POWr Social Media Icons

Wednesday, January 30, 2013



የሲዳማ ብሔረሰብ በደቡብ ክልል ከሚገኙ ብሔረሰቦች መካከል አንዱ ነው። ሲዳማ የሚለው ቃል ለሕዝቡና ለመሬቱ የተሰጠ ስያሜ ሲሆን « ሲዳንቾ» የሚለው ቃል ደግሞ ለሁለቱም ፆታዎች ሲዳማነታቸውን የሚገልጽ ነው፡፡ ብሔረሰቡ በዋናነት ከሚኖርበት አካባቢ ውጪ በኦሮሚያ ክልል በባሌ፣ በጉጂ፣ በምዕራብ አርሲ ዞኖች እና በክልሉ በወላይታና በጌዴኦ ዞኖች ውስጥ ይኖራል።
የብሔረሰቡ ዋና የኢኮኖሚ መሠረት እርሻና ከብት እርባታ ሲሆን፤ አነስተኛ የዕደ ጥበብ እና የንግድ እንቅስቃሴዎች በተወሰኑ የማኅበረሰቡ ክፍሎች ይከናወናሉ። በብሔረሰቡ እንሰት፣ ቡና፣ በርበሬ፣ ጐመን፣ ሽንኩርት፣ በቆሎ፣ ስንዴ፣ ገብስ፣ ጤፍ፣ አጃ፣ ባቄላ፣ አተር፣ ቦሎቄ፣ አቦካዶ፣ አናናስ፣ ማንጐ፣ ሙዝ፣ ፓፓያ፣ አብሽ፣ ኮረሪማ፣ በሶብላ፣ ድንች፣ ስኳር ድንች፣ ቦይና፣ ሸንኮራ አገዳና ጫትን በዋናነት ያመርታል።
የብሔረሰቡ ቋንቋ «ሲዳምኛ» ሲሆን ከምሥራቅ ኩሻዊ ቋንቋዎች ቤተሰብ ይመደባል። ከካምባታ፣ ከጠምባሮ፣ ከኦሮሞ፣ ከሀላባ ከቀቤና እና ከጌዴኦ ቋንቋዎች ጋር ይቀራረባል። ብሔረሰቡ ከአፍ መፍቻ ቋንቋው በተጨማሪ አማርኛ፣ ኦሮምኛ እና ወላይትኛን ኩታ ገጠም በሆኑ አካባቢዎች ይጠቀማል።
የሲዳማ ብሔረሰብ የራሱ የሆነ ባህላዊ አስተዳደርና የፍትህ ሥርዓቶች ያሉት ሲሆን፤ አጥፊዎች የሚዳኙበት «ሴራ» የተባለ ሕግ አላቸው። የባህላዊ አስተዳደሩ የበላይ አካል «ወማ» (ንጉሥ)ነው። ሥልጣኑም በዙር የሚተላለፍ በመሆኑ እያንዳንዱ ጐሣ የራሱ ወማ አለው።
በብሔረሰቡ በርካታ የጋብቻ ሥርዓቶች ያሉት ሲሆን «ሁጫቶ» በቤተሰብ ፈቃድ የተመሠረተ፣ «አዱልሻ» ማስኮብለል፣ «ዲራ» ጠለፋ፣ «ራጌ» የውርስ ጋብቻ እና «አዳዋና» ሴቆቱጋ ሴት ልጅ ዕድሜዋ ለጋብቻ ከደረሰ ልጃገረድ ወንዱ ወላጅ ቤት በመሄድ ቀጭን በትር ወደ ከብቶች በረት በመወርወር የምትፈጽመው የጋብቻ ዓይነት ነው። ከእነዚህ ጋብቻም ውጪ «ዱቃ» በሸለም ማግባትና «ቤሬዓ» ቀብቶ መስጠት የሚባሉ የጋብቻ ዓይነቶች አሉ።
በብሔረሰቡ ደንብ መሠረት ለጥሎሽ የመጣ ገንዘብ ከሌላ ገንዘብ ጋር አይቀላቀልም። ምክንያቱም በወለዱት ልጅ ልውጫ የመጣ በመሆኑ ለመሠረታዊ ጉዳዮች ልውውጥ እንዲውል ስለማይፈልግ ነው።
የሲዳማ ብሔረሰብ ከሚያከብራቸው ባህላዊ በዓላት መካከል የዘመን መለወጫ ወይም « የፊቼ» በዓል አንዱ ሲሆን «ፊቼ» ሲዳማዎች ከአሮጌ ዘመን ወደ አዲስ ዘመን የሚሸጋገሩበት የአዲስ ዓመት ብሥራት ነው። በዕለቱም ቤተ ዘመድ ተጠራርቶ ይበላል፣ ይጠጣል፣ የተጣላ ይታረቃል፣ ያጣ ይረዳዳል። ብሔረሰቡ ከፍቼ በዓል ጋር በተያያዘ የጨረቃና የከዋክብት አቀማመጥን በመመልከት የራሱ የሆነ የቀን መቁጠሪያም አለው።
የብሔረሰቡ አባላት ባህላዊ ቤታቸውን ከሳርና ከእንጨት እንዲሁም ከቀርከሃ የሚሠሩ ሲሆን «ሴሩ ማኔ» (ትልቅ ቤትአንዱ ነው። ቤቱም ሰፊና ባለ ብዙ ምሰሶ ሲሆን የአካባቢው ሕዝብ«ጭናንቾ» በሚል ተደራጅቶ የሚሠራበት ነው። አነስተኛ ቤት «ፊንጐ» ሲባል ሰቀላ ቤት ደግሞ «ዳሴ» ይባላል።
በሲዳማ ብሔረሰብ በዋናነት ባህላዊ ምግባቸው እንሰት (ቆጮነው። ቡላ ምርጥ የቆጮ ምግብ ሲሆን ቆጮን በተለያየ መልኩ ያዘጋጁታል።
በአለባበስ ረገድ ሕፃናት «ሚጤ» ወገብ ላይ የሚታሰር ጥብቆ፣ ትንሽ ቡሉኮ ሲያደርጉ፣ ሴት ሕፃናት «ቆንጦሎ» ይለብሳሉ። ሴቶች «ቆሎ» ከጥጥ የተሠራ፣ ቱባ፣ ወዳሬ ከቆዳ የተሠራ)ይለብሳል። አዛውንቶች «ሴማ» ቡሉኮ፣ ጐንፋ (ግልድምሲለብሱ «ወርቃ»፣ ብልጮ የሚባል መጋጌጫዎችን ይጠቀማሉ። በትር፣ ጦርና ጋሻም ይይዛሉ።
ብሔረሰቡ ደስታውንም ሆነ ኀዘኑን የሚገልጽባቸው ባህላዊ ዘፈኖችና ጭፈራዎች አሉት። ዘፈኖቹና የጭፈራዎቹ ዓይነት፣ በዕድሜና በፆታ የተለያዩ ናቸው።
በብሔረሰቡ ልማድ መሠረት የኀዘንና የለቅሶ ሥርዓት ሲከናወን ሟች ሽማግሌ ከሆነ አስክሬኑ ከእስከ ቀን ሳይቀበር ይቆያል። ቀብሩ ሲፈጸምም አስክሬኑ በቡሉኮ የሚገነዝ ሲሆን፤ ብሔረሰቡ ለሕፃናት ሞት ብዙም መሪር ኀዘን አይኖረውም ሲል የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ፕሮፋይል ይገልጻል።
http://www.ethpress.gov.et/addiszemen/index.php/addiszemen/entertainment/1554-2013-01-30-05-48-21

