POWr Social Media Icons

Thursday, May 9, 2013

አዋሳ ግንቦት 01/2005 የኪራይ ስብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ከምንጩ በመለየት የህዝብን ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ አመራሩ መረባረብ እንዳለበት የደቡብ ክልል ርዕሰ መስተዳደር አሳሰቡ፡፡ በክልል የሚገኙ ከአንድ ሺህ በላይ ከፍተኛና መካከለኛ አመራሮች በከተሞች የልማት፣ የመልካም አስተዳደርና የሰራዊት ግንባታ አፈፃፀም ያለበት ሁኔታና ቀጣይ ትኩረት አቅጣጫ ላይ ለሁለት ቀን ያካሄዱት ውይይት ትናንት ማምሻው ተጠናቋል፡፡ ርዕሰ መስተዳደሩ አቶ ሽፈራው ሽጉጤ በዚሁ ጊዜ እንደተናገሩት በከተሞች የሚታዩ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን አንድ በአንድ ለይቶ በማውጣት ለህብረተሰቡ ተገቢውን ምላሽ መስጠት የአመራሩ ቀዳሚ ተግባር ነው፡፡ በየከተሞች ጎልቶ እየታየ ለመጣው የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና የመልካም አስተዳደር ችግሮች በዋናነት ተጠያቂው አመራሩ በመሆኑ እነዚህን ችግሮች ሌት ከቀን በመረባረብ መፍታት እንዳለባቸው ጠቁመዋል፡፡ የከተማ ነዋሪዎች ለልማት ስራዎች ያላቸውን ፍላጎትና መነሳሳት አደራጅተውና አቀናጅቶ በመምራት፣ ይህን የልማት አቅም የመጠቀም ውስንነት በአመራሩ ዘንድ በሰፊው የሚታዩ ችግሮች ስለሆነ በፍጥነት ተፈቶ ወደ ስራ መገባት አለበት ብለዋል፡፡ በከተሞች ከዕቅድ ዝግጅት ጀምሮ ያሉ ስራዎችን አንድ በአንድ የመፈተሽ፣ በልማት ሰራዊት የሚሰሩ ስራዎች ውጤታማ መሆናቸውን በየቀኑ የመከታተል፣ እንዲሁም ለስራው ስኬት የሚያግዙ ግብአቶችን በወቅቱ የማቅረብ ጉዳይ ልዩ ትኩረት ተሰቶ ሊሰራ እንደሚገባ አሳስበዋል፡፡ በከተሞች የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዱን ዓለማ ለማሳካት የዜጎች፣ የባለሙያዎች፣ የባላሃብቶችና የአመራሮች መሰረታዊ የአስተሳሰብ ለውጥ የሚጠይቅ ቢሆንም አመራሩ የመሪነት ሚናውን በተገቢው መንገድ ሊወጣ እንደሚገባ አስገንዝበዋል፡፡ ጠንካራ የልማት ሰራዊት በከተሞች የመንገባት፣ የህብረተሰብን የልማት፣ የመልካም አስተዳደርና ሌሎች ጥያቄዎችን በንቃት የሚመልስ አመራር መገንባት እንዲሁም ልማታዊ አስተሳሰብ ያለውን ህብረተሰብ በከተሞች የመፍጠር ጉዳይ ቁልፍ ተግባር ሆኖ ሊቀጥል ይገበዋል ብለዋል፡፡ በከተሞች የሚካሄደው የልማትም ሆነ የመልካም አስተዳደር ስራዎች ባለቤት ነዋሪው በመሆኑ የኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳሰብና ተግባር በልማታዊ አስተሳሰብና ተግባር ለመተካት በሚደረገው ርብርብ ህብረተሰቡ በንቃት እንዲሳተፉ የማድረግ ስራዎች ትኩረት ሊሰጠው ይገበዋል ብለዋል፡፡
Read more:http://www.ena.gov.et/story.aspx?ID=7779

