POWr Social Media Icons

Sunday, September 23, 2012

ቀን፡-11/01/2005
ቁጥር፡-ድሩ ቄለ01/2005 
ለኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞከራሲዊ ሪፓብልክ መንግስት ጠቅላይ ሚኒስቴር ጽ/ቤት 
አዲስ አበባ
ጉዳዩ፡-ስለ ፍትሕ መጓደል አስቸኳይ መፍትሔ እንድሰጠን ስለማሳሰብ ይሆናል::
ከላይ በመግቢያው ላይ እንደተጠቀሰው በኢትዮጵያ ፌ/ዴ/ሪ ሕገ-መንግስት አንቀጽ 9 በንዑስ አንቀጽ አንድ ላይ የበላይ ህግ ያጎናፀፋቸው መብቶች በሰላማዊ አሰራር የመንግስት አካል ወይም ባለሥልጣን ውሳኔ ከዚህ ሕገ-መንግስት ጋር የሚቃረን ከሆነ ተፈፃሚነት እንደማይኖራቸው ይደነግጋል፡፡
ይህ ህገ-መንግስት እንደገና በአንቀጽ 8 በንዑስ አንቀጽ አንድ ላይ በኢትዮጵያ ብሔሮች፣ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የኢትዮጵያ ሉአላዊ ሥልጣን ባለቤቶች መሆናቸውን ይደነግጋል፡፡
ይሄ ሕገ-መንግሰት ከደነገገው ውጪ የደቡብ ብሔሮች በሔረሰቦችና ሕዝቦች ከልል የሚገኙ አንዳንድ ከፍተኛ አመራሮች ለሕዝብ መልካም አስተዳደርና ልማት ማረጋገጥ ካለመቻላቸውም በላይ በሕዝብና በመንግስት መካከል አመኔታ የሚሸረሽሩ ድርጊቶችን ፣ክራይ ሰብሳብነትንና ምግባረ-ብልሹነትን ለረጅም ጊዜያት ከመፈፀማቸው ጋር ተያይዘው ሕዝቡ አንቅሮ ስለተፋቸው ይህንን ለማስለወጥ የህዝቡን ብሶት የሚቀሰቅሱ አጀንዳዎችን አንስተው በሕዝቡ መካከል በመዛት ያንኑ መልሰው ለመሸንገል በሚል አጀንዳ የመንግስትን ታአማንነት ለማግኘት ስሉ የመንግስትን ውስን ሀብት ለማባከን ላይ ታች ሲሉና የሥልጣን ዕድሜ ሲያራዝሙ ቆይተዋል፡፡
በዚህም መነሻ ህገ-መንግስቱ ለሲዳማ ህዝብ ካጎናፀፈለት መብቶች አንዱ የሆነውን ባህሉን ለማሳደግ የፍቼ-ጫምባላላ በዓል ስያከብር እስከ ዛሬ ደርሷል፡፡በነቂስ የሚወጣው ህዝብም በዝህ በዓል እንደባህሉ የሚወደውን አወድሶ፣ያልተመቻቸውንና ህጋዊነቱን ያጎደለውን ነገር ወቅሶ በሰላም ወደቤቱ ይመለሳል፡፡በነሐሴ 8-9/2004ዓ.ም የዋለው የፍቼ-ጫምባላላ በዓልም በሲዳማ ዞን አስተዳደር ጋባዥነት በዓሉን አከብሮ በዋለበት ወቅት በዴሞክራሲያዊና በጨዋ ሁኔታ ከማክበሩም በተጨማሪ እንደተለመደው ባልተመቸውና ህገ-መንግስታ መብታቸውን ነክቶብናል ያለውን ወቅሶ መንግስትን ግን አሞጋግሶ ወደየቀዬያቸው በሰላም ተመልሷል፡፡ይህ ሰላማዊነት ደግሞ የሲዳማ ባህልም ስለሆነ በነቂስ የወጣው ህዝብ በዓሉን በሰላም አከብሮ ተመልሷል፡፡ ይሁንና እነዚህ የመልካም አስተዳደር ሽታ በአጠገባቸው ያላለፋቸው መንግስትንና ህዝቡን የሚያጣላ ሥራ የሚሠሩ አመራሮች በለመዱት የአምባገነንነትና የአፈና ባህርያቸው በመጠቀም ተንኮል የወለደው (አንድ ባለሥልጣን ተሰደበ በሚል) ድርሰት በመጠቀም በሰላማዊ መንገድ መደበኛ ኑሮውን እየመራ ይህች አገር ለተያያዘቸው ልማትና እድገት የበኩሉን አስተዋጽኦ ለማበርከት ደፋ ቀና የሚለውን የሲዳማ ህዝብ በፍቼ-ጫምባላላ በዓል ላይ ተገኝታችሁ የክልሉን ርዕሰ መስተዳደር የሚነካ(የሚውቅስ) ሐሳብ አንፀበርቃችኋል