POWr Social Media Icons

Friday, August 10, 2012


በሲዳማ ልማት ኮፖሬሽን ባኃላ ላይ የሲዳማ ልማት ኣክሽን ተብሎ በተሰየመው የልማትድርጅት ለምቶ ኣገልግሎት ይሰጥ የነበረው እና ኣሁን ያለበት ደረጃ  የማይታወቀው  የያዬ ሃርቤጎና ሃይድሮ ኤለክትሪክ ማምንጭን በተመለከተ ከታች ካለው ሊንክ ላይ ተጭናችሁ ኣንብቡ።
የሃርቤጎና ሃይድሮ ኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ

የሃርቤጎና ያዬ ኃይድሮ ኣኤክትሪክ ማመንጫ እንደ ፈረንጆቹ ዘመን ኣቆጣጠር በ2006 የቢቢስ World Challenge ተፎካካር እንደነበር ያውቁ ነበር?
የኃይልማመንጫውን በተመለከተ በBBC የተዘጋጀውን ድክሜንታሪ በዚህ ሊንክ ተጭነው ይመልከቱ
 Some eight hours' drive from the Ethiopian Capital Addis Ababa is the small community of Yayee. The surrounding countryside is a far cry from Ethiopia's stereotypical image: lush green pastures interwoven with rivers and streams. But this idyllic appearance is deceptive. Until the 1990s, political and economic marginalisation had rendered Yayee one of the poorest communities in Ethiopia.
At the overthrow of the Marxist regime in 1991, just 23 percent of Yayee's children were attending school and the community had no medical facilities whatsoever. It was then that the people of Yayee decided to help themselves to a better standard of life. Having seen the benefits of hydropower in other villages, they were keen to harness a local waterfall to bring 24-hour electricity to the community.
This was achieved with help from the local government and funds from Ireland's development assistance department. But the people of Yayee provided much of the funding - and did most of the hard work - themselves. Technical support for the German-built turbine has come from a local-born civil engineer. In boosting the villagers' confidence and know-how, the dam has laid the groundwork for several other infrastructure projects - a school building, a health centre and a water-supply system.
2006 finalist 2006 finalist

ቅዱስ ኃይሉ

ይርጋለሞች፣ ዳሌዎች እንዲሁም እነዚህን አካባቢዎችና የተለያዩ አገልግሎታቸውን ያዩ ሁሉ ሳይቋደሱት አያልፉም። የጊዳቦ ፍልውሃን በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦች ክልላዊ መንግሥት ሲዳማ ዞን ዳሌ ወረዳ ይርጋለም ከተማ የሚገኘው ይህ የፍልውሃ ቀደም ሲል በዋቢ ሸበሌ ሆቴሎች አስተዳደር ሥር ይተዳደር ነበር። አሁን ደግሞ የሲዳማ ልማት ማኅበር ተቋም ነው።
በተለያዩ አጋጣሚዎች ወደ እዚህ አካባቢ በሄድኩ ቁጥር እኔም ይህንን ሀብት ሳልቋደስ አልመለስም። በቅርቡም ወደዚሁ ፍልውሃ አገልግሎት ዘልቄ ያለፈውን እያስታወስኩ የአሁኑን አገልግሎቱን ቃኘሁ። ወደፊትም ሊኖረው የሚችለውን አቅምም ተንብያለሁ። 
የፍልውሃ አገልግሎቱን ተጠቃሚ የሚያደርገውን ትኬት የሚቆርጡበት ቢሮ ቀድሞ ከነበረበት ወደ መግቢያው አካባቢ መጥቷል። ራሱን የቻለ ቤትም የፍልውሃ አገልግሎት መስጫ ቤቶቹ ከራስጌያቸው ያደረጉት ኮረብታውን ጥግ ይዞ ተሠርቶለታል። 
የፍልውሃ አገልግሎቱ ሁሌም በወረፋ የተጨናነቀ መሆኑን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ቀን ምሳ ሰዓት ላይ ነው ወደ ሥፍራው ያቀናሁት። በእኔ ቤት ብልጥ ሆኜ ቶሎ አገልግሎቱን አግኝቼ ልመለስ። 
የትኬት መቁረጡ ተራ እስኪደርሰኝ ድረስ ዙሪያ ገባውን ተመለከትኩት። ትኬቱ የሚቆረጥበት ሥፍራ ፍልውሃው የሚገኝበትን አካባቢ በሙሉ ለመቃኘት ያስችላል። 
ቁልቁል ስመለከት የጊዳቦ ወንዝ ግራ ቀኙን በልምላሜ ታጅቦ በርበሬ መስሎ መፍሰሱን ተያይዞታል። ወቅቱ ክረምት ነውና የውሃው መጠን በጣም ጨምሯል፤ የሚጣደፍ አይመስልም። ድምፁ አይሰማም ከወንዙ ባሻገር የአርሶ አደሮች መንደር፣ እንሰት፣ ዛፎች እና የተለያዩ ተክሎች ይታያሉ። ከነዚህ ተክሎች ውስጥ ቡናና የፍራፍሬ ዛፎች ሊገኙበት እንደሚችሉ ጠጋ ብዬ ያየኋቸው የከተማና የገጠር መኖሪያ ጊቢዎች ሁኔታ ይመሰክራል። ከወንዙ ወዲህ ደግሞ የፍልውሃ አገልግሎቱ ውስጥ የሚገኙ ትላልቅ ዛፎች፣ ዘምባባዎችና አበባዎች ይታያሉ። 
እኔና አብረውኝ ወደ ሥፍራው ያቀኑት ቤተሰቦቼ ትኬት ቆርጠን ወደ ውስጥ መግባታችንን ተያያዝን። በየዛፎቹ ላይ ሽኮኮዎች ይታያሉ። ጉሬዛ ከአንዱ ዛፍ ወደ አንዱ ይዘላል። ፍልውሃው ራስጌው ያደረገው ኮረብታ ጥግም በተለያዩ የዛፍ ዓይነቶች፣ ሐረጎች ተሸፍኗል። የተጋለጠ መሬት አይታይም። አንድ ቦታ ላይ ብቻ የመሬት መንሸራተት ያስከተለው ችግር ይመስለኛል ድንጋያማ ቦታ በአንድ ወቅት ተጠራርጎ የወረደ የአፈር፣ የሀረግ ወዘተ ቅሬት ይታያል። 
«አገልግሎቱን ቶሎ እናገኛለን» በሚል አሳቻ ጊዳቦ ባልነው ሰዓት ብንገኝም፣ ማመን በማያስችል መልኩ በ70 ሰዎች መቀደማችንን ትኬቱን እየተቀበለ ከሚያስተናግደው ሠራተኛ ተረዳን። ይህ አጋጣሚ አካባቢውን ይበልጥ መቃኘት የሚያስችለኝን ሁኔታ አመቻቸልኝ። 
የመናፈሻ አገልግሎት መስጠት የሚችል አረንጓዴ ሥፍራ ተዘጋጅቷል። ለእኔ አዲስ ