POWr Social Media Icons

Tuesday, May 28, 2013


የድንበር የለሹ የህክምና ቡድን ኣባል የሆነችው ኤቫ ዶሚኒገዘ በሲዳማ ዞን ኣሮሬሳ ወረዳ በፈስቱላ ስለምሰቃዩት ሴቶች እና እየሰጡ ስላሉት የህክምና ኣገልግሎት የተመለከተ የጻፉት ማስታወሻ

Día de la fístula: recuperar la alegría*

23 mayo 2013
Por Eva Domínguez (enfermera y comadrona de Médicos Sin Fronteras en Aroressa, Etiopía)
Como os decía, cada día en Sidama es intenso: pasan tantas cosas que de lo que ocurre en solo 24 horas os podría escribir un libro. Recuerdo por ejemplo un lunes que me fui a una referencia: mi paciente era una mujer que tenía una fístula. ¿Que qué es eso? Pues es un orificio anormal que se forma en la vagina y que comunica cavidades que no deberían estar en contacto (vejiga, recto…), y que suele ocurrir tras un parto complicado (largo y con fallecimiento del bebé), donde la cabeza del niño presiona esos tejidos llegando a provocar la destrucción.
Por esta fisura continuamente se escapan heces, pis… Podéis imaginar la vergüenza que sienten estas mujeres en su vida diaria. El rechazo del resto a veces origina su aislamiento y la repulsa de la comunidad. Yo ya sé diagnosticar una fistula por la clínica y por ese olor característico que las avergüenza y estigmatiza y que puedo sentir cerrando los ojos.
Afortunadamente aquí en Etiopía hay una fundación, Hamlin, que opera gratis este problema y que soluciona las vidas de estas mujeres. Y uno de mis trabajos era hacer los contactos necesarios para que mis pacientes recibieran las atenciones que merecen.
Aquel lunes, nuestro viaje, o aventura, comenzó por la mañana: el hospital donde trabaja Hamlin está a unas 4 horas de nuestro proyecto. Para allá que nos fuimos el conductor, Tilahun (ni papa de inglés pero ni falta que le hace), Seble, una de mis manos derechas, la paciente, su madre y yo.
Vista de Aroressa y sus caminos (© Faith Schwieker-Miyandazi).
Vista de Aroressa y sus caminos (© Faith Schwieker-Miyandazi).
No penséis que es fácil circular por carretera aquí: imaginar en plena montaña una carretera a menudo cortada por las lluvias, que provocan unos desprendimientos alucinantes. Tenemos que cruzar con atenta mirada del conductor y algún que otro pedrusco volando. Otro riesgo es que un coche se estropee en medio, y bloquee el camino: por aquí no hay grúas, así que si eso pasa, estamos apañados. Ambas cosas ocurrieron durante nuestro viaje…  En resumen y para vuestra tranquilidad, llegamos sanos y salvos 6 horas después.
El viaje es emocionante: imaginad a estas mujeres, que jamás han salido del pueblo, saludando a todo el mundo y observando el paisaje. En cuanto al hospital, es increíble: a tope de estudiantes de medicina por los pasillos y, en un lugar protegido, tranquilo e idílico, el ala de las fístulas. Tras dos horas de espera, una seria y sabia matrona nos atendió, y confirmó mi inexperto diagnóstico.
Durante ese tiempo, pude observar el lugar: es una sala blanca con camas de forja, sábanas limpias y enfermeras con uniformes impecables. Y lo mejor, las pacientes: todas vestidas con camisones de flores y unas mantas de lana, que yo deduje que eran hechas a mano y que para mi rebosaban cariño. Ellas transmitían paz, algunas estaban con sus bebés; se las veía felices y me sentí a gusto dejándola allí, con la promesa de que podía llamar y saber qué tal iba.
La nota amarga es que no permitían cuidadores, así que estaba el dilema de qué hacíamos con su madre… Dejarla allí para que volviera sola a casa (una señora de 50 años en moto por la montaña) no me tranquilizaba ni a mí ni al resto, así que nos la llevamos. Todo un viaje “tipical spanish” tipo Seat 124, con la abuela, el padre (conductor), la madre (yo) y Seble mi mano derecha (la niña), todo ello aderezado con la típica frase “¿papá, cuándo llegamos?”.
Tras dos días de excursión, de nuevo de vuelta, a mi querida Aroressa, a mis madres, a los bebés y a mi maternidad.
Alrededor de un mes después volví de paso a visitar a mi mujer: su cara triste y seria (sumisa y resignada) se había convertido en un rostro plácido, iluminado por la felicidad. Sus abrazos y besos me transmitían el agradecimiento, pero nosotros solo fuimos el vehículo: las gracias son para programas como este, en el que estas mujeres recuperan la sonrisa y las ganas de vivir.

* Hoy, 23 de mayo, es el Día internacional para la eliminación de la fístula obstétrica.
Si quieres leer otras entradas con historias del proyecto de MSF en Aroressa contadas por expatriados de la organización, pincha aquí.