በሚል ሰንካላ ምከንያት ህዝቡን በአጠቃላይ በማሸበር፣የገጠርና የከተማ ነዋሪዎችን ሁሉም ይተሰራል በሚል ሽብር በመንዛት ህዝቡ መንግሥት ከተያያዘው የልማት አንቅስቃሴ ጎዳና ውጪ የማድረግ ሥራ ሲሠሩ ሰንብተዋል፡፡ከማሸበርም አልፈው የሲዳማ ብሔር አባላትን ከሽማግለዎች፣ ከተማሪዎች፣ ከነጋደዎች ከመንግሥት እና ከግል ድርጅት መሥሪያ ቤት ሰራተኞች ብዙ ሰዎችን ያለህግ አካሄድ በሁሉም ወረዳዎችና በሐዋሳ ከተማ በእስር ቤት በማጎር በመደበኛ ሥራዎቻቸው በማስተጓጎል በዚህ ኑሮ ውድነት ቤተሰቦቻቸውን የመበተን አደጋ ላይ ጥለዋል፡፡ከዚህም ባሻገር ህዝቡን በከፍተኛ ምሬት ውስጥ የመክተት ሥራ እየሠሩ በመቆየታቸው የሀገር ሽማግለዎች ከዚህ እኩይ ተግባራቸው እንድመለሱ እና ታሣሪዎቹን እንድፈቱ ብጠይቋቸውም “እኔን 18 ሚሊዮን ህዝብ የሚያስተዳድረውን ንጉስ ስሜን በክፉ ያነሱትን እበቀላቸዋለሁ፣ገና አደሄያቸዋለሁ፣በእግሬ ሥር እስክንበረክኩ ድረስ በወኂን ቤት አወርዳቸዋለሁ” እና ወ.ዘ.ተ ብሎ እስከመዛት የለየላቸው ፍፁም አምባገነን ሆነው በማስቸገራቸው በአሁኑ ሰዓት ያለክስ ታሰረው፣ እየታሰሩና እየተሸማቀቁ የሚገኙት ለአብነት ብቻ፡- 
ተ/ቁ የታሣሪው ሥም የት/ት ደረጃ የታሣሪው ሥራ የታሠረበት ቀን የእስራት ቀናት ብዛት ክሱ ያለበት ከረጃ ምርመራ
1. አቶ እያሱ ረጋሳ MA የመንግስት ሰራተኛ አልታወቀም እስካሁን ድረስ ክስ ያልተመሰረተበት ታስረው ያሉ
2. አቶ ዱካሌ ላሚሶ MA የመንግስት ሰራተኛ 10/12/2004ዓ.ም ›› ›› ታስረው ያሉ
3. አቶ አባቴ ክሞ BSc የመንግስት ሰራተኛ 11/12/2004ዓ.ም ›› ›› ታስረው ያሉ
4. አቶ ቦሾላ ጋብሶ ቀለም ነጋዴ 19/12/2004ዓ.ም ›› ›› ታስረው ያሉ
5. አቶ አዕምሮ ወናጎ የግል ድርጅት ›› ›› ታስረው ያሉ
6. አቶ ደበበ ዳንጉራ ›› ›› ታስረው ያሉ
7.. አቶ ኡጋሞ ሀናጋ BSc መንሥታዊ ያልሆኔ ድርጅት ›› ›› ታስረው ያሉ
8. አቶ ለገሠ ሀንካርሶ 10+3 መንሥታዊ ያልሆኔ ድርጅት(NGO) 01/13/2004ዓ.ም ›› ›› ታስረው ያሉ
9 ለሎችም (1000ዎች) አልታወቀም አልታወቀም አልታወቀም አልታወቀም አልታወቀም ታስረው ያሉ
እነዚህንና ሌሎችም ሲዳማ ተወላጆች ህገ-መንግሥቱ የሠጣቸው ሰብዓዊና ዴሞክራሳዊ መብቶቻቸውን ተነፍገው በዚህ ክልል የህግ በላይነትን በመፃረር እራሳቸውን ከህግ በላይ ባደረጉ አምባገነን መሪዎች የስልክ ትዕዛዝ ብቻ ፈጽሞ ህግን በተፃረረ ሁኔታ ታጉረው የሚገኙትን ንፁሐን ዘጎች የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሳዊ መንግሰት ጠቅላይ ሚኒስቴር ጽ/ቤት አስቸኳይ መፍትሔ እንድሰጣቸው ጥቆማ በመስጠት የዘግነት ግዴታችንን ለመወጣት የወደደን መሆኑን እንገልፃለን፡፡
ከሰላምታ ጋር
ህገ-መንግስት ይከበር!
ግልባጭ፡-
• ለኢህአዴግ ጽ/ቤት
• ለኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን
http://www.facebook.com/groups/289317227830513/permalink/332662266829342/