The current regime and its policies in Sidama While noting some positive changes initiated by the current regime, ... The following are details of what has occurred inSidama since the replacement of an overly arrogant central rule by a ...

Read more: http://books.google.com.gt/books?id=sbddoOdnkyAC&pg=PA174&dq=sidama&hl=en&sa=X&ei=RjcJUZa8B4iu8ASjnYGwCw&ved=0CEcQ6AEwBg#v=onepage&q=sidama&f=false


በደቡብ ክልል ከ500 ሺህ ኩንታል የሚበልጥ ስኳርና ስንዴ ተሰራጨ
አዋሳ ጥር 22/2005 በደቡብ ክልል በተጠናቀቀው ግማሽ የጀት ዓመት ከ500 ሺህ ኩንታል የሚበልጥ ስኳርና ስንዴ በማሰራጨት ገበያውን በማረጋጋት ህብረተሰቡን ተጠቃሚ ማድረግ መቻሉን የክልሉ ንግድ፣ ኢንዱስትሪና ከተማ ልማት ቢሮ ገለጸ፡፡ የቢሮ የህዝብ ግንኙነት ባለሙያ አቶ የኔወርቅ ቁምላቸው ትናንት ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንደገለጹት በክልሉ ያለውን ህብረተሰብ ከሚጎዱ የንግድ አሰራሮች በመከላከል ገበያን የማረጋጋቱ ስራ ውጤታማ ሆኗል፡፡ የክልሉ መንግስት መሰረታዊ የፍጆታ እቃዎች ስርጭት የሚመራበትን አሰራር ቀይሶ በሁሉም አከባቢ የስራ መዋቅሮችን በመዘርጋት ባለፉት ስድስት ወር ከ508ሺህ 054 ኩንታል በላይ ስኳርና ስንዴ በማሰራጨት ገበያን የማረጋጋት ስራ ማከናወኑን አስታውቀዋል፡፡ ስርጭቱ ፍትሃዊና ተደራሽ በሆነ መንገድ የተከሄደው በየአከባቢው የሚገኙ የጅንአድ ቅርንጫፍ ማዕከላት፣ ከ14 ዞኖችና ከ22 የከተማ አስተዳደር በተመረጡ የጅምላ ንግድ ፈቃድ ባላቸው ነጋዴዎችና በተደራጁ የህብረት ስራ ማህበራት አማካኝነት ነው ብለዋል፡፡ በዘይት አቅርቦት በኩል የሚታየውን ችግር ለመቅረፍ በስምንት የጅንአድ ማዕከላትና በየከተሞች በተቋቋሙ ዩኒየኖች አማካኝነት ከ14 ሚሊዮን ሊትር በላይ የምግብ ዘይት ለተጠቃሚዎች መከፋፈሉን ተናግረዋል፡፡ በተለይ ሃዋሳን ጨምሮ በክልሉ ከተሞች ከ130 የሚበልጡ የሸማቾች የህብረት ስራ ማህበራትና 32 ዩኒየኖች ምርቱን በተመጣጣኝ ዋጋ ለህብረተሰቡ በማቅረብ ገበያን ማረጋጋት ስራውን በመቆጣጠር ረገድ ከፍተኛ አስተዋጽኦን ማበረከታቸውን አስታውቀዋል፡፡ የህብረተሰቡን ተጠቃሚነትና ገበያን ለማረጋጋት የሚሰሩ ስራዎች ውጤታማ እንዲሆኑና ስርጭቱን ፍትሃዊ፣ ግልፅና ተደራሽ ለማድረግ ከክልል ጀምሮ በየደረጃው ኮሚቴ በማቋቋምና በየስርጭት ጣቢያዎች በመገኘት የክትትልና የቁጥጥር ስራዎች ማከናወናቸውን ተናግረዋል፡፡
http://www.ena.gov.et/Story.aspx?ID=4999&K=1