“ምርጫዎች ቀን ቆጥረው ይመጣሉ፤ ውጤቱን እንዲለውጡ ግን አንፈልግም”
ሶሻሊስቶች ለህዝብ ጥቅም በሚል ሰበብ በሥልጣን ላይ ለመቆየት የሚሹት በዲሞክራሲያዊ መንገድ አይደለም፡፡ በዚህም ሳቢያ ፍትሃዊ ምርጫ ማድረግ አይዋጥላቸውም፡፡ ተፈጥሯዊ ባህርያቸውም አይደለም፡፡ የእነሱ ዝነኛ ብሂል “የትም ፍጪው [ስልጣኑን] አምጭው” የሚል ነው፡፡ ከጊዜ ወደ ጊዜ በአገራችን በሚካሄዱ ምርጫዎች፣ ምርጫ ቦርድና አስፈጻሚዎቹ ለምርጫ ሕጎችና አሰራሮች አልፎ ተርፎም ለመርሆዎች ተገዢ አለመሆናቸውና ለጉዳዩ ትኩረት መንፈጋቸው ሳያንስ፣ ገዢው ፓርቲ በገሃድ “ተቃዋሚዎች መጡም አልመጡም ግድ የለንም” እስከማለት መድረሱ ለመድብለ ፓርቲ ስርዓት ፈታኝ ጥያቄ ነው፡፡ የምርጫ ቦርድና የአስፈጻሚዎቹ ትኩረት፣ አማራጭ ሃሳቦች አብብው ሕዝብ በአማራጭ ውስጥ ንቁ ተሳትፎ እንዲኖረው ማገዝ ሳይሆን እንደ ዓመታዊ በዓል ቀን ቆጥሮ ምርጫውን በማንኛውም ኪሳራ(At any cost) ውስጥ ማስፈፀም እየሆነ የመጣ ይመስላል ፡፡
ይህ አካሄድ የሚጠቁመን ነገር ቢኖር ከጊዜ ወደ ጊዜ ስር እየሰደደ የመጣው ሃቀኛ ዴሞክራሲ ሳይሆን የመንግስታዊ ከበርቴና የልማታዊ መንግስታት አስተሳሰብ መሰረት የሆነው የተምሳሌታዊ ዴሞክራሲ መሆኑን ነው፡፡ መጀመርያ ተቃዋሚዎችን ከነአቤቱታቸው በማስወገድ፣ ቀጥሎ በምርጫው አካሄድና ወግ አልባነት የተቆጣውን መራጭ ሕዝብ፣ ከቁጣው ለማብረድና እምነቱን በተጽእኖ ለማስለወጥ፣ ቤት ለቤት በሚያደርጉት መጠነ ሰፊ ፕሮፓጋንዳና ወከባ ማስጨነቃቸው፣ የፈለጉት የሕዝቡን “የይስሙላ ተሳትፎ” እንጂ ውጤት የማስለወጥ ሕጋዊ መብቱን እንዳልሆነ አይተናል፡፡ ልማታዊ መንግስታት፣ በዴሞክራሲያዊ ምርጫ የመሸነፍና የለውጥ ጥያቄ እንዲነሳባቸው አይፈቅዱም፡፡ ለዚህ ሲባልም የምርጫ ውድድር ቀንን ጠብቆ ምርጫ አለ ከማለትና ሕዝብ አማራጭ በሌለበት እንዲሳተፍ ከማዋከብ ውጭ ሌላ አማራጭ ሃሳብ እንዲጎለበትና እንዲያብብ እድል አይሰጡም፡፡
በእኛም አገር የገጠመን ይሄ ዓይነት ችግር ነው፡፡ የውይይትና ክርክር መድረኮች አሳታፊ፣ ሚዛናዊና ክፍት ሆነው ከውይይቱና ክርክሩ በሚገኙ ግብአቶች ላይ ተመርኩዞ፣ ሕዝብ ይሁንታውን እንዲሰጥ የሚያደርጉ ዴሞክራሲያዊ አሰራሮች ፈተና ገጥሟቸዋል፡፡ አሁን አሁን ደግሞ ምርጫ ቦርድና አስፈጻሚዎቹ ለመገናኛ ብዙሃን በሚሰጧቸው ዘገባዎች ላይ ማዳመጥ የጀመርነው ነገር ቢኖር፣ አማራጮች ይበቁናል ወይም ከዚህ በላይ አያስፈልጉም ፤ የሚሉ ሆነዋል፡፡ ይህ እንግዲህ በዘመናዊ አባባል ፤ ምርጫዎች ቀን ቆጥረው ይመጣሉ፤ ውጤቶቹን እንዲለውጡ ግን አንፈልግም፡፡ መራጭም ሆነ ተመራጭ ይህንኑ በቅድሚያ አምኖ ትርጉም በሌለው ምርጫ ከፈለገ ይሳተፍ፤ ካልፈለገ ይቅርበት የማለት ያህል ነው፡፡ ይህ እንግዲህ ለልማቱ የተመረጡ፣ የተሰጡ ወይም የተቀቡ ሰዎች ስላሉ፤ የሕዝብ ሚና መሳተፍ እንጂ ምርጫን መለወጥ እንዳልሆነ የሚያሳይ ድርጊት ነው፡፡
ወደ ኋላ የምመለስበት ጉዳይ ቢሆንም የዚህ አይነቶቹ ዝንባሌዎች በስፋት ለመስፈናቸው በቂ ምሳሌዎችን ማቅረብ ይቻላል፡፡ ጊዜው እጅግ ከረፈደና ለዝግጅት በማይመች ሁኔታ በወር ለአስር ደቂቃ ብቻ የተሰጠው የአየር ሰዓትን ሚዛናዊ ለማስመሰል የተቀነቀኑት ቀመሮችና ስሌቶች፤ ምን ያህል በ“ተጨፈኑ ላሞኛችሁ” የተሞሉና ብትፈልግ ተቀበል ወይም ተወው (Take it or leave it) በሚል ማን አለብኝነት የታጠሩ እንደነበረ መገመት ይቻላል፡፡ አማራጭ ሃሳቦች ቀርበው ተሳትፎው በራሱ ጊዜ እንዲደምቅ ከመስራት ይልቅ፤ በድራማ ላይ ማተኮር የተለመደ በመሆኑ ምርጫው በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነትና ተአማኒነት የነበረው ለማስመሰል፤ መራጮች ተገደውም ቢሆን መውጣት አለባቸው እስከማለት በመደረሱም “እስኪ የመረጥክበትን ጣት አሳየን” በማለት የተፈጸሙት ማዋከቦችና ማስጨነቆች ሌሎቹ መገለጫዎች ናቸው፡፡ የምርጫው እንቅስቃሴ ሙሉ ለሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ በምርጫ ቦርድ ኃላፊነት የሚከናወን መሆኑ ቀርቶ፤ በቀበሌና በመሰረታዊ ድርጅቶች አማካኝነት ለእለት ጉርሳቸውም ሆነ ለኢኮኖሚያዊ ፍጆታቸው ሲባል በአንድ ለአምስት በተደራጁና በቀበሌ አስፈጻሚዎች እጅ መውደቁን ለመታዘብ ችለናል፡፡
ይህ ድርጊት የምርጫ ቦርድን ሕገ-መንግስታዊ ስራና ሚናውን የጨፈለቀ ከመሆኑም በላይ፣ ገና ከጠዋቱ በሕዝብ ዘንድ የምርጫውን ተአማኒነትና ተቀባይነት ፈጽሞ ያደበዘዘ ነበር፡፡ ምርጫው ከተጀመረበት እለት ጀምሮ “ሕዝብ በምርጫው ላይ በንቃት እንዲሳተፍ የማድረግ መብትና ግዴታ አለብን” በሚል ግልጽነት የጎደለው ሰበብ፤ በመደራጀትና በመሰባሰብ በዜጎች ላይ ልክ ያጣ ማዋከብና ማስገደድ ተፈጽሟል፡፡ የነዋሪነት መታወቂያ ካርድ ሳይጠየቅ የመራጮች ምዝገባ ተካሂዷል፡፡ የማህበራዊ አገልግሎት ተጠቃሚነትን ማስገደጃ በማድረግ፣ የነዋሪነት ስም ዝርዝር ተይዞ ቤት ለቤት በተደረገ ዘመቻ፤ የመምረጫ ካርድ መውሰድ ያልፈለጉ ዜጎች የምርጫ ካርድ በግድ እንዲወስዱ ተደርጓል፡፡ እጩ ምዝገባን በሚመለከት የተፈጠረውን የእጩ ክፍተት ለመሙላት፤ በተለያየ መንገድ በተቀነባበረ ስልት በፓርቲዎች እውቅና የሌላቸው ግለሰቦች በፓርቲዎች ስም እንዲመዘገቡ ተደርጓል፡፡ በምሳሌነት የሚነሳው በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ብሔራዊ ክልል ውስጥ በኢዴፓ እውቅና ያልተሰጣቸው፤ ነገር ግን የኢዴፓ እጩ ነን የሚሉ ግለሰቦች ያለ ፓርቲው የድጋፍ ደብዳቤና የአባልነት መታወቂያ እጩ ሆነው እንዲቀርቡ ተደርጓል፡፡
የምርጫው እለትም ምርጫው በሕዝብ ዘንድ ተቀባነት ያለውና የዜጎችን ይሁንታና ታማኝነት ያገኘ ለማስመሰል፣ ገና ጎሕ ከመቅደዱ ጀምሮ በአንድ ለአምስት የተደራጁ ሃይሎችን ወደ ምርጫ ጣቢያ እንዲተሙ በማድረግና ለዚሁ በተዘጋጁ የመገኛኛ ብዙሃን ተዋናዮች አማካኝነት ቪዲዮ በመቅረጽ፤ ምርጫውን ደማቅ ለማስመሰል ተሞክሯል፡፡ ቀኑ እየረፈደ ሲመጣና ዜጎች በምርጫው ለመሳተፍ ፍላጎት ማጣታቸውንና ወደ ምርጫ ጣቢያ እንዳልወጡ ሲታወቅ፣ በሞባይል ስልክ ጥሪ በማድረግ፣ መንገድ ላይ በመጠበቅና ቤት ለቤት በመዝመት፣ ሕዝብ ወደ ምርጫ ጣቢያ እንዲሄድ ተጽእኖ የታከለበት ከፍተኛ ውትወታ ተካሂዷል፡፡ በሳምንቱ እሁድም የነበረው የመራጩ ተሳትፎ ቁጥሩ በእጅጉ እንደሚመናመን ስለተገመተ ሕገ-መንግስታዊ መብታቸውን ተጠቅመው አንመርጥም ያሉትን ዜጎች፣ “የማትመርጡ ከሆነ የመምረጫ ካርዳችሁን መልሱ” በማለት ባላመኑበት ምርጫ ያለመሳተፍ ሕገ-መንግስታዊ መብታቸው ሲጣስ ተስተውሏል፡፡
ከላይ እንዳየነው መነሻው ኢ-ሞራላዊ በሆነ ተጽእኖ በአፈና፣ በወከባና በማስጨነቅ ለጊዜውም ቢሆን ሕዝብ ወደ ምርጫ ጣቢያ እንዲሄድ ማድረግ ችለዋል፡፡ ነገር ግን ሂደቱ ለውጤትና ለቆጠራ የሚበቃ የመምረጫ ወረቀት ከኮሮጆ ውስጥ ለማግኘት አልረዳቸውም፡፡ መጨረሻም ላይም ቆጠራው የተደረገው መራጮችን በማወዳደር አሸናፊውን ለመወሰን መሆኑ ቀርቶ፤ በምርጫ ኮሮጆ ውስጥ የሞላውን በብሶት፣ በቁጣና በምሬት የታጨቀ ሃተታ ሲያነቡ ለመዋል ተገደዋል፡፡ የምርጫውን ጉዳይ ከማሳረጌ በፊት በምርጫው ሰሞን የገጠሙኝን ጉዳዮች አንስቼ ጸሑፌን ላሳርግ፡፡ የምርጫውን ሂደት ለመታዘብ ተዘጋጅቼ ስለነበረ፣ የምርጫው ዕለት በአንድ በኩል የሸገር ኤፍ ኤምን የቀጥታ የምርጫ ዘገባ እያዳመጥኩ፣ በሌላ በኩል ደግሞ በርካታ የምርጫ ጣቢያዎችን እየተዘዋወርኩ ለመከታተል ችያለሁ፡፡ መንግስታዊ መገናኛ ብዙሃን በተደጋጋሚ ከሚያዘንቡት የዘጠና ዘጠኝ ፐርሰንት የሕዝብ ተሳትፎ በስተቀር ምልዕተ ሕዝቡም ሆነ እኔ በግሌ፣ የሸገር ኤፍ ኤም ዘጋቢዎችም በተናጠል መታዘብ የቻልነው እውነታ ቢኖር፣ ምርጫው ቀኑን ቆጥሮ ከመከናወኑ ውጭ፣ ሂደቱ በኢትዮጵያ የምርጫ ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ በመድብለ ፓርቲ አሳታፊነቱም ሆነ በመራጭ ሕዝብ ቁጥር ብዛት እጅግ ዝቅተኛ ሆኖ አልፏል፡፡
ሌላው በዚህ ምርጫ ላይ የታየውና ለምስክርነት የሚቀርበው ጉዳይ፣ በአስገዳጅ ሁኔታ ወደ ምርጫ ጣቢያ የወጣው ሕዝብ፤ የምርጫ ካርዱን በተለያየ መንገድ የተቃውሞ መግለጫው ሲያደርግ መዋሉ ነው፡፡ በምርጫው ቀን ሕዝቡን በነቂስ ለምርጫ እንዲያስወጡ ግዳጅ የተሰጣቸው የአንድ ለአምስት ሰራዊቶች፤ ሕጋዊም ሆነ ኢ-ሕጋዊ በሆነ መንገድ በማስጨነቅና በማዋከብ በርካታ መራጭ ወደ ጣቢያ ማስወጣት ችለዋል፡፡ ይህ አካሄዳቸው ባዶ ኮሮጆ ከማግኘት አድኗቸው ሊሆን ይችላል፡፡ ተገዶ የወጣው መራጭ ግን ለፈለጉት አላማ መሳርያ ሊሆን አልቻለም፡፡ በእምቢታው እንዳይፀና የደረሰበት ተጽእኖና እንግልት ቢያግደውም፣ ያለፍላጎቱ ወደ ምርጫ ጣቢያ መሄዱን እንደማይቀበል ጨዋነት በተሞላበት መንገድ ተቃውሞውን ገልጿል፡፡ መራጩ ሕዝብ ተገዶ በተገኘባቸው የምርጫ ጣቢዎች ላይ ነጻ ጋዜጦችን ያገኘ ይመስል በምርጫ ሰነዶች ላይ የብሶት ስሜቱን በመፃፍ ለቆጠራ የማያገለግሉ አድርጓቸዋል፡፡ ሌላው ትዝብቴ በማታው ኢቴቪ ዜና እወጃ ላይ ያዳመጥኩት ጉዳይ ነበር፡፡ በምሽቱ የሁለት ሰዓት ዜና እወጃ ላይ የተለያዩ ክልሎችን የምርጫ እንቅስቃሴ ዘገባ ካደመጥን በኋላ የአማራ ክልል ዘገባ ተከተለ፡፡ ዘጋቢው በአማራው ክልል ውስጥ የምርጫው እንቅስቃሴ አስደሳች እንደነበረ ከገለፀ በኋላ፣ በጠቅላላ በአማራ ክልል ለምርጫ ከተመዘገበው ዘጠኝ ሚሊዮን ሕዝብ መካከል ስድስት ሚሊዮኑ እንደመረጠ ገለፀ፡፡ ጆሮዬን ማመን አቃተኝ፡፡ ማመን ያዳገተኝ ቁጥሩ አልነበረም፡፡
ምርጫው የተጠናቀቀው ከረፋዱ አስራ ሁለት ሰዓት ላይ ሆኖ እያለ፣ ዘጋቢው ዜናውን ያቀረበው ከምሽቱ ሁለት ሰዓት ላይ መሆኑ ነበር፡፡ ለመገመት እንደሚቻለው በመሃል ያለፈው ጊዜ ሁለት ሰዓት ብቻ ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ውስጥ የስድስት ሚሊዮን መራጭ መረጃ አቀናብሮ መዘገብ መቻሉ እውነትም ምርጫ ቦርድ ዘምኗል የሚያስብል ነበር፡፡ እንግዲህ የአማራውን ክልል የቆዳ ስፋት፣ የምርጫ ጣቢያ ስብጥርና ብዛት ገምቱት፡፡ ከዚህ ሰፊ ቦታ የሚሰባሰበው የመራጭ መረጃ በስልክ ተጠናክሮ ቀረበ ቢባል እንኳ መረጃው ዜና ለመሆን እንደቦታው ርቀትና እንደ መረጃው ስፋት ቢያንስ አንድ ቀን አሊያም ሳምንታት ሊፈጅ እንደሚችል ለመገመት አያዳግትም፡፡ ዘጋቢው ግን ለዚህ ጉዳይ ደንታ አልነበረውም፡፡ ምርጫ ቦርድ በተለያየ ጊዜ የሰጣቸውን መግለጫዎችና ማብራሪያዎችን ለተከታተለው እንዲህም ማለትና ማድረግ ይቻላል እንዴ የሚያሰኙ ናቸው፡፡ በአንድ በኩል ለምርጫው ሃያ አንድ ፓርቲዎች እንደተመዘገቡ እየተለፈፈ፤ በሌላ በኩል ከሁለትና ከሶስት ያልበለጡ ፓርቲዎች ያቀረቧቸውን እጩዎች ስም መለጠፍና ማስተዋወቅ የመረጃ እጥረት ወይስ ምርጫን ለማድመቅ የተሰራ ፕሮፓጋንዳ የሚል ጥያቄ የሚያስነሳ ነው፡፡ በተለይ ደግሞ ምርጫን በነጻና ገለልተኛ መንፈስ፣ በሕጋዊ አሰራር ላይ ተመስርቶ ሁሉም ፓርቲዎች እንዲሳተፉበት ሁኔታዎችን ማመቻቸት ያለበት ምርጫ ቦርድ፤ የተዛባ መረጃ መስጠቱ አሳሳቢ ሂደት ነበር፡፡ ምርጫ ቦርድ አልፎ ተርፎ የተወዳዳሪ ፓርቲዎችን ቁጥር አዛብቶ በማቅረብ፣ ቀሪዎቹን ማጣጣል ለምን እንዳስፈለገው ፈፅሞ አይገባም፡፡
ምን አልባት የተቋቋመበትን ዓላማ መርሳት ሊሆን ይችላል፡፡ በለሆሳስ ሲባል የከረመው “ኢህአዴግ እስካለ ድረስ ሌላው ሃይል ቀረም መጣ የሚያመጣው ነገር የለም” የሚል ድምዳሜ ላይ ላለመደረሱስ ምን ማረጋገጫ ሊቀርብ ይችላል፡፡ ጉዳዩ አሳሳቢና መልስ የሚሻ ጥያቄ ነው፡፡ በመራጭች ምዝገባ ወቅትና በእጩ ማስመዝገብ ሂደት ላይ በተግባር የታዩ በተለይም ምርጫውን ጥርጣሬ ላይ የጣሉ ጉዳዮችን መፍታት የምርጫ ቦርድ ስራ ነው፡፡ በተለይም የምርጫን ውጤት ሊያዛቡ እንደሚችሉ የተገመቱ ግዴለሽነቶችን በመመርመር ለመታረም ከመዘጋጀት ይልቅ ጥያቄ ያነሱትን ፓርቲዎች ሐሰተኛ ማድረግ ለምን አስፈለገ? ምንም ይሁን ምን ለውድድር የቀረቡ ፓርቲዎች እስካሉ ድረስ ለቀሪዎቹ ጥያቄ ቦታ አልሰጥም ማለት የመድብለ ፓርቲ ስርዓትን በማዳከም ተጠያቂ ማድረጉ አይቀሬ ነው፡፡ ምርጫ ቦርድ ከተቋቋመበት መሰረታዊ ዓላማ መካከል ዋነኛው የፓርቲዎችን ተሳትፎ በማጎልበት ሕዝቡ አማራጭ ሃሳቦችን እንዲያገኝ ማገዝ ነው፡፡ በመቀጠልም ነጻና ገለልተኛ ምርጫ በማካሄድ፡፡ ሕዝብ የሚደግፈውን ፓርቲ እንዲመርጥ ሁኔታዎችን ማመቻቸት ነው፡፡ የሕዝብ የስልጣን ባለቤትነትም የሚረጋገጠው በዚህ መንገድ ብቻ ነው፡፡ በምርጫ ቦርድ ዘገባ መሰረት፣ ከተመዘገቡት 23 ፓርቲዎች በላይ 30 ፓርቲዎች ጥያቄ አለን እያሉ፤ ጥያቄያቸውን በማጣጣልና ሕዝብን አማራጭ በማሳጣት፣ ምርጫን ማካሄድ የትም የማያደርስ የዝግ መንገድ ጉዞ መሆኑ የምርጫ ቦርድ ቃል አቀባዮች ሊያጡት ባልተገባ ነበር ፡፡ አሁን አሁን የምርጫ ቦርድ ቃል አቀባዮች “ትልቅና ትንሽ የሚባል ፓርቲ የለም፡፡ ለኛ ሁሉም ፓርቲዎች እኩል ናቸው” ሲሉ ማዳመጥ የተለመደ ነው፡፡
ለፕሮፓጋንናዳ ፍጆታ ካልሆነ በስተቀር ፓርቲዎች ከምን አኳያ እኩል ሆኑ የሚል ጥያቄ ቢነሳ፣ የምርጫ ቦርድ ቃል አቀባዮች መልስ እንደሌላቸው ግልጽ ነው፡፡ ምክንያቱም ኢህአዴግ ለምርጫ ከሚደለደለው የመገናኛ ብዙሃን የአየር ሰዓት ውስጥ ሰባ በመቶውን፣ በመንግስት ከሚመደበው የገንዘብ ድጎማ መካከል የአንበሳውን ድርሻ ሲወስድ ትልቅና ትንሽ ከሚል መስፈርት ውጭ ምንም ዓይነት የክፍፍል ቀመር እንዳልነበር “የአዋጁን በጆሮ” ነው፡፡ ይህም ሆኖ በዚህ ሁሉ ውጣ ውረድ ውስጥ አልፈው ለምርጫ የተዘጋጁ ፓርቲዎች ቁጥሩ ከሚወዳደሩት በላይ መሆኑ እየታወቀ፣ “ለመወዳደር የፈለጉ ፓርቲዎች እስካሉ ድረስ ችግር የለብኝም” በሚል ስሌት ምርጫን ያህል ነገር ማካሄዱ፤ ምርጫው “ኢህአዴግ እስካለ ድረስ ሌላ ምን ያስፈልጋል” ወደሚል ድምዳሜ ሊገፋ እንደሚችል ጠቋሚ ነው፡፡ ልማታዊ መንግስት መጀመርያውንም ቢሆን ፓርቲዎችን አዳክሞ “ተወዳዳሪ ስለጠፋ ምን ማድረግ ይቻላል፤ ምርጫው ባለው ተሳታፊ መቀጠል አለበት” ማለቱ የተለመደ ስልቱ ነው፡፡ በዚህ ኢ-ዴሞክራሲያዊ ስሌት ከቀጠልን የመድብለ ፓርቲና ዴሞክራሲያዊ ስርዓታችን ከአውራ ፓርቲ ወደ አንድ ፓርቲ ስርዓት እየተሸጋገረ ላለመሆኑ ከምርጫ ቦርድ ውጭ ማን ማረጋገጫ ሊሰጥ ይችላል፡፡ ምርጫ ቦርድ ይህ እንዳይሆን የተቋቋመ ዴሞክራሲዊ ተቋም መሆኑን መዘንጋቱ ግን ከሁለም በላይ አሳሳቢ ጉዳይ ነው፡፡
ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ይህ ካልተከሰተላቸው ሂደቱ መልስ የሚጠይቀው ለፓርቲዎች ሕልውና ሳይሆን ቅድሚያ ለመድብለ ፓርቲ ስርዓት ሲሆን ቀጥሎ ተቋማቱ ለተቋቋሙበት ሕገ-መንግስት መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ እንደ ማጠቃለያ በዚህ ምርጫ ሂደት የተጐሳቆለውና የታመመው ሌላ ሳይሆን በማቆጥቆጥ ላይ የነበረው የመድብለ ፓርቲ ስርዓታችንና የሕዝብ የስልጣን ባለቤትነት ነው፡፡ በእኔ እምነት በምርጫ የመወዳደርና ያለመወዳደር እሰጥ አገባ የፈጠረው ተግዳሮት በማንም አሸናፊነት አልተጠናቀቀም፡፡ ሊጠናቀቅም አይችልም፡፡ ተቃዋሚዎች በአቅማችንና በልካችን ወንበር አሸንፈን የመድበለ ፓርቲ ስርዓቱን ለማጠናከርም ሆነ አማራጭ ሆኖ ለመቅረብ የነበረንን እድል የነፈገ ምርጫ ነበር፡፡
ኢህአዴግ የተሰዋለትና የተዋደቀለት የመድብለ ፓርቲ ስርዓት፤ አማራጭ ሃሳቦችን በቅጡ ማስተናገድ አልቻለም፡፡ የዴሞክራሲ ተቋማትም ይህንን አጣብቂኝ ለመፍታት የሚያስችል ሃቀኛነት፣ ብቃት፣ ተነሳሽነትና ተቆርቋሪነት ማሳየት አልቻሉም፡፡ በመጨረሻም ሂደቱ የተጠናቀቀው ሕዝብ በምርጫ ስርዓትና በመድብለ ፓርቲ ፖለቲካችን ላይ ስጋት እንዳደረበት ነወ፡፡ ሕዝብ አማራጭ በሌለበትና ውድድር በደበዘዘበት የምርጫ ሂደት ውስጥ ሆኖ የስልጣን ባለቤትነቱን በተግባር ማየትም ሆነ ማሳየት አልቻለም፡፡ ማብቂያ ከሌለው አጣብቂኝ እንወጣ ዘንድ ቆም ብለን እንድናስብ ጊዜው የግድ ይላል፡፡