ፉቄ ዲሬሞ ከሃዋሳ
የሲዳማ የራስ ገዝ የክልል ኣስተዳደርን በተመለከተ በህዝቡ ዘንድ የምነሱት ጥያቄዎች እድሜ ጠገብ ናቸው። ኣብዛኛዎች እንደምገምቱት በተለይ ከዛሬ ኣስር ኣመት ወዲህ የተጀመረና ከግዜ ወደ ጊዜ በህዝቡ ዘንድ እየሰረጸ የመጣ ጉዳይ ሳይሆን የሲዳማ ህዝብ ላለፉት ከሰላሳ ኣመታት በላይ ለነጻ ዲሞክራሲያዊ የራስ ኣስተዳደር ሲያደርግ ነበረው ትግል ኣካል ነው።

የሲዳማ ህዝብ ከማንም የደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ቀደሞ ለራስ ገዝ ኣስተዳደር እና ለመልካም ኣስተዳደር ብሎም ለዲሞክራሲያዊ ስርኣት መስፈን የታገለ ህዝብ ነው። ይህም ማለት የሲዳማ ህዝብ መልካም ኣስተዳደር እና የዲሞክራሲያዊ ስርኣት ግንባታ ኣስፈላግነትን በቅጡ የተረዳ ብሎም ሲታገልለት ቆየው ህዝብ ነ፤ ለስኬቱም ብሆን ኣያሌ ውድ የሲዳማ ልጆች መስዋዕት ሆኖለታል እየሆኑም ይገኛል።

የሲዳማ የምንም ጊዜ ውድ ልጆቿ የተሰውለት የመልካም ኣስተዳደር እና ዲሞክራሲያዊ የክልል ኣስተዳደር በተለይ ከሃያ ኣመታት በፊት በሲዳማ ውስጥ ብቻ ሳይሆን በመላዋ ኢትዮጵያ የነበረው የደርግ ስርኣት ተገርስሰው ኣዲስ ስርኣት ሲቋቋም እውን ሆኖ ነበር ብሆንም ከጥቂት ጊዚያት በኃላ የራስ ክልል ኣስተዳደር መብቱን እንደገና መነጠቁ ይታወሳል።

የሲዳማ ህዝብ ከመቶ ኣመታት በላይ ከሌሎች የኣገሪቱ ብሄሮች፤ ብሄረሰቦች እና ህዝቦች ጋር ተፋቅሮ፤ ተቻችሎ በኣንድነት የኖረ ህዝብ ብሆንም ፖለቲካዊ የራስ ገዝ ክልላዊ ኣስተዳደሩን መነጠቁ እና ከሌሎች ኣናሳ ብሄሮች ጋር በስሜ ደቡብ በኣንድ ክልል ውስጥ መጠፈሩን ሳይቀበለው ኖሯል።