አዲስአበባ፣ ግንቦት 20፣ 2005(ኤፍ ቢ ሲ) ሀገር አቀፍ የትምህርትምዝና እና ፈተናዎች ኤጀንሲ ደግሞ አጠቃላይ ዝግጅቴን አጠናቅቄለው ብሏል።
ኤጀንሲው ለፋና ብሮድ ካስቲንግ ኮርፖሬት እንዳለው ነገ በሚጀመረው ፈተና 785 ሺ 183 ተማሪዎች ፈተናውን ይወስዳሉ።
ከዚህ ውስጥም 349 ሺ የሚሆኑት  ሴቶች ናቸው።
በሀገር አቀፍ ደረጃ 1ሺ 347 የመፈተኛ ጣቢያዎች  ዝግጁ የሆኑ ሲሆን ከ29ሺ 800 በላይ የፈተና ጣቢያ ሀላፊዎች፣ ሱፐር ቫይዘሮች እና ፈታኞች መዘጋጀታቸው ተግልጿ።
በዘንድሮ ሀገር አቀፍ ፈተና በተለየ ሁኔታ ኩረጃን ለመከላከል ሲባል ተንቀሳቃሽ ስልኮችን  ወደ መፈተኛ ጣቢያ ይዞ መምጣት ፈጽሞ የተከለከለ መሆኑን ኤጀንሲው አሳስቧል።
ይህን በሚያደርጉ  ተማሪዎች ላይ ከፈተና እስከ መሰረዝ የሚደርስ እርምጃ እንደሚወሰድ ታውቋል።
በሌላ በኩል የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ፈተና ከግንቦተ 26 እስከ 29 ድረስ ይሰጣል።
ለዚህ ምዘናም ከ171ሺ 300 በላይ ተማሪዎች ፈተናውን ይወስዳሉ።
ባለ 17 ፎቅ ሕንፃ የእንስሳት ማቆያ ዙና ሪዞርት እያሰቡ ነው
እንኳን ንግድ ገበያ ወጥተው የማያውቁ የተሟላ ትዳር የነበራቸው የቤት እመቤት ነበሩ፡፡ ባለቤታቸው ወታደር ስለነበሩ፣ መኖሪያቸው ካምፕ ውስጥ ነበር፡፡ የትዳር ጓደኛቸውን ሞት ሲወስድባቸው የሚይዙትንና የሚሆኑትን አጡ፤ ሰማይ የተደፋባቸው፣ ምድር የከዳቸው ያህል ክው አሉ፡፡ ቤት ውስጥ ምንም ስላልነበር፣ በላይ በላይ የተወለዱ አምስት ሕፃናት ያለ አባት ማሳደግ እጅግ ከብዶ ታያቸው፡፡ “ምኔን አብልቼ ነው የማሳድጋቸው? እንደፈለጋቸው ይሁኑ፤” … ብለው ሜዳ ላይ በትነዋቸው አልጠፉም፡፡ ለልጆቻቸው ያሏቸው ብቸኛ ወላጅ እሳቸው ብቻ ስለሆኑ እንደምንም ለማሳደግ ወሰኑ፡፡ ባለቤታቸው በሕይወት እያሉ ለቤተሰቡ ቀለብ የተሸመተ 25 ኪሎ ዱቄት ነበር፡፡ “ይኼ ዱቄት ካለቀ ልጆቼን ምን ላቃምሳቸው ነው? አንድ ነገር ማድረግ አለብኝ” ብለው አሰቡ፡፡
ያቺን ዱቄት እየጋገሩ ሽሮ ወጥ ሠርተው ምግብ ቤት ለመክፈት ወሰኑ፡፡ መኖሪያቸው ካምፕ ውስጥ ስለነበር፣ እዚያ ያሰቡትን ነገር ማድረግ እንደማይችሉ ያውቃሉ። ስለዚህ ከዚያ ወጥተው ቤት ለመከራየት ወሰኑ፡፡ የሚያውቋቸው ሰዎችና ጐረቤቶቻቸው ውሳኔያቸውን አልደገፉትም። “እንዴት የሞቀ ቤትሽን ለቀሽ ትወጫለሽ? ልጆቹን ያለ መጠጊያ ልታስቀሪ ነው ወይ? ተይ! እነዚህን ሕፃናት ይዘሽ የባሰ ችግር ውስጥ እንዳትወድቂ …” በማለት መከሯቸው፣ ገሰጿቸው፡፡ እሳቸው ግን በልባቸው “ቤቴንና አቅሜን የማውቀው እኔ ነኝ፤ ይህንን ቤት እኔ አልሠራሁት፤ ደግሞም ቤቴ ውስጥ የሚሸጥም ሆነ የምግደረደርበት ንብረት የለም” በማለት ምክርና ግሳፄውን ችላ አሉት፡፡ ከዚያም ከካምፑ ወጥተው፣ የቤት ኪራይ ረከሰ ወዳለበት አካባቢ ሄደው የ8 ብር የቀበሌ ቤት ተከራዩ፡፡ “እሷንም ተጫርቼና 4 ብር ጨምሬ ነው የተከራየሁት” ብለዋል ወ/ሮ አማረች ዘለቀ፡፡
ወ/ሮ አማረች ዘለቀ በሆሳዕና ከተማ ነው የተወለዱት፡፡ ትምህርታቸውን እስከ 10ኛ ክፍል ተምረው ትዳር ሲመሠርቱ ወታደር ባላቸውን ተከትለው ሀዋሳ ከተማ መኖር ጀመሩ፡፡ የትዳር ጓደኛቸውን ሞት ቢነጥቃቸውም ወደ ትውልድ ቦታቸው አልተመለሱም፡፡ ኑሮአቸውን በሀዋሳ ከተማ አድርገው፣ ከብዙ ዓመታት ከፍተኛ ትግልና ጥረት በኋላ ሚሊዮን ብሮች በማንቀሳቀስ ዛሬ በከተማዋ የመጀመሪያ የሆነ ባለ 5 ኮከብ ሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል ባለቤት ሆነዋል፡፡ “ሰው ጠንክሮ ከሠራ የድካሙን ዋጋ አያጣም” ይላሉ ወ/ሮ አማረች፡፡ እኚህ ጠንካራና ታታሪ ሴት ለሀዋሳ ከተማ፣ ለደቡብ ክልልና ለመላው ሀገራችን ጥሩ ተምሳሌት ሆነዋል ይላል፤ የሀዋሳ ከተማ አስተዳደር፡፡ እንዴት? የሀዋሳን ከተማ የውሃ ቧንቧ መስመር የዘረጋው ኢዘኢ የተባለ ድርጅት ካምፕ ወ/ሮ አማረች ከተከራዩት ቤት አጠገብ ነበር፡፡