በኢትዮጵያ አምስት ዓይነት ምርጫዎች ይካሄዳሉ፡፡ እነዚህም ጠቅላላ ምርጫ፣ የአካባቢ ምርጫ፣ ማሟያ ምርጫ፣ ድጋሚ ምርጫና ሕዝብ ውሳኔ ይሰኛሉ፡፡
በያዝነው ወር ሚያዝያ 6 እና 13 ቀን 2005 ዓ.ም. የተካሄደው የአካባቢ ምርጫ ውጤት በሚቀጥለው ሳምንት ይፋ እንደሚሆን የሚጠበቅ ቢሆንም፣ ከተወዳዳሪዎች አለመመጣጠን የተነሳ ብቻውን ተወዳድሯል የሚባለው ኢሕአዴግ ምርጫው ሳይደረግ ውጤቱን ያውቀዋል፡፡ የአካባቢ ምርጫ በቅድመ ምርጫው፣ በምርጫው ዕለትና በድኅረ ምርጫው ትኩረት እንዲነፈግ ያደረጉት ዓበይት ምክንያቶች ምንድን ናቸው?

የአካባቢ ምርጫ በየደረጃው በሚገኙ የዞን፣ የወረዳ፣ የከተማ፣ የማዘጋጃ ቤት፣ የክፍለ ከተማ ወይም የቀበሌ ምክር ቤቶች አባላት ምርጫ ነው፡፡ በመላው አገሪቱ የተካሄደው ምርጫ ከኢሕአዴግ ውጪ የብዙ ዜጎችን ትኩረት እንዳላገኘ የተለያዩ መገናኛ ብዙኀን የዘገቡ ሲሆን፣ ከዚህ በተቃራኒ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር መርጋ በቃና ምርጫውን ‹‹ለዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ምሳሌ የሚሆን›› ሲሉ ነው የገለጹት፡፡ ለዚህ ድምዳሜ ፕሮፌሰሩን ያደረሳቸው ምክንያት ደግሞ ምርጫው ሰላማዊና የተሳካ መሆኑ፣ እንዲሁም የዜጎች ንቁ ተሳትፎ ከሁሉም አቅጣጫ የተረጋገጠበት መሆኑ ነው፡፡