በኢህኣዴግ የምመራው መንግስት የወሰደውን ይህንን እርምጃ በተመለከተ በወቅቱ ህዝቡ ተቃውሞውን በተለያዩ ኣጋጣሚዎች እና በተለያየ መልኩ የገለጸ ቢሆንም ሰሚ ሳያገኝ ቀርቷል። ከዚህም ባሻገር በታሪኩ ለመጀመሪያ ጊዜ በራሱ ልጆች መተዳደሩ፤ በራሱ ቋንቋ የመማሪ እና የመዳኘት መብት ባለቤት መሆኑ ብሎም ኣዲስ በተመሰረተው የደቡብ ኢትዮ ጵያ ብሄሮች፤ ብሄረሰቦች እና ህዝቦች ክልላዊ ኣስተዳደር በኣስተዳደራዊ እርኬኖች ውስጥ የኣንበሳውን እጅ ማግኘቱ በወቅቱ ውስጥ ውስጡን ይቀጣጠል የነበረውን የራስ ክልል ኣስተዳደር ጥያቄ ልያስክነው ችሏል።

ነገር ግን ከግዜ ባኃላ የሲዳማ ህዝብ የራሱን ክልላዊ ኣስተዳደር መብት ኣጥቶ ከሌሎች ጋር መጠቃለሉ የኣገሪቱ ህገ መንግስት በምፈቅደው መሰረት ማግኘት ይገባው የነበራቸውን ኣያሌ መብቶቹን እንዲያጣና የሚያገኛቸውን እድሎች ብሆን ከሌላው ጋር እንዲጋር የግድ መሆኑ እና ከሌሎች ካጋጠሙት ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ መብቶች መጓደል ጋር ተያይዞ ለጥቅት ጊዚያትም ብሆን ስክኖ የነበረውን የራስ ክልል ጥያቄ ኣቀጣጥሎታል።

ራስን በክልል ደረጃ የማስተዳደር ጥያቄን እንደየመጨረሻ ኣማራጭ በማስቀመጥ ሌሎች የመልካምኣስተዳደር ጥያቄዎችን ያነሳው የሲዳማ ህዝብ በመልካም ኣስተዳደር ችግሮቹ ላይ ያነሳቸውን ጥያቄዎች በተለያዩ ጊዚያት እና በተለያዩ መንገዶች በወቅቱ የኣገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ለነበሩት ለኣቶ መለስ ዜናዊን ጨምሮ በየደረጃ ላሉ ጉዳዩ ለምመለከታቸው መንግስታዊ ኣካላት ያቀረበ ቢሆንም በእነዚሁ መንግስታዊ ኣካላት ባለስላጣናትን ልክ እንደየማዳ ጫዋች ከቦታ ወደ ቦታ በመቀያየር የተሰጡ ምላሾች ኣጥጋቢ ኣልነበረም።

ኣነሰም በዛም ለሲዳማ ህዝብ የልማት ጭላጭል ያሳይ የነበረውን የኣቶ ኣባቴ ኪሾን ኣስተዳደር በሙሲና እና በሌሎች ጉዳዮች ሰበብ ኣስባብ ከስልጣን ላይ በማንሳት የክልሉን ርዕሰ መስተዳደሪነትን የተረከበው የኣሁኑ የኣገርቱ ጠቅላይ ሚኒስትር በኣቶ ኃይለማሪያ ደሳለኝ ይመራ የነበረው የክልል ኣስተዳደር በሲዳማ ዞን ውስጥ ይከተለው በነበረው የተበላሽ የመልካም ኣስተዳደር እና ሰብኣዊ መብት ጥሰት ከህዝቡ የፍትህ እጦት ብሎም የልማት መጓደል ጋር ተያይዞ እንኳል ዘንቦብሽ ድሮም ጤዛ ነሽ እንድሉ ሆነና ህዝቡን ለኣደባባይ ኣበቃው፤ የዛሬ ኣስር ኣመት በሎቄ ጉድማሌ ተሰብሰቦ በመፍትሄዎቹ ላይ እንዲመክር ኣስገደደው።

በብዙ ሺዎች የምቀጠር ህዝብ ለቀናት የመከሩት የሲዳማ ሽማግሌዎች በሰጡት ውሳኔ መሰረት ጥያቄውን ለምመለከተው መንግስታዊ ኣካለት በሰላማዊ ስልፍ ለመቅረብ የወጣ ሲሆን የወጣው ህዝብ በመንግስት የጸጥታ ኃይሎች በተከፈተባቸው የገዳይ ጥይት እሩምታ በመቶዎች የሚቆጠሩት ለሁለተኛ ጊዜ ለሲዳማ ህዝብ የራስ ክልል ኣስተዳደር ተሰውተዋል።