ሻይ እና ቡና እያፈሉ፣ ሽሮ ወጥ እየሠሩ፣ እንጀራ እየጋገሩ፣ … ለሠራተኞቹ መሸጥ ጀመሩ፡፡ የሚሠሩት ምግብ፣ የሚጋግሩት አምባሻ ጥራት ያለውና የሚያጠግብ ስለነበር፣ የውሃ ቧንቧ ከሚዘረጉት ሠራተኞች በተጨማሪ ዝቀተኛ ገቢ የነበራቸው ሰዎችም ወሬውን እየሰሙ ገበያው ለመደላቸው፡፡ ይሄን ጊዜ የሚያስተናግዱበት ቤት ጠበባቸው። በረንዳው ላይ ቅርጮ (ሳጠራ) ሠሩ፡፡ ገበያው ከዕለት ወደ ዕለት እየደራ ሲሄድ ሳጠራውም ጠበበ፡፡ ይኼኔ ከበረንዳው ፊት ለፊት ቦታ ስለነበር፣ ጣራው የቆርቆሮ ክዳን ያለው፣ ጐንና ጐኑ ክፍት የሆነ አዳራሽ ቢጤ ሠርተው ማስተናገድ ቀጠሉ፡፡ በዚያን ጊዜ ወንበር ማቅረብ የማይታሰብ - ከቅንጦትም በላይ ቅንጦት የሆነ መስተንግዶ ነበር፡፡ ተመጋቢው እየበረከተ፣ በርጩማውም እየጠፋ ሄደ፡፡ ይኼኔ ዙሪያውን ለመቀመጫ የሚሆን መደብ ሠሩ፡፡ በዚህ ዓይነት ሲሠሩ ቆይተው አንድ ሌሊት አሳዛኝ አደጋ ተፈጠረ፡፡ ሌሊቱን የጣለው ከባድ ዶፍ ዝናብ የአዳራሹን ጣሪያ ደረመሰው፤ መደቡንም አፍርሶ ወሰደው፤ በርካታ መነገጃ ንብረታቸውንም አበላሸ። ወ/ሮ አማረች እንደልማዳቸው ማልደው ሲነሱ፣ የነበረው እንዳልነበረ ሆኖ አገኙት፡፡ “ከእንግዲህስ መቋቋሚያዬን ይዣለሁ፤ ልጆቼንም የሰው እጅ ሳያዩ ጥሩ አድርጌ አሳድጋለሁ …” ያሉበት ንብረት በአንድ ሌሊት ከባድ ዝናም ወድሞ ብዙ አከሰራቸው፡፡ ወገባቸውን ይዘው በጣም አዘኑና “የራሱ ጉዳይ ነው በጠፋ ነገር ላይ ማዘን አያስፈልግም፤ ውሃ መውቀጥ ነው” ብለው ከሰው ገንዘብ ተበድረው ወደ ሥራቸው ተመለሱ፡፡ እየሠሩም ዕዳቸውን ከፈሉ፡፡ ከዚያም በኋላ በተለያዩ ጊዜያት ኪሳራ ደርሶባቸዋል፡፡ ግን ተስፋ የቆረጡበት ጊዜ የለም፡፡ ከሰው እየተበደሩ፣ ሠርተው እየከፈሉ እዚህ መድረሳቸውን ይናገራሉ፡፡
ወ/ሮ አማረች እዚህ ደረጃ የደረሱት በሕዝቡ ከፍተኛ ድጋፍ መሆኑን ደጋግመው ነው የሚናገሩት። ከባድ ዝናብ የሠሩትን አዳራሽ ጥርምስ ሲያደርግባቸውና የሠሩትን መደብ ባፈረሰባቸው ጊዜ ተመጋቢውን እፍ እፍ ብለው በርጩማም ሆነ ሌላ ነገር ላይ ሲያስቀምጧቸው ቅሬታ እንዳልነበራቸው ይናገራሉ፡፡ ለገቢያቸው መድራት ሌላው ምክንያት የደንበኞችን ባህርይ ማጥናት ነው፡፡ “ይህ ተመጋቢ ምን ያስፈልገዋል? እያልኩ ማጥናት ጀመርኩ፡፡ ተመጋቢ ምን ያስደስተዋል? አዘውትሮ የሚፈልገው ምን ዓይነት ምግብ ነው? እገሌ’ኮ የሚወደው እንዲህ ነው፤ … እያልኩ በመሥራቴ የደንበኞቼ ቁጥር በየጊዜው ይጨምር ነበር፡፡ አሁንም አንዳንድ ሰዎች እየመጡ “ድሮ ልጆች ሳለን እዚህ ቦታ ሳጠራ ውስጥ ተመግበን ነበር” ይሉኛል፡፡ አንድ ጊዜ የተመገበ ሰው ዳግመኛ የሚመጣው እኔ ጥሩ ምግብ ስለምሠራ ነው፡፡ ሰውን አስደስቼ፣ ራሴም ቋሚ ጥሪት ማፍራቴ በጣም ያስደስተኛል፡፡ ወደፊትም ዕድሜ እስከሰጠኝ ድረስ መሥራቴን እቀጥላለሁ” ብለዋል ወ/ሮ አማረች፡፡ “ውጤት ለማግኘት ጠንክሮ መሥራትና ተስፋ ያለመቁረጥ ያስፈልጋል፡፡ እኔ በብዙ ችግር ውስጥ ነው ያለፍኩት፡፡