ሪፖርተር ያነጋገራቸው የአዲስ አበባ ነዋሪዎች፣ የፖለቲካ ተንታኞችና የጥናት ውጤቶች ግን ከምርጫ ቦርድ ይፋዊ አቋም በተቃራኒ የአካባቢ ምርጫዎች ካላቸው መጠነ ሰፊ ጠቀሜታ አኳያ የተሻለ ትኩረት እንዲያገኙ አገሪቱ ቅድሚያ ሰጥታ ልትሠራበት እንደሚገባ ይመክራሉ፡፡ የዕጩዎች ብዛት፣ የግንዛቤ ችግር፣ የፌዴራል መንግሥት ጫና፣ የፖለቲካ ባህልና የፖለቲካ ፓርቲዎች ደካማ ይዞታን በአንኳር ምክንያትነት የሚያነሱት አስተያየት ሰጪዎች እነዚህን ችግሮች ለመቅረፍ ከሕግ፣ ከኢኮኖሚ፣ ከፖለቲካ፣ ከማኅበራዊ አኗኗርና ከባህል ጋር የተገናኙ የመፍትሔ ሐሳቦችን ይሰጣሉ፡፡ 

የዕጩዎች ብዛትና የፓርቲዎች ተወዳዳሪነት
በዘንድሮው የአካባቢ ምርጫ የተመዘገቡ መራጮች ቁጥር 31.6 ሚሊዮን መሆኑን ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስታውቋል፡፡ 45,000 በሚሆኑ የምርጫ ጣቢያዎች ለመመረጥ ዕጩ የነበሩት ቁጥር ደግሞ 3.8 ሚሊዮን መሆኑን ቦርዱ ያመለክታል፡፡ ኢሕአዴግ ከዚህ ቁጥር ውስጥ 3.7 ሚሊዮን ዕጩ ያቀረበ ሲሆን የሌሎች ፖለቲካ ፓርቲዎችን ዕጩዎች ቁጥር ካየን ልዩነቱ በውቅያኖስና በጠብታ መካከል መሆኑን ማስተዋል ይቻላል፡፡ የኢትዮጵያዊያን ሰላማዊ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ 183፣ የመላው ኢትዮጵያ ብሔራዊ ንቅናቄ 85፣ ቅንጅትና ኢራፓ 42፣ እንዲሁም ኢዴፓ አንድ ዕጩ በማቅረብ ከተወዳዳሪነት ይልቅ የኢሕአዴግ አጃቢዎች መሆንን መርጠዋል፡፡ ሌሎች 33 የሚጠጉ ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች ደግሞ እንደተለመደው በመጫወቻ ሜዳውና በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ገለልተኝነት ላይ እምነት የለንም በማለት ራሳቸውን ከምርጫው አግልለዋል፡፡

የተሻሻለው የምርጫ ሕግ ለአካባቢ ምርጫ በአንድ ምርጫ ክልል ምን ያህል ተወካዮች እንደሚመርጡ እንደየምርጫው ዓይነትና ለየምክር ቤቱ የሚመርጡትን አባላት መሠረት በማድረግ በየክልሎቹ ሕግ እንደሚወሰን ይደነግጋል፡፡ በምርጫ 97 የቀበሌ ምክር ቤት አባላት ቁጥር 15 የነበረ ሲሆን፣ ከ1999 ዓ.ም. ማሻሻያ በኋላ ግን አብዛኛዎቹ ክልሎች የቀበሌ የምክር ቤት ቁጥርን ወደ 300 ከፍ አድርገዋል፡፡ ለምሳሌ በኦሮሚያ ዝቅተኛው ቁጥር 100 ከፍተኛው ደግሞ 300 እንደሚሆን በክልሉ ሕግ ተደንግጓል፡፡ ይህ ማለት በቀበሌና ወረዳ ምክር ቤቶች ምርጫ የሚሳተፍ አንድ ፖለቲካ ፓርቲ ለ3.6 ሚሊዮን ወንበሮች ዕጩዎች ማቅረብ አለበት፡፡ 

ከ70 በላይ ሕጋዊ ፓርቲዎች በሚገኙበት አገር በአካባቢ ምርጫ ድምፁ ጎልቶ የሚሰማውና ስሙ ደምቆ የሚታየው ፓርቲ (ግንባር) ኢሕአዴግ ብቻ ነበር፡፡ ዶ/ር ዘመላክ አየለ ‹‹Local Government in Ethiopia: Still an Apparatus of Control?›› በተሰኘ ሥራቸው፣ አቶ ጌዲዮን ጢሞቲዎስ ‹‹Tackling Abuse of Incumbency and the Imperial Premiership: Ideas for Constitutional Reform in Ethiopia›› በተሰኘ ሥራቸው የምክር ቤቶቹ የአባላት ቁጥር ማደግ ተወዳዳሪ ፖለቲካ ፓርቲዎቹን እንደሚያዳክም በማወቅ ኢሕአዴግ በስሌት የሕግ ማሻሻያውን እንዳደረገ ይከሳሉ፡፡ ይሁንና ሁለቱም ምሁራን ወቀሳው ለኢሕአዴግ ብቻ ሳይሆን ደካማ አደረጃጀትና አፈጻጸም ከማሳየት ወደ ኋላ ብለው የማያውቁት የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎችም ጭምር መሆኑን ይገልጻሉ፡፡ 

ሪፖርተር ያነጋገራቸው ስማቸው እንዳይጠቀስ የጠየቁ የፖለቲካ ተንታኝ ምርጫ ያለአማራጭ ፖለቲካ ፓርቲ ስሜት የሚሰጥ ነገር እንደማይሆን ያስረዳሉ፡፡ ‹‹ኢሕአዴግ ብቻውን ለሚወዳደርበት ምርጫ ውድ የሆነ የምርጫ ቅስቀሳ አድርጓል፡፡ ታዋቂ የፖለቲካ ሰዎችንም በዕጩነት አቅርቧል፡፡ እርግጥ የሕዝብ ተወካይዋ ወ/ሮ አዜብ መስፍንን የጀመሩትን ዘመን ሳይጨርሱ በአካባቢ ምርጫ ማሳተፉ ግራ የሚያጋባ ነገር ነው፡፡ ሆኖም ምርጫውን ‹‹ምርጫ›› ከማለት ይልቅ የመተማመኛ ድምፅ ማግኛ (vote of confidence) ቢባል ይቀለዋል፡፡ ክርክርና ውይይት ሊደረግባቸው የሚገቡ ሕጋዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች በእያንዳንዱ አካባቢ ነበሩ፡፡ የውድድር ስሜት ስላልነበረ እነዚህ ሁሉ ነገሮች አልተደረጉም፤›› ብለዋል የፖለቲካ ተንታኙ፡፡ 

በተጨማሪም የፖለቲካ ተንታኙ የምርጫ ቦርድንና ሚዲያውን ተችተዋል፡፡ ‹‹ምርጫ ቦርድ ገለልተኛ አይደለም የሚለው ወቀሳ አሁንም አለ፡፡ የምርጫ ባህልን ለማጎልበት ወደ እያንዳንዳችን ቤት እየገባ መመዝገባችን ማረጋገጥና መምረጣችንን ማረጋገጥ አይጠበቅበትም፡፡ ምርጫ መብት እንጂ ግዴታ እንዳልሆነ ምርጫ ቦርድ ሊያውቅ ይገባል፤›› ብለዋል፡፡     