ለመቶዎች የሲዳማ ተወላጆች መገደል ብሎም በወቅቱ ለነበረው የሰብኣዊ መብት ረገጣ ዋነኛ ኣንቀሳቃሽ ሞተር ከሆኑት ግለሰቦች መካከል የወቅቱ የደቡብ ክልል ፕረዚዳንት ብሎም በኣሁኑ ጊዜ የኣገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር ኣቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ ኣንደኛው ግንባር ቀደሙ ሲሆኑ፤ መለሰ ማሪሞ፤ በረከት ስሞኦን፤ ኣባዱላ ገመዳ እና ሌሎች ባፈሰሱት የንጽሃን ሲዳማዎች ደም በኣሁኑ ጊዜ ለከፍተኛ መንግስታዊ ስልጣን የበቁ ይገኑበታል።

ጠቅላይ ሚኒስትር ኣቶ ኃይለማሪያ ደሳለኝ እና ሌሎች የወቅቱ ከፍተኛ ባለስልጣናት በእጃቸው የሲዳማዎች ደም ስላለባቸው ለፍርድ ቀርበው የሚገባቸውን ቅጣት ማግኘት እያለባቸው ከጊዜ ወደ ጊዜ ለተሻለ ስልጣን በመታጨት እና በመሾም ላይ ናቸው።

እነ ኣቶ ኃይለማሪያም በመቶዎች የሚቆጠሩትን ሲዳማዎች በጠራራ ጸሀይ በግፊ ካስገደሉ በኃላ የሲዳማ የራስ ገዝ የክልል ኣስተዳደር ጥያቄን ኣሳንሰው ከሃዋሳ ከተማ ኣስተዳደር ጥያቄ ደረጃ በማውረድ ለህዝቡ ያላቸውን ንቀት ኣሳይተዋል። ያስገደሏቸውን ሲዳማዎች ጸረ ስላም በማለት ተሳልቀውባቸዋል። የንቀታቸው ንቀት ለሲዳማ ህዝብ የራስ ክልል ኣስተዳደር ምላሽ የሲዳማን ደም ከማፍሰሳቸው ባሻገር የሃዋሳን ከተማ ኣስተዳደር ከሲዳማዎች እጅ በመንጠቅ የኣገሪቱን ህገመንግስት ተጻረዋል።

ቀጥሎ ባሉት ኣመታትም በሲዳማ ዞን ውስጥ ይንቀሳቀሱ የነበሩት የልማት ድርጅቶችን በመበተን በዞኑ የነበረውን የልማት እንቅስቃሴ ኣስተጓጉለዋል የሲዳማን ኢኮኖሚያዊ ኣድቋል።