ማንኛውም ሰው ችግር ሲያጋጥመው ተስፋ መቁረጥ የለበትም፡፡ አንድ ችግር ሲያጋጥም ለመውጣት መጣር ነው እንጂ ዝም ብሎ መቀመጥ የለበትም፡፡ እኔ የመጀመሪያ ጥረቴ ልጆቼን ማሳደግ ነበር፡፡ መሥሪያዬን ሳላሟላ የቤት ዕቃ እንኳ አልገዛም ነበር፡፡ ዕቃውም፣ ንብረቱም፣ ቤቱም አብሮ ሲያድግ ነው ደስ የሚለው” ይላሉ፡፡ ሳጠራ ቤት ውስጥ ሲሠሩ ትንሹ ምግብ 0.60 ሳንቲም፣ ትልቁ 1.25፤ የሌሎችም ዋጋ በሳንቲም ቤት እንደነበር ወ/ሮ አማረች ያስታውሳሉ፡፡ አሁንም የሆቴላቸው ምግብ በጥራት በመሥራትና ብዙ በማቅረብ ታዋቂና ተመራጭ ቢሆንም፣ በዋጋ ረገድ ግን ከሌሎች ጋር ሲነፃፀር ዝቅተኛ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር ዴኤታ ወ/ሮ ታደለች ዳለች፤ ባለፈዉ ቅዳሜ ሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል ሲመረቅ ባደረጉት ንግግር፣ በ1970 ዓ.ም ሆቴሉ የቅርጮ (ሳጠራ) በነበረበት ወቅት እዚያ መመገባቸውን ተናግረዋል፡፡ የደቡብ ክልል ፕሬዚዳንት አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ደግሞ በሆቴሉ ባይገለገሉም ወ/ሮ አማረች የሚጋግሩት አምባሻ ትልቅና የሚያጠግብ ስለነበር፣ የውሃ ባንቧ የሚዘረጉት ሠራተኞች “ወደ ሴንትራል እንሂድ” ይሉ እንደ ነበር መስማታቸውንና “ሴንትራል” የሚለው ስምም ከዚያ እንደመጣ ገልጸዋል፡፡ “ልጆች እያለን ከት/ቤት ስንመጣ ምሳ ሳንበላ ሁላችንም መስተንግዶ ላይ እንሰማራ ነበር፡፡
ግማሾቻችን ዕቃ እናጥባለን፣ ምግብ እናቀርባለን፣ የተቀረነው ደግሞ ቤት የሚጋገረው እንጀራ ትንሽ ስለሆነ ሲያልቅ ሮጠን እንጀራ ገዝተን እናመጣ ነበር” ያለው የቤተሰቡ ሦስተኛ ልጅና የሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል ሥራ አስኪያጅ አቶ ፍትህ ወ/ሰንበት ነው፡፡ ዝናብ ያፈረሰውን አዳራሽ እንዴት መልሰው እንደሠሩና የሴንትራል ሆቴልን ዕድገት እንዲህ ሲል አስረድቷል፡፡ ሚስማር የሚመታ አናጢ ይኖራል እንጂ ቤት ውስጥ ያለነው ሁላችንም ነበር የሠራነው። እዚያ እየሠራን የምሳ ሰዓት ሲደርስ ተሯሩጠን እናስተናግዳለን፡፡ የምሳ ሰዓት ሲያበቃ ደግሞ ወደ ሥራው ተመልሰን እየሠራን የአዳራሹ ሥራ አለቀ። ከዚያ በኋላ ደግሞ ከዚያኛው አዳራሽ ፊትለፊት ቦታ ስለነበረ፣ ጣሪያ ያለው፣ ጀርባው ብሎኬትና ፊት ለፊቱ ክፍት የሆነ ሌላ አዳራሽ ሠራን፡፡ በሁለቱ አዳራሾች እየሠራን ብዙ ጊዜ ከቆየን በኋላ፣ ያለንበትን የቀበሌ ቤት በሊዝ ገዝተን፣ የመጀመሪያውን ሴንትራል ሆቴል ግንባታ ያለ ምንም የባንክ ብድር በድፍረት በነበረን ብር ቁፋሮ ጀመርን፡፡ መጀመሪያ የተሠራው የሕንፃው አዳራሽ ነበር። አንደኛው ፎቅ ሲሞላ ከስር ትልልቅ ሠርጐች ይካሄዱበት ነበር፡፡
ሥራው ለአንድም ቀን ሳይቆም ከላይ አርማታ እየተሞላ ከስር ሠርግ እየተደገሰ፣ በምሳ ገቢው ሲሚንቶ እየተገዛ፣ የእራቱ ደግሞ ለሠራተኛ እየተከፈለ የመጀመሪያው ሕንፃ ግንባታ ከሦስት ዓመት በፊት ሙሉ በሙሉ አለቀ” ብሏል አቶ ፍትህ፡፡ የመጀመሪያው ሕንፃ ግንባታ እንዳለቀ፣ ከጐናቸው ያለውን ቦታ ከግለሰብ ገዙ፡፡ ከዚያ ቀጥሎ ደግሞ የቀበሌ ቤት ስለነበር በሊዝ ገዝተው፣ ያላቸው የቦታ ስፋት 2400 ካሬ ሜትር ደረሰ፡፡ ከዚያም የዛሬ ሳምንት የተመረቀው ባለ 5 ኮከብ ሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል ግንባታ ያለ ምንም የባንክ ብድር መጀመሩን አቶ ፍትህ ተናግሯል፡፡ የዚህም የሥረኛው ወለል ተሠርቶ ሲያልቅ፣ ዙሪያውን ጨርቅ አልብሰው ሠርግ ያስተናግዱበት ነበር፡፡ የስሩን ጨምሮ ባለ 10 ፎቅ ሕንፃ አዳራሹ፣ ሠርግ ሳያስተናግድ የቀረበት ጊዜ እንደሌለ ሥራ አስኪያጁ ተናግሯል፡፡ የሕንፃውን ግንባታ በራሳቸው ገንዘብ ካጠናቀቁ በኋላ ለውስጥ ዕቃዎች ማሟያ ገንዘብ አጠራቸው። በዚህ ጊዜ መንግሥት ዘርፉን ለማበረታታት የፈቀደውን ከቀረጥ ነፃ መብት ለመጠቀም ወደ ዳሽን ባንክ አመሩ፡፡ “ከቀረጥ ነፃ መብት በመጠቀም በአንድ ጊዜ ብር ይዘን ውጭ አገር መሄድ ነበረብን፡፡ ያን ጊዜ ወደ ባንክ ሄድን፡፡ እኔ፣ ወንድሜና የግንባታ ተቆጣጣሪው ወደ ቻይና ሄደን ለሆቴላችን ጥራት ያለው ዕቃ ስንመርጥ ወር ቆየን፡፡ በዚያን ጊዜ ውስጥ የቻይናን ምግቦች መልመድ አልቻልንም።