የግንዛቤ ችግር
ዜጎች የአካባቢ ምርጫን እንደቀላል ነገር እንዲያዩት በማድረግ በኩል ትልቅ ተፅዕኖ የፈጠረው የአካባቢ አስተዳደር ሚና ላይ ያለው የግንዛቤ ችግር መሆኑን አስተያየት ሰጪዎቹ ይጠቁማሉ፡፡ ኢትዮጵያ ከ1983 ዓ.ም. በኋላ ከአሃዳዊ አስተዳደር ወደ ፌዴራላዊ አስተዳደር ለመሸጋገር በመሀል ባለፈችበት የሽግግር ጊዜ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ራሳቸውን በራሳቸው የማስተዳደር ሥልጣን አግኝተው ነበር፡፡ የ1983 ዓ.ም. የሽግግር ዘመቻ ቻርተር በአንቀጽ ሁለት ላይ እያንዳንዱ ብሔር፣ ብሔረሰብና ሕዝብ የራሱን ማንነት የመጠበቅና የማስከበር፣ ባህሉንና ታሪኩን የማበልፀግ፣ እንዲሁም በቋንቋው የመጠቀምና ቋንቋውን የማሳደግ መብት እንዳለው፤ በራሱ የተወሰነ መልክዓ ምድራዊ ክልል ውስጥ የራሱን ጉዳይ በራሱ የማስተዳደር፣ እንዲሁም በማዕከላዊው መንግሥት ውስጥ በነፃነት፣ አድልዎ በሌለበትና ተገቢ በሆነ የውክልና አግባብ ውጤታማ ተሳትፎ የማድረግ መብት እንዳለው ተገልጾ ነበር፡፡ 

ዶ/ር ካሳሁን ብርሃኑ ‹‹Decentralization, Local Government and Federalism in Ethiopia›› በተሰኘ ሥራቸው የአካባቢ አስተዳደሮችን በተመለከተ ሁለት ነገሮችን በመለየት ረገድ የግንዛቤ ችግር እንደነበር ይጠቁማሉ፡፡ ‹‹በአንድ በኩል የአካባቢ አስተዳደሮች የማዕከላዊ መንግሥትን ዓላማ ለማስፈጸም የተቋቋሙ ቅርንጫፎች አድርጎ የማየት፣ በሌላ በኩል ደግሞ የአካባቢ አስተዳደሮች የተመረጡበትን አካባቢና የመራጮቹን ልዩ ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት በነፃነት የሚንቀሳቀሱ ሕገ መንግሥታዊ መሠረት ያላቸው አካላት አድርጎ የማየት የግንዛቤ ችግር አለ፤›› ብለዋል፡፡ 

ዶ/ር ካሳሁን የአካባቢ አስተዳደሮች የሚሰጡዋቸው ሥራዎች በተሻለ ጥራትና ውጤታማነት በእነሱ የሚፈጸሙና ለአወቃቀራቸው የተመቹ መሆናቸውን ጠቁመው፣ አዋጅ ቁጥር 7/84 የአካባቢ አስተዳደሮች የሥልጣን ምንጭ ምርጫ እንጂ ሹመትና ውክልና አለመሆኑን በመደንገግ ከላይ የተገለጸውን የግንዛቤ ችግር ቢያንስ በሽግግር ዘመኑ ጊዜ መቅረፉን ያስረዳሉ፡፡ ይሁንና ሕጉ በግልጽ ይህን ቢያስቀምጥም ከደቡብ ክልል በስተቀር ከ1983 ዓ.ም. እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ የአካባቢ አስተዳደሮች ተመራጭ እንዳልነበሩና ምርጫ በተደረገባቸው ክልሎችም አስተዳደሮቹ ተጠሪነታቸው ለመረጣቸው ሕዝብ ብቻ ሳይሆን ለበላይ ምክር ቤቶች ጭምር እንደነበር ያስገነዝባሉ፡፡

ከ1993 ዓ.ም. በኋላ ግን ራስን በራስ የማስተዳደር ጉዳይ ከክልል መንግሥታት ወደ አካባቢ አስተዳደሮች መሸጋገሩን ዶ/ር ካሳሁን ይገልጻሉ፡፡ በተለይ በአራቱ ዋና ዋና ክልሎች በትግራይ፣ በአማራ፣ በኦሮሚያና በደቡብ ክልሎች የወረዳ አስተዳደሮችን የማጠናከር ዕርምጃ መወሰዱን የሚጠቁሙት ዶ/ር ካሳሁን፣ ያለቅድመ ሁኔታ ከበላይ አስተዳደሮች የገንዘብ ዝውውር መደረግ መጀመሩ፣ ከራሳቸው ገቢ ወጪ እንዳያደርጉ መፈቀዱና ተጨማሪ ገቢ እንዲፈጥሩ መበረታታቸው፣ ክህሎትና ልምድ ያለው የሰው ኃይል እየተመደበላቸው መምጣቱ፣ በጀት የማቀድና የማዘጋጀት ነፃነት ማግኘታቸውና የሚፈልጉትን ሠራተኛ የመቅጠር ሥልጣን ማግኘታቸው እንደተጨባጭ ማስረጃ የሚወሰዱ መሆናቸውን ያስረዳሉ፡፡

ይሁንና ከላይ የተገለጸው የዶ/ር ዘመላክ አየለ ጥናት እንዲሁም ራሳቸው ዶ/ር ዘመላክ አየለ ከዶ/ር ዮናታን ፍስሐ ጋር በሠሩት ‹‹The Constitutional Status of Local Government in Federal System: The Case of Ethiopia›› በተሰኘ ሥራ ዶ/ር ካሳሁን ተለውጧል ያሉት የአካባቢ አስተዳደሮች የማዕከላዊና የክልል መንግሥታት መሣሪያና ቅርንጫፍ የመሆን ችግር አሁንም መቀጠሉን ያሳያል፡፡ ዶ/ር ዘመላክና ዶ/ር ዮናታን የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት እንደ ናይጄሪያና ደቡብ አፍሪካ ሕገ መንግሥቶች የአካባቢ አስተዳደሮችን ሥልጣንና ደረጃ በግልጽ አለማስቀመጡ፣ አስተዳደሮቹ ካለባቸው የገንዘብ ችግርና በሁሉም የመንግሥት እርከኖች ከተንሰራፋው የአንድ ፓርቲ የበላይነት ጋር ተዳምሮ ነፃነት የተጎናፀፉ የአካባቢ አስተዳደሮችን በኢትዮጵያ መመሥረትን ከባድ ሥራ ማድረጉን ይጠቁማሉ፡፡ ሁለቱ ምሁራን አብዛኛዎቹ የክልል ሕገ መንግሥቶች የአካባቢ አስተዳደሮችን ሥልጣንና ተግባራት አለመዘርዘራቸውንና የክልል ሕግ አውጪ አካላትም ክልላዊ ሕግ አለማውጣታቸውን ጠቁመው፣ የአካባቢ መስተዳድሮች ሥልጣንና ተግባር በአብዛኛው የመነጨው ከፖለቲካ ውሳኔዎች መሆኑን ያመለክታሉ፡፡ 

የፌዴራል መንግሥት ጫና
የአካባቢ ምርጫ የሚገባውን ትኩረት እንዳያገኝ ያደረገው ሌላው አንኳር ምክንያት የፌዴራል መንግሥት በአካባቢ አስተዳደሮች ላይ የሚያሳርፈው አግባብነት የሌለው ተፅዕኖ መሆኑን አስተያየት ሰጪዎቹ ይገልጻሉ፡፡

