስታወቀ ። የቢሮ የኮሚኒኬሽን ጉዳዮች የስራ ሂደት ባለሙያ አቶ ጁሲ ጥላሁን ትናንት ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንደገለጹት የባዮ ጋዝ ተቋማቱ ግንባታ እየተካሄደ ያለዉ አማራጭ የሀይል አቅርቦትን ለህብረተሰቡ ለማዳረስ መንግስት በያዘው ፕሮግራም መሰረት ነዉ ። በተጨማሪ በክልሉ የተለያዩ ዞኖችና ልዩ ወረዳዎች በሚገኙ የገጠር አካባቢዎች 193ሺህ ማገዶ ቆጣቢ ምድጃዎችን በማሰራጨት ከ190ሺህ ሺህ በላይ ነዋሪዎችን ተጠቃሚ ማድረግ መቻሉን ተናግረዋል ። የባዮ ጋዝ ተቋማቱ የግብርና ተረፈ ምርቶችን በማብላለት ከሚወጣዉ ጋዝ በርካታ ቤተሰቦችን የመብራትና የምግብ ማሰያ ተጠቃሚ እንደሚያደርግ አገልጠዋል ። በክልሉ አማራጭ የሃይል አቅርቦት ለህብረተሰቡ ለማዳረስ በተደረገው ጥረት ባለፉት አመታት በተመሳሳይ በርካታ የገጠር ነዋሪዎች ተጠቃሚ መሆናቸውን አስታዉቀዋል ። ይህም ለማገዶና ለሀይል ፍላጎት እየተባለ የሚወድመውን የደን ሀብት ከመታደግ በሻገር የህብረተሰቡን የስራ ጊዜ ፣ ጉልበትና ወጪ ለመቆጠብ ከፍተኛ አስተዋጾኦ አድርጓል ብለዋል ። በደቡብ ክልል በእድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመኑ መጨረሻ ታዳሽና አማራጭ የሀይል አቅርቦት በ2002 ከነበረበት 15 በመቶ ሽፋን ወደ 25 በመቶ ለማሳደግ ሰፋፊ ፕሮግራሞች ተነድፈው እንቅስቃሴ እየተደረገ መሆኑን ገልጸዋል ። በበጀት አመቱ ለኢነርጂና ለማእድን ልማት ጨምሮ የሚስፈልገው አጠቃላይ የማስፈጸሚያ በጀት ከ19ሚሊዮን ብር በላይ መሆኑን በእቅዱ ላይ ተመልክቷል፡፡