ጧት ዳቦ በማርማላት ወይም በለስላሳ በልተን ዕቃዎቹን ወደምንመርጥበት ገጠር እንሄዳለን። እዚያ ደግሞ ምንም ምግብ የለም፡፡ ፆም ውለን ከምሽቱ 4 እና 5 ሰዓት እንመለሳለን፡፡ በዚህ ዓይነት የጥራት ደረጃቸው ከፍተኛ የሆኑትን ዕቃዎች አዝዘን ተመለስን፡፡ ሁለተኛ ዙርም ሄደን ያዘዝናቸውን 43 ኮንቴይነሮች ዕቃ አመጣን፡፡” ብሏል፡፡ የዛሬ ሳምንት ሆቴሉ ተመርቆ እንዳበቃ ከሰዓት በኋላ፣ በተለያዩ አዳራሾች ሁለት ሠርጐች ሲስተናገዱ አይቻለሁ፡፡ አቶ ፍትህ በአንድ ቀን 14 ሠርጐች ያስተናገዱበት ጊዜ እንደነበር ተናግሯል። ሁለቱ መንትያ ሕንፃዎች በአጠቃላይ ትንሹ 40 ትልቁ ደግሞ 1000 ሰዎች ማስተናገድ የሚችሉ ሰባት አዳራሾች አሏቸው፡፡ አዳራሾቹ በአካባቢው ስም ነው የተሰየሙት፡፡ የመጀመሪያውና ትልቁ አዳራሽ ልደት ቁጥር 1 እና ቁጥር 2 ይባላሉ፡፡ ሌላኛው የሲዳማ የፍቼ በዓል በሚከበርበት ስፍራ በጉዱማሌ ተሰይሟል፡፡ ከሀዋሳ ከተማ ግርጌ ባለው ታቦር ተራራም የተሰየመ አዳራሽ አለ፡፡ ሌላኛው ዘመናዊ አዳራሽ ደግሞ በቅርቡ በሞት በተለዩት ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ስም ተሰይሟል፡፡ “አዳራሾቹ እረፍት የላቸውም፡፡ ከሰኞ እስከ ዓርብ የተለያዩ ስብሰባዎች ያስተናግዳሉ፡፡ እሁድና ቅዳሜ ደግሞ ሠርግ” ብሏል አቶ ፍትህ፡፡ በከተማይቱ በርዝመቱ ቀዳሚ የሆነው ሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል፤ ከ202 ሚሊዮን ብር በላይ የፈጀ ሲሆን በሰባት ፎቆች 74 የመኝታ ክፍሎች አሉት፡፡
ከዚህ ውስጥ 23ቱ ሁለት አልጋ ያላቸው ክፍሎች ሲሆኑ በአጠቃላይ 97 እንግዶች ማስተናገድ ይችላሉ፡፡ ፕሬዚዴንሽል ስዊት፣ ስታንዳርድ፣ ደሉክስና ክላሲክ ይባላሉ፡፡ ሆቴሉ በሁለተኛ ፎቁ የመዋኛ ገንዳ በመያዝ ከከተማዋ ቀዳሚው መሆኑን አቶ ፍትህ ገልጿል። በሕንፃው የመጨረሻ ፎቅ (ቴራስ) በስተደቡብ ታቦር ተራራን፣ በስተደቡብ ምዕራብ፣ በምዕራብና በሰሜን ምዕራብ የሐዋሳን ሐይቅ፣ በስተምስራቅ ደግሞ በፕላን የተሠራችውን የሀዋሳ ከተማን እየቃኙ ይዝናናሉ፡፡ በተለያዩ መጫወቻዎች የተደራጀ የሕፃናት መዝናኛም ይዟል፡፡ “እንግዶች ልጆቻቸዉን ይዘው ወደተለያዩ ሆቴሎች ሲሄዱ የልጆቻቸዉን ደህንነት ለመጠበቅ ዘና ብለው አይዝናኑም፡፡ እኛ ጋ ግን እንደ “ዴይኬር” የሠለጠኑ ባለሙያዎች ልጆቹን ተቀብለው ያዝናናሉ፤ ይጠብቃሉ፡፡
ስለዚህ ወላጆችም ልጆችም ያለ ስጋት በምቾት ይስተናገዳሉ” ብሏል፡፡ የሴቶችና የወንዶች ፀጉር ቤት፣ ሁለቱም ፆታዎች በተለያየ ክፍል የሚገለገሉበት ስፓና ሳውና ባዝ፣ የተደራጀ ጂምናዚየምና መታሻ (ማሳጅ)፣ የተለያየ መጠን ያላቸው ባርና ሬስቶራንቶች፣ ለሆቴሉ ሠራተኞችና ለእንግዶች የመጀመሪያ ዕርዳታ የሚሰጥ ክሊኒክ አለው፡፡ መናኸሪያ አካባቢ 18 የመኝታ ክፍሎች ያሉት ፔንሲዮንም አላቸው፡፡ በዚህ ቦታ ላይ ባለ 17 ፎቅ ሁለገብ ሕንፃ ለመገንባት የአፈር ምርመራና ፕላን ማሻሻያ እያሠሩ መሆኑን ሥራ አስኪያጁ ተናግሯል። ወ/ሮ አማረች ሐይቁ አካባቢ ለአንደኛው ልጃቸው ዘመናዊ ጋራዥ የከፈቱለት ሲሆን በጋራዡና በሐይቁ መካከል ደግሞ ለማንም ያልተሰጠ ቦታ አለ፡፡ ያንን ቦታ ማዘጋጃ ቤቱ እንዲሰጣቸው ጠይቀዋል፡፡ የሐይቁ መዳረሻ የሆነው ይህ ቦታ ከተፈቀደላቸው የተለያዩ የዱር እንስሳት የያዘ “ዙ” እና “ሪዞርት” ለመሥራት አቅደዋል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ለሆቴልና ለግል አገልግሎት የሚሰጡ መኪኖች፣ ለሠርግ የሚከራዩ ማርቸዲሶች አላቸው፡፡ አስጐብኚ ድርጅትም ለመክፈት ዝግጅታቸውን እንዳጠናቀቁ አቶ ፍትህ ገልጿል፡፡