የአካባቢ አስተዳደሮች ለሕዝቡ እጅግ የቀረቡና መጠነ ሰፊ የዜጎች ተሳትፎን ለማረጋገጥ የተመቹ ናቸው፡፡ የተለያዩ ኅብረተሰብ አቀፍ መፍትሔዎችንና አማራጭ ሐሳቦችን በማፍለቅ ለፌዴራል ሥርዓቱ መሠረት የሚሆኑም አካላት ናቸው፡፡ ለአካባቢ ልማትና የኢኮኖሚ ዕድገት ዋነኛ መሣሪያም መሆን ይችላሉ፡፡ ዶ/ር ካሳሁን የአካባቢ አስተዳደሮች ለድህነት ቅነሳ፣ ፍትሐዊ የሀብት ክፍፍል ለመፍጠርና መልካም አስተዳደርን ለሰፊው ሕዝብ ለማስፈን የተመቹ መዋቅሮች መሆናቸውን ያመላክታሉ፡፡ 

ዶ/ር ዘመላክም በተመሳሳይ የመንግሥት የተለያዩ ስትራቴጂዎችና ፖሊሲዎች በተለይም ከድህነት ቅነሳ ጋር የተያያዙት መሠረታዊ የኢኮኖሚ ዕድገትና ልማት ለማምጣት የአካባቢ አስተዳደሮች የሚኖራቸውን ጉልህ ሚና ማስቀመጣቸውን ይጠቅሳሉ፡፡  

አቶ ገብረ ሕይወት ባራኪ ‹‹The Making of States and Local Governments in the Multi – Ethnic Federation of Ethiopia›› በተሰኘ ሥራቸው የአካባቢ አስተዳደሮች በሚገባ ከተዋቀሩና ነፃነት ከተጎናፀፉ የተሻለ የኢኮኖሚ ዕድገትና ልማት እንደሚያመጡ ያስረዳሉ፡፡ ነገር ግን የአካባቢ አስተዳደሮች የተፈጠሩበት አጠቃላይ ሁኔታ ሲታይና በቅርብ ዓመታት እየተደረጉ ያሉ የአካባቢ አስተዳደሮች አወቃቀር ለውጦችና ክለሳዎች ሲቃኙ፣ ኢኮኖሚያዊ ምክንያቶች በፖለቲካዊ ምክንያቶች እንደሚዋጡ ያስገነዝባሉ፡፡ እንደምሳሌም የደቡብ ክልል መሠረት ሆነ በክልሉ በተከታታይ የአካባቢ አስተዳደሮች ክለሳ ሲደረግ ባለድርሻዎቹ የአካባቢው ነዋሪዎች ሳይመክሩበት ከፌዴራል መንግሥቱ በመጣ ጫና መፈጸሙን ይጠቅሳሉ፡፡ 

የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት አንቀ 39(3) የሚከተለውን አስፍሯል፡፡ ‹‹ማንኛውም የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰብ፣ ሕዝብ ራሱን የማስተዳደር ሙሉ መብት አለው፡፡ ይህ መብት ብሔሩ፣ ብሔረሰቡ፣ ሕዝቡ በሰፈረበት መልክዓ ምድር ራሱን የሚያስተዳድርበት መንግሥታዊ ተቋማት የማቋቋም እንዲሁም በክልልና በፌዴራል አስተዳደሮች ውስጥ ሚዛናዊ ውክልና የማግኘት መብትን ያጠቃልላል፡፡›› ሕገ መንግሥቱ ከሽግግር ቻርተሩ አንቀጽ 2 ጋር ተመሳሳይ የሆነውን አንቀጽ 39(3)ን ብቻ ሳይሆን አንቀጽ 50(4)ንም አቅፏል፡፡ አንቀጽ 50(4) ‹‹ክልሎች በክልልነትና ክልሎች አስፈላጊ ሆነው በሚያገኙዋቸው የአስተዳደር እርከኖች ይዋቀራሉ፡፡ ሕዝቡ በዝቅተኛ የአስተዳደር እርከኖች በቀጥታ ይሳተፍ ዘንድ ለዝቅተኛ እርከኖች በቂ ሥልጣን ይሰጣል፤›› ይላል፡፡

አስተያየት ሰጪዎቹ የአካባቢ አስተዳደሮች ከልማትና ከኢኮኖሚ ዕድገት ብቻ ሳይሆን ከላይ ከተገለጹት የሕገ መንግሥቱ አንቀጾች አኳያ፣ ከፌዴራሉም ሆነ ከክልል መንግሥታት ነፃ ሆነው የመረጣቸውን ሕዝብ እንዲያገለግሉ ሕገ መንግሥታዊ ግዴታ እንዳለባቸው ያስረዳሉ፡፡ 

ዶ/ር ዘመላክ አየለ የአካባቢ አስተዳደሮች ነፃ ሆነው የራሳቸውን ሥራ ከመሥራት ይልቅ ለፌዴራል መንግሥቱና ለገዥው ፓርቲ ኢሕአዴግ የፖለቲካና የአስተዳደር ቅርንጫፎች በመሆን ተቃዋሚ ፓርቲዎችን እንደሚጨቁኑ፣ ለማዕከላዊ መንግሥቱም ነፃ ጉልበት በማዋጣትና ግብር በመሰብሰብ የቁጥጥር መሣሪያ እንደሆኑ ይከራከራሉ፡፡ ዶ/ር ዘመላክ ለዚህ ችግር ሦስት መንስዔዎችን ይጠቅሳሉ፡፡ አንደኛው ምክንያት በክልሎችና በአካባቢ አስተዳደሮች መካከል ግልጽ የሆነ የሥልጣን ክፍፍል አለመደረጉን ነው፡፡ ሁለተኛው ምክንያት የከተማ አስተዳደሮች በክልል ሕገ መንግሥቶች ሳይሆን በተራ የክልል ሕግ መቋቋማቸው በየጊዜው እንደገና እንዲዋቀሩ ማድረጉ ነው፡፡ ሦስተኛው ምክንያት የአካባቢ አስተዳደሮች አሁንም በክልል መንግሥቱ ሥር እንዳለ አንድ መዋቅር እንጂ እንደ አንድ ራሱን በራሱ የሚያስተዳድር መዋቅር አለመታየታቸው ነው፡፡ 

የአካባቢ አስተዳደሮች የተቃዋሚ የፖለቲካ ፓርቲዎችን እንቅስቃሴ የሚቆጣጠሩት የፖሊስና የደኅንነት ተቋማቸውን በማሰማራት፣ የስብሰባ አዳራሾችን በመከልከል፣ መሠረታዊ የመንግሥት አገልግሎት በመንፈግ፣ የቀበሌ ቤት ነዋሪዎች ላይ ጫና በማድረግ መሆኑን ዶ/ር ዘመላክ ይጠቁማሉ፡፡ በተቃራኒ እነዚህ የመንግሥት መዋቅሮች የገዥው ፓርቲ ፕሮግራሞችን በማስተዋወቅና አባላትን በመመልመል ወሳኝ ሚና እንደሚጫወቱ ዶ/ር ዘመላክ ያስረዳሉ፡፡ አቶ ጌዲዮን ጢሞቲዎስ ከላይ በተገለጸው ሥራቸው የአካባቢ አስተዳደሮች የመንግሥትን ሀብት ለገዥው ፓርቲ በማዋልና ሌሎች ፓርቲዎች በተመሳሳይ ተጠቃሚ እንዳይሆኑ በመከልከል በኢሕአዴግና በሌሎች ፓርቲዎች መካከል ያለው ልዩነት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየሰፋ እንዲመጣ ማድረጋቸውን ይገልጻሉ፡፡ በተለይ ከምርጫ 97 በኋላ ቀድሞ ከኢሕአዴግ ይልቅ ተቃዋሚዎችን ይመርጡ የነበሩ ወጣቶችና የተማሩ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ‹‹በካሮትና በዱላ››/በጥቅማ ጥቅምና በማስፈራራት ወደ ኢሕአዴግ ለመሳብ የአካባቢ አስተዳደሮች የመንግሥትን ሀብት መጠቀማቸውን አቶ ጌዲዮን ይጠቁማሉ፡፡ 