ይቀጥላል

By
Hawassa Teessonke,
September 23, 2012
I listened to the interviews on VOA by the chairperson of the Sidama Liberation Movement (SLM) and the Sidama EPRDF administrator with curiosity. While the former voiced genuine concerns that the regime is abusing the basic rights of the Sidama people by unlawfully harassing and imprisoning innocent civilians for voicing their basic rights for regional self-administration, the responses provided by the EPRDF administrator are regrettably unbalanced, out of touch with the reality on the ground and are deceitful. We all know that Dukale Lamisso, Abate Kimo Hokola, Iyasu Ragassa, Boshola Gabisso and many other Sidama civilians have never committed any crime except stating publicly that as a nation with 3.4 million people, Sidama has both natural and constitutional right to regional self-administration.
The Sidama people have presented a number of reasons why they should be granted regional self-administration with immediate effect. Among others, these are:
1) Population size: 3.4 million people, the fifth largest nation in Ethiopia;
2) Economic contribution to the central government: produces and supplies about 40,000 tons of mostly washed specialty coffee for export markets;
3) Historic contribution the Sidama people made in undermining the previous regime, SLM waged armed struggle for 7 years where over 30,000 Sidama fighters sacrificed their lives fighting the socialist – military regime, the derg.
4) Unfair and marginal public budget allocation for developments that are not commensurate to the population size;
5) The illegal dissolution of the previous region, region 8, which was ideal for the economic development of both Sidama and Gedeo people.
If the regime has counter reasons why it cannot grant the regional self-administration, it has to come out and state it clearly. However, hoodwinking foreign media with deceptive statements and lies does not earn any credibility to the EPRDF. Nor does it endear the young Sidama EPRDF cadres who have no clues, or choose to ignore them for their short term narrow interests, as to what their own parents have endured to defend the basic rights of the Sidama people.
It is time to remind the Sidama EPRDF cadres that wittingly or unwittingly distort the truth about the Sidama regional question by narrating the history of the Sidama resistance movement. The Sidama people had never accepted the Abyssinian conquest peacefully. They made various attempts to repulse the invading army. The first group of intruders led by Menelik’s general Beshah Aboye were annihilated by the Sidama army and civilians led by the ingenious King of Sidama called Baalichcha Worawo and other ingenious Kings of various Sidama clans. The army of Beshah was totally defeated and left in disarray until the second wave of attack was launched on by Leulseged, another general of Minelik, with superior military force on the Eastern front of Sidama.
It was Leulseged’s army which was able to establish full Abyssinian domination in the Sidamaland and assassinate Baalichcha Worawo, the last king of Sidama in Konso, after he was forced to participate in Minelik’s war of further expansion to the South. Based on information gathered from the Sidama prominent elders, some rumors that King Baalichcha Worawo collaborated with Minelik’s Generals to preserve his power were refuted and regarded as diminutive propaganda.
The pattern of brutal subjugation of the Sidama people continued in a relative calm until the Italian occupation of the country prior to the Second World War. The  Sidama resistance movement gained momentum during and after the Italian occupation. It was the brutal nature of the feudal system that robbed the Sidama people of their complete freedom that forced them to take up arms at the historic opportunity of the Italian occupation. Various armed groups began to wage armed struggle to uproot the remnants of the Abyssinian regime from the Sidamaland. Notable among these fighters and Sidama freedom leaders were: Yetera Bole, Wena Hankarso, Hushula Xaadisso, Mangistu Hamesso, Lanqamo Naare, Fiisa Fichcho and many others. This remidned me of the eulogy to Hushula Xaadiso by Sidama women (badala usuri; usire ganano Xaadiso Hushuli).
However, after Italy was driven out of the country by the allied forces during the second World War, the feudal Abyssinian rulers got an upper hand and were able to temporarily silence the struggle of the Sidama people for freedom. As revenge to the resistance movement waged during and after the second World War, the feudal rulers under the Emperor Haile Selassie massacred over 120,000 Sidama people during and after the war.
It was during the last decade of Haile Selassie’s rule that the Sidama people were able to regroup and wage another relentless resistance struggle against the feudal regime. The heroic resistance movement led by the well-known Sidama patriot Takilu Yota, in the northern parts of Sidama, had shaken the foundation of the feudal rule in Sidama until the end of 1960s.
At the beginning of 1970s notable Sidama heroes and resistance leaders formed the first organized Sidama Liberation Struggle which mobilized the Sidama people in the scale unknown before to wage an overt armed struggle against the military government. The founders of the first organized freedom fighting in Sidama were: (1) Yetera Bole, (3) Roda Utala, (3) Wolde Amanuel Dubale, (4) Gawiwa Siriqa, (5) Fiisa Fichcho, (6) Teklehaymanot Simano and (7) Amare Gunsa among others. Amare Gunsa was the first Sidama to be beheaded by the military government while fighting for the liberation of Sidama. His head was taken to Addis Ababa to verify his death to the authorities. Yetera Bole, Roda Utala and most others also sacrificed their lives fighting for the liberation of the Sidama people.
Although the heroes mentioned above played a fundamental role in founding the Sidama Liberation Organization there were many other notable Sidama freedom fighters who took the banner of the founders and continued to fight for the libertion of the Sidama people. These include: (1) Tumato Tula Bankuriso, (2)Ashe Hujawa, (3) Barassa Gosoma, (4) Dadafo, (Mote of Malga), (5) Gasara Sodo, (6) Kumo Gada , (7) Ginbo Basha, (8) Kafale Kinbichcha, and (9) Barasa Jofe. These people  sacrificed their lives fighting for the freedom of their nation.
The Sidama liberation struggle which was later named the Sidama Liberation Movement waged an armed struggle against the military regime for 7 years between 1977-1983 and fully liberated 3 high lands districts of Harbagoona, Bansa and Haroreessa in the South Eastern Sidamaland from the socialist military regime led by Mengistu Haile Mariam. In this struggle over 30,000 Sidamas perished. The name Sidama Liberation Movement was given under the leadership of Woldeamanuel Dubale who led the movement’s activities during this period.
In Northern Sidama the liberation uprisings of Borrichcha and Wotara Rassa gave another shock to the military leadership. In Borrichcha uprising the Sidama denounced the brutal military regime and its policies and took up arms to liberate themselves. However, due to its military superiority the derg was able to crush the uprising in August 1978. The writer himself witnessed the intensity of the fighting between the derg soldiers and the Yaanase Sidama lions that lasted from dawn to dusk. The derg got upper hand by bringing in a number of tanks and artillery towards the middle of the day. Over 500 people were killed during the one day intense fighting on the mountain of Borrichcha and its vicinities. The leaders of the Borrichcha uprising were: (1) Barasa Wotiye, (2) Bitre Gamada, and (3) Yetera Koome, who was brutally killed latter by the neigbouring tribe for silly grazing land dispute. Yetera Koome was another giant of the Sidama heroes to lose his life in unexpected ordinary skirmishes like Fiisa Fichcho and Wola Goosoma.
The same heroic resistance was met by the derg in the Wotara Rassa where the Sidama people had shown stiff resistance against the military regime. Over 100 people were killed in Wotara Rassa fighting in 1978. The leaders of Wotara Rassa uprising were: (1) Dadafo, and (2) Agana Jobisa.
The Sidama people had made tremendous and historic contribution to the weakening and the final down fall of the military regime. However, the ruling EPRDF failed to recognize this and purged Sidama Liberation Movement (SLM) out of the Transitional Government in 1992 and replaced it with Sidama people democratic organization created after 1991. The EPRDF government subsequently illegally disbanded the 5 independent regions in South Ethiopia in 1993 merged 45-50 ethnic groups into one region, the Southern Nations Nationalities and Peoples Region in 1993.
The Sidama people had never been consulted and never accepted the forced amalgamation into the Southern region and continue to demand regional self-administration until today. The peaceful rally demanding regional self-administration on May 24, 2002 was crushed by the current regime which  massacred over 70 innocent children, elders and student leading to widespread condemnation by the international community and human rights organizations and galvanizing further the struggle for freedom and justice in Sidama.
We urge the current regime to unequivocally and unconditionally halt harassment and unlawful detention of the Sidama civilians and free those languishing in prison for voicing the basic right of the people, regional self-administration. This is untenable!!