እንግዶቻቸውን ከቦሌ አውሮፕላን ጣቢያ ተቀብለው በመንገዳቸው ያሉትን የመስህብ ስፍራዎችና መዝናኛዎች (ለምሳሌ ላንጋኖ፣ …) እያስጐበኙ ሀዋሳ ለማድረስ አቅደዋል፡፡ የሆቴሉ የስር ወለል (ግራውንድ ፍሎር) ሁለት አገልግሎት ይሰጣል፣ ናይት ክለብና ለቪ አይፒ መኪኖች ማቆሚያ፡፡ ዘመናዊው ናይት ክለብ ማታ እስከ 4 ሰዓት ባህላዊ ዝግጅቶች፣ ከዚያ በኋላ ደግሞ ዘመናዊ ጭፈራ ያስተናግዳል፡፡ ወ/ሮ አማረች በችግር ያሳደጓቸውን ልጆች ለወግ ለማዕረግ አብቅተው የልጅ ልጅ አይተዋል፡፡ አሜሪካ የሚኖረው አቶ ሙሉቀን ትዳር መስርቶ ሁለት ልጆች ወልዷል፡፡ አቶ ፀጋዬም አራት ልጆች አፍርቷል፡፡ አቶ ፍትህና አቶ ታገል ደግሞ በቅርቡ እንደሚሞሸሩ ወ/ሮ አማረች ዘለቀ ተናግረዋል፡፡ ስለ ሆቴሉ ዋጋም አቶ ፍትህ ሲናገር “ዋጋችንን የከተማው ነዋሪ የሚመሰክረው ነው፡፡ ዝቅተኛውን የኅብረተሰብ ኪስ ያገናዘበ ነው፡፡ ውድ ዋጋ ለማስከፈል ያሉን ፋሲሊቲዎች ከበቂ በላይ ናቸው። ነገር ግን እናታችን ሁሉም ተደስቶ፣ የሁሉም ቤት ሆኖና ተስተናግዶ የምናገኘው ነው የሚሻለው የሚል መመሪያ ስላላት፣ ዋጋችን የኅብረተሰቡን ኪስ የሚጐዳ አይደለም፡፡ ከዋጋችን ዝቅተኛነት የተነሳ ከአዲስ አበባ መጥተው ሠርግ የሚያስደግሱ አሉ፡፡ በሀዋሳና በዙሪያዋ የሚገኙ ሰዎች እዚህ ነው የሚደግሱት፡፡
ጠዋት ተነግሮን በአጭር ጊዜ ውስጥ ለሁለት ሺህ ሰው ምሳ ማዘጋጀት እንችላለን፡፡ እኛ እንደ እናት ሆነን ነው የምንደግሰው፡፡ ሌላው ጋ የሚበላው ነገር ሲያልቅ “ማለቅ ራሱ ዓይነት ነው” ይባላል፡፡ እኛ ጋ ግን እንደዚህ ዓይነት ነገር የለም። የመጨረሻው ሰው ክትፎም ሆነ ቁርጥ ተስተናግዶ ነው የሚሄደው፡፡ በምግብ ጥራት፣ በብዛትና በዋጋ ተወዳዳሪ የለንም፡፡ “ትልቁ አልጋችን ፕሬዚዴንሻል ሱዊት ነው። ሦስት መኝታ ክፍሎች፣ ጃኩዚና ስቲም ባዝ፣ የራሱ ኪችንና አነስተኛ መሰብሰቢያ፣ አውቶማቲክ የሽንት ቤት መቀመጫ፣ … ኖሮት አራት ሺህ ብር ነው የምናስከፍለው፡፡ ሌላ ቦታ ተመሳሳይ ክፍል ያላቸውና ከእኛም ወረድ የሚሉት ከ8 እስከ 9ሺ ብር ይከራያሉ፡፡ ሱት የሚባለውና ሳሎን ያለው ክፍል፣ ሌሎች 120 ዶላር ነው የሚያስከፍሉት፡፡ እኛ ጋ ግን 1500 ብር ነው፡፡ ዴሉክስ፣ ክላሲክና ቱዊንስ የሚባሉት፣ እኛ ዘንድ 800 ብር ነው የሚከራዩት፡፡ ሌላው ጋ ግን በዶላር ሂሳብ ሆነው 1200 ብር ገደማ ናቸው፡፡ ማንም ሰው ደፍሮ ሊተኛበት የሚችለው ስታንዳርድ የሚባለውን ክፍል 400 ብር ነው የምናከራየው፡፡
እዚህ ባለ 5 ኮከብ አገልግሎት እያገኙ በ400 ብር ማደር ይቻላል ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ዋጋችን አካባቢ ተኮርና የደንበኞቻችንን ኪስ የማይጐዳ ስለሆነ ውድ አይደለም ማለት ነው” ሲል አስረድቷል፡፡ ሁሉም ክፍሎች (መፀዳጃ ክፍል ጭምር) እንግዳው ችግር ቢያጋጥመው ጥሪ የሚያደርግበት ስልክ አላቸው። ሕንፃው ሽቦ አልባ መገናኛ (ዋየርለስ) ስላለው፣ ማንኛውም ሰው ኢንተርኔት በነፃ መጠቀም ይችላል። ክፍሎቹ በሙሉ ሲጋራ አይጨስባቸውም። ማጨስ ለሚፈልግ ሰው ግን ኮሪደር ላይ ማጨሻ ስፍራ ተዘጋጅቶለታል፡፡ በሁሉም ፎቆች ኮሪደሮች የደህንነት መቆጣጠሪያ ካሜራና እሳት ማጥፊያ ተገጥሟል፡፡ ክፍሎቹ ደግሞ ቲቪ፣ ስልክ፣ ካዝና፣ ፍሪጅ፣ እንደ ክፍሎቹ ደረጃ ስቲምና ሳውና ባዝ፣ መደበኛ ሻወር፣ ፀጉር ማድረቂያና፣ ሳሎን፣ መዝናኛ ሶፋና ጠረጴዛ፣ የጽሕፈት ጠረጴዛና ወንበር፣ ሻይና ቡና ማፊያ፣ በረንዳ፣ … አላቸው፡፡ እንዲሁም ሆቴሉ ሁለት አሳንሰር (ሊፍት) አሉት፡፡ ሆቴሉ ለ252 ዜጐች የሥራ ዕድል የፈጠረ ሲሆን የሠራተኞቹን ቁጥር 300 ለማድረስ ዕቅድ አለው፡፡