ዶ/ር ካሳሁን ኢሕአዴግ በተቃዋሚዎችና በተቺዎች የመንግሥትን ሥልጣን ለፓርቲ ሥራ ይጠቀማል በሚል እንደሚተች፣ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላትን እንደሚያዋክብና ጠንካራ ዕጩዎችን ከምርጫ ሒደቱ እንደሚያስተጓጉል፣ መራጮችን በተለያዬ ተፅዕኖ ሥር እንደሚጥል፣ የፓርቲውን ደጋፊዎች ከነፃና ተቃዋሚ ፓርቲ ዕጩዎች ጋር በሚያደርጉት ውድድር ድጋፍ እንደሚያደርግ የተለያዩ ክሶች እንደሚቀርቡበት አስታውሰው፣ እነዚህ ነገሮች እውነትነት ካላቸው አገሪቱን ወደ አለመረጋጋት እንደሚወስዱና የዲሞክራሲ ግንባታውንም እንደሚያቀጨው ይገልጻሉ፡፡ 
ኤለንና ትሮንቮል በ2000 ዓ.ም. የተካሄደውን የአካባቢ ምርጫ አስመልክተው በጻፉት ‹‹The 2008 Ethiopian Local Elections: The Return of Electoral Authoritarianism›› በተሰኘ ሥራቸው፣ የአሁኑን ጠቅላይ ሚኒስትርና የያኔውን የኢሕአዴግ የምርጫ ኮሚቴ ሰብሳቢን አቶ ኃይለ ማርያም ደሳለኝን አናግረው በምርጫ 97 የኢሕአዴግ አባላት ቁጥር 760,000 ብቻ እንደነበርና በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ ወደ አራት ሚሊዮን ማደጉን እንደተረዱ ገልጸዋል፡፡ ኤለንና ትሮንቮል ኢሕአዴግ የፓርቲውን አባላት ቁጥር ለመጨመር የመንግሥት ተቀጣሪዎች ላይ ጫና መፍጠሩን ጠቁመዋል፡፡ ኢሕአዴግ የአካባቢ አስተዳደሮችን ለመቆጣጠርና ሌሎች ፓርቲዎችን ለማዳከም በስፋት መሥራት የጀመረው ከምርጫ 97 በኋላ ዓለም አቀፍ ለጋሾች ለፌዴራል መንግሥት በቀጥታ በጀት ድጋፍ ከማድረግ ይልቅ በመሠረታዊ አገልግሎት አቅርቦት ፕሮግራም በኩል የአካባቢ አስተዳደሮች ዕርዳታውን ለተጠቃሚዎቹ በቀጥታ እንዲያደርሱ ማድረግ ከጀመሩ በኋላ መሆኑን ያስረዳሉ፡፡

ኢሕአዴግና የሚመራው የፌዴራል መንግሥት የአካባቢ አስተዳደሮች ነፃ መሆናቸውንና የስኬቱ መሠረትም ያስመዘገበው ውጤት እንደሆነ ይከራከራል፡፡ ተቃዋሚዎችም ቢሆኑ ከድል የራቁት በስንፍናቸው መሆኑን አበክሮ ይናገራል፡፡ ዶ/ር ካሳሁን ብርሃኑ ኢሕአዴግ ለድሉ ምክንያት የሚያደርገው ያለው ሰፊ የሕዝብ ድጋፍና የፓርቲው ፕሮግራሞች ተፈትነው አዋጪ በመሆናቸውና ፓርቲውም ከትጥቅ ትግሉ ጀምሮ ተፈትኖ ያለፈ ፓርቲ መሆኑን በመግለጽ እንደሆነ ይጠቁማሉ፡፡ ኤለንና ትሮንቮልም ኢሕአዴግ በአካባቢ ምርጫዎች ተወዳዳሪ ያጣው ተቃዋሚ ፓርቲዎች የተከፋፈሉና በሚገባ የተደራጁ ባለመሆናቸው እንደሆነ የሚያምን መሆኑን ገልጸዋል፡፡ አቶ በረከት ስምኦንን በመግለጽም ተቃዋሚዎች የተለያዩ ምክንያቶችን በመጥቀስ ከምርጫ ራሳቸውን የሚያገሉት ሽንፈትን ለማምለጥ መሆኑን እንደሚያምን አስፍረዋል፡፡ 

የፖለቲካ ባህልና የፖለቲካ ፓርቲዎች ደካማ ይዞታ
በአስተያየት ሰጪዎቹ የተጠቀሰው ሌላኛው የአካባቢ ምርጫን ትኩረት የነፈገ ዋነኛ ምክንያት በአገሪቱ የፖለቲካ ባህል በሚገባ አለመስፈኑና በዚህም ኢሕአዴግን ጨምሮ የአገሪቱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተጠያቂ መሆናቸውን ነው፡፡ የፖለቲካ ባህሉ ከ20 ዓመታት በኋላ አሁንም በማግለልና በመጠራጠር የተሞላ ሲሆን፣ አንዱ ፓርቲ ሌላውን ለማዳከምና ለማጥፋት በሚያደርገው ጥረት ሥልጣን ላይ ካለው ፓርቲ ውጪ የጎላ ተወዳዳሪ ፓርቲ ማየት አልተቻለም፡፡ 

ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአገሪቱ የፖለቲካ ባህል ባለመዳበሩ የተነሳ ከሕዝቡ፣ ከመንግሥት፣ ከሲቪል ማኅበራትና ከዓለም አቀፍ ኅብረተሰብ የሚጠብቁትን ያህል ድጋፍ አለማግኘታቸው ግልጽ ነው፡፡ ይሁንና ፓርቲዎቹ አደረጃጀታቸውን በማስተካከል ሕዝቡን የማንቀሳቀስና ውጤታማ የመሆን ሥራ እየሠሩ ነው ለማለት አይቻልም፡፡ አብዛኛዎቹ ፓርቲዎች ያላቸውን አቋም እንኳን የሚተነትን ፕሮግራም የሌላቸውና አመራራቸውም ፖለቲካን እንደ ትርፍ ጊዜ ሥራ በያዘበት ሁኔታ እጅግ የፈረጠመውን ኢሕአዴግን ለመወዳደርና አማራጭ ሆኖ ለመቅረብ አዳጋች ነው፡፡ ዶ/ር ዘመላክ የኢዴፓውን ልደቱ አያሌውን በመጥቀስ አብዛኛው የተቃዋሚ ፓርቲ አባል ለአካባቢ ምርጫ ባለው ዝቅተኛ ግምት የመሳተፍ ፍላጎት እንደሌለው ገልጸዋል፡፡ ዶ/ር ዘመላክ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአካባቢ አስተዳደር ውስጥ ተወካይ እንደሌላቸውና መራጮችን የሚስብ ፕሮግራም ባለቤት እንዳልሆኑም ገልጸዋል፡፡ ይሁንና እንደ ዶ/ር ዘመላክ ዕይታ ተቃዋሚዎች አስፈላጊነቱን ያልተገነዘቡት የአካባቢ አስተዳደር የተቃዋሚዎችን ዕድገት ግን እየገታ ነው፡፡ 

ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፖለቲካ ተንታኝ እንደ ኢሕአዴግ ያሉ ጠንካራ ፓርቲዎችን በህንድና በሜክሲኮ ለማሸነፍ ጥረቱ የተጀመረው ከአካባቢ ምርጫ እንደነበር አስታውሰው፣ የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች ግን ትኩረታቸው ብሔራዊ ምርጫ ላይ ብቻ መሆኑን ተችተዋል፡፡ ‹‹ምናልባት በነፃነት እንዳይሠሩ ጫና ይኖርባቸው ይሆናል፡፡ ነገር ግን ለአካባቢ ምርጫ ዕጩ አጥተው ከምርጫ ራስን ማግለል በምንም መስፈርት ተቀባይነት የለውም፡፡ ይህን መሠረታዊ ችግር መፍታት ካልቻሉ ፈቃዳቸውን ይመልሱና ራሳቸውን ይዝጉ፡፡ ምናልባት የእነሱን ስህተት የማይደግም አዲስ ፓርቲ ይመጣ ይሆናል፤›› ብለዋል፡፡