ቢሮው  በ2ዐዐ4 በጀት ዓመት በክልሉ የሚገኙ 77 ወረዳዎችና የከተማ አስተዳደሮች የምቦላንስ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ያስቻለ ሲሆን በቀሪዎቹ 8ዐ በቀጣይ 4 ወራት ጊዜ ውስጥ የማዳረስ ስራ እንደሚሰራ በቢሮው የህክምናና ታህድሶ የስራ ሂደት ባለቤት አቶ ሀብታሙ ገልፀዋል፡፡
አምቦላንሶቹ ከአርግዝናና ከወሊድ ጋር በተያያዘ  የሚከሰቱ የእናቶችን ሞት ፣  በአጣዳፊ፣ በሽታዎች እንዲሁም በተለያዩ አደጋዎች የሚከሰቱ ጉዳቶችን ለመግታት ጥቅም ላይ መዋል እንዳለባቸው አመልክተዋል፡፡

የወረዳና የከተማ አስተዳዳሪዎች እንዲሁም የጤና ጽህፈት ቤት ኃላፊዎች ተገቢውን ቁጥጥር ማድረግ እንዳለባቸውም በመጠቆም፡፡
ይህን ተግባራዊ ለማድረግም በክልል ደረጃ  የአንቡላንስ አገልግሎት አጠቃቀምና አስተዳደር መመሪያ መውጣቱንና በሁሉም ተቋማት ውስጥ ተግባራዊ እንደሚደረግ መናገራቸውን ባልደረባችን ወንድወሰን ሽመልስ ከዲላ ከተማ ዘግቧል፡፡