At an international hunger summit in London next month, experts will seek to tackle the long-term impact of childhood malnutrition and its consequences for struggling nations

At an international hunger summit in London next month, experts will seek to tackle the long-term impact of childhood malnutrition and its consequences for struggling nations

People queue at an emergency feeding tent during Ethiopia's famine
People queue at an emergency feeding tent during Ethiopia's famine in 2003 Photo: REX
In the first-year classroom of Shemena Godo Primary School, in Boricha, Ethiopia, three dozen children study the alphabet. On a black chalkboard, teacher Chome Muse highlights the letter B and writes the combination with each vowel. Ba, be, bi, bo, bu.
The pupils, crowded two or three to a desk, listen to the sounds. I am watching one boy in particular, Hagirso, who sits at the back of the room. He copies the letters in his tattered notebook and proudly shows me his first attempts at writing, a triumphant milestone in early childhood development.
Hagirso, though, is no child. He is 15 years old. I first met him 10 years ago during the Ethiopian famine of 2003. He was in an emergency feeding tent, on the verge of starvation and weighed just 27lb when his father carried him to the clinic. The doctors and aid workers feared he wouldn’t live.
Miraculously, Hagirso survived, but the damage of severe malnutrition had been done.
When I next saw him, five years later on the family’s small farm in the southern highlands, Hagirso had gained weight but not much height. He was then 10 years old and just over 3ft tall. He wasn’t in school.
“He isn’t able,” his father, Tesfaye Ketema, told me. “I can see from his growth he isn’t so good. He is stunted.”

Tesfaye Ketema with his 15-year-old son Hagirso, who suffered malnutrition in the Ethiopian famine of 2003.
Stunted. It is a harsh, ugly word. Often spoken in clinical, analytic terms – “standard deviations” of height and weight, “suboptimal” brain development – it is the manifestation of malnutrition: diminished physical and mental capacity. It is a word that has been heard more frequently in recent years, as the world confronts the shame and the peril of hunger in the 21st century. It is a label for some 165 million children under five years of age in the world. It has become a target; at his hunger summit at the close of the London Olympics, the Prime Minister David Cameron outlined a goal of reducing the number of stunted children worldwide by 25 million by the opening of the Rio Olympics in 2016. And it is a word that will be front and centre in the minds of those who gather at the Nutrition for Growth: Beating Hunger through Business and Science summit in London on June 8.
But just what does it mean to be stunted? It means as a teenager, struggling to keep up with six-year-old classmates, being one of the smallest in school, getting sick more often than your friends because of a weakened immune system. It means, in all likelihood, falling short of your potential, a life sentence of underachieving. This is the life of Hagirso.
''He is average despite his age,” says his teacher. He places Hagirso’s performance in the middle of the class of 56, where most of the children are younger than 10. Hagirso today stands just over 4ft tall and most days goes to school barefoot and on an empty stomach.
He and his fellow first-year primary pupils are just learning simple maths, so he is unable to comprehend the equations – volume of a circular cylinder, area of a trapezoid – written on wooden signs hanging from the trees in the schoolyard. The lessons drawn on the outside walls of the classrooms – the periodic table of elements, the human digestive system, a map of Africa – are just so much graffiti to him. Words of encouragement, leaping from other signs, are lost on him: “Try try until you get the result”; “Education is the most powerful weapon which you can use to change the world”; “A man without a plan is nothing”. Hagirso, just learning phonics, is unable to put those ambitious aphorisms into action.
“I’m always thinking that those early years really impacted his life,” his father says. “He hasn’t grown. I know at times he has trouble understanding.”
Stunting often begins in the very early months of a child’s life, particularly in the first 1,000 or so days – including the period of pregnancy – and ending with the child’s second birthday. Malnutrition then can prevent critical brain development and slow physical growth.
Hagirso’s parents are poor smallholder farmers, tending less than an acre of land. The family has rarely known a year without a hunger season, the months between harvests when the food cupboards are bare. Tesfaye acknowledges that since his son’s birth, Hagirso’s diet has lacked important micronutrients, such as vitamin A, iron and zinc. Then, when drought and famine hit in 2003, Hagirso rapidly declined. His father began selling the family’s few possessions to buy food. First he sold his ox, which pulled the plough. Then he sold the family cow, which provided milk. Then he sold the goats. With nothing left, Tesfaye carried his starving son to the emergency feeding tents.
Now, a decade later, when Hagirso should be preparing for a productive adult life, he is just starting school. He is often sick; his first attempt to begin school last year was cut short by a bout of malaria. He helps out a bit on the farm, mainly pulling weeds. His father hopes that, with an education, Hagirso will be able to “get out of this community”, get a job in a city somewhere, send some money home to help care for his family. But that’s still many years away for a teenager only beginning to read and write.
Hagirso is hardly alone in being behind. He’s not even the oldest in his class; one classmate is 16, another is 17. In Ethiopia, about 44 per cent of children under five are stunted, according to the country’s own estimation. That, according to the United Nations Children’s Fund (Unicef), adds up to more than five million children. In sub‑Saharan Africa, about 40 per cent of children are stunted; in South Asia, 39 per cent.
The toll of stunting is profound and far-reaching, spreading like concentric rings from the individual. Not only does poorer educational performance reduce the individual’s future earnings potential in adulthood (perhaps by as much of as 25 per cent, according to some studies), it also cheats the economic growth of the family, the larger community and the nation as a whole. World Bank reports and data gathered in individual countries have estimated that widespread stunting can cut several percentage points off a nation’s GDP. This impoverishment in turn saps the potential of global trade.
And then there is the opportunity cost: who knows what a child might have contributed to society if not for stunting?
It was Hagirso who pestered his father to be allowed go to the primary school just a 10‑minute walk from their house. With more than 2,000 children enrolled in the school of 17 classrooms, the learning is done in shifts. One week Hagirso leaves home at 8am; the next week at noon.
“I like school,” he tells me. “I’m doing better.”
Hagirso’s determination to attend school reflects a national effort to overcome the burden of stunting. Since the 2003 famine, the government, private sector and humanitarian agencies working in the country have prioritised nutrition; the health posts proliferating throughout the countryside now specialise in mother and infant health, with an emphasis on sharing information on the 1,000 Days. The nationwide percentage of children under five who are stunted has fallen to 44 per cent from 57 per cent in 2000.
It’s progress, “but we have to accelerate,” says Tweldebrhan Hailu Abrha, the country director of Alive and Thrive, a programme which seeks to reduce chronic malnutrition.
“Otherwise, what dreams our country has of developing may not be realised. If you don’t have a fertile brain to receive training and teaching, you can’t develop economically.”
The same is true for Hagirso. His dream is to be a teacher, “a teacher who makes a lot of money,” he tells me in class while his own teacher laughs.
At least he’s made a start.
'Last Hunger Season’ by Roger Thurow (Perseus Books) is available to pre-order from Telegraph Books at £10.99 + £1.35 p&p. Call 0844 871 1514 or visit books.telegraph.co.uk
Roger Thurow’s recent reporting from Ethiopia was supported by the Pulitzer Center on Crisis Reporting