አዋሳ መስከረም 12/2005 በኢትዮጵያ ማንበብና መጻፍ የማይችሉ ከ20 ሚሊዮን የሚበልጡ ዜጎችን በተቀናጀ ተግባር ተኮር የጎልማሶች ትምህርት መርሃ ግብር ተጠቃሚ ለማድረግ ትኩረት ተስጥቶ እየሰራ መሆኑን የትምህርት ሚኒስቴር ገለጸ፡፡ አለም አቀፍ የመሰረተ ትምህርት ቀን በዓል በሀገር አቀፍ ደረጃ " የጎልማሶች ትምህርት ለዘላቂ ሰላም " በሚል መሪ ቃል በሀዋሳ ከተማ ከትናንት ጀምሮ በመከበር ላይ ይገኛል፡፡ በበአሉ ላይ የትምህርት ሚኒስቴር የአጠቃላይ ትምህርት ሚኒስትር ዴኤታ አቶ ፉአድ ኢብራሂም እንደገለጹት ጎልማሶች ከዕለት ተዕለት ስራቸውና ህይወታቸው ጋር የተያያዘ ጤናቸውን በመጠበቅ ምርታማነታቸውን እንዲያሻሻሉ ትምህርትና ስልጠና እንዲያገኙ ማድረግ ጊዜ የሚሰጠው ጉዳይ አይደለም፡፡ የምዕተ አመቱን የልማትና የትምህርት ግቦችን ከዳር ለማድረስ በተለይም የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድን ለማሳካት ጎልማሶች ከፍተኛ አስተዋጾኦ እንደሚያበርክቱ አስረድተዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በአለማችን 796 ሚሊዮን በሀገራችን ደግሞ 20 ነጥብ 4 ሚሊዮን ጎልማሶች ማንበብና መጻፍ እንደማይችሉ አመልክተው በተለይ በትራንስፎርሜሽን እቅዱ አመት መጨራሻ ሁሉንም ጐልማሶች ለማብቃት ትኩረት መሰጠቱን ተናግረዋል፡፡ ለዚህም የተቀናጀ ተግባር ተኮር የጎልማሶች ትምህርት መርሀ ግብር ተዘጋጅቶ ተጠቃሚ ለማድረግ ከፍተኛ እንቅስቃሴ በመደረግ ላይ ይገኛል ብለዋል፡፡ ለድህነት መወገድና ለሀገራችን ዕድገት በጽኑ ይመኙና ለስኬታማነቱ የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ቀያሽ የነበሩት ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ " ሁሉም ትምህርት ቤቶች ፣ የገበሬ ማሰልጠኛ ጣቢያዎችና የጤና ኬላዎች ማንበብና መጻፍ ለማይችሉ የተቀናጀ ተግባር ተኮር የጎልማሶች ትምህርት ለማዳረስ ከፍተኛ አስተዋጾኦ ይጠበቅባቸዋል ያሉትን ሚኒስትር ዴኤታ በማስታወስ ለተግበራዊነቱ ባለድርሻ አካላት፣ አጋሮች ብሎም ህብረተሰቡ እጅ ለእጅ ተያይዘው መረባረብ እንዳለባቸው አሳስበዋል፡፡ የደቡብ ክልል ትምህርት ቢሮ ሀላፊ አቶ መሀመድ አህመዲን በበኩላቸው የተማሩ ጎልማሶች ካልተማሩት በበለጠ ምርታማና ጤናማ እንደሚሆኑ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያመለክቱ ጠቁመው በዓሉ በሀዋሳ ሲከበር በጎልማሶች ትምህርት ክልሎች የደረሱበት ደረጃ ፣ ያጋጠሙ ችግሮችና የተወሰዱ የመፍትሄ እርምጃዎች ላይ ልምድ ለመለዋወጥና የተሻለ ውጤት ለማስመዝገብ ትልቅ አቅም እንደሚፈጥር አብራርተዋል፡፡ በሀዋሳ ከተማ ለ2 ቀናት በሚቆየው በዓል ላይ የሁሉም ክልሎች የጎልማሶች ትምህር ዘርፍ የስራ ሃላፊዎች፣ ባለሙያዎችና ተጠቃሚ ጎልማሶች ተሳትፈዋል፡፡ በሀገር አቀፍ ደረጃና የየክልሎችን ተግባር ተኮር የጎልማሶች ትምህርት አፈጻጸም ያለበትን ደረጃ ሪፖርትና በቀጣይ የትኩረት አቅጣጫ ላይ የጋር ውይይት ይካሄዳል፡፡ ለክልል ትምህርት ቢሮዎች፣ ተጠቃሚ ጎልማሶችና አመቻቾች የምስክር ወረቀት እንደሚሰጥም ከወጣው ፕሮግራም ለመረዳት ተችሏል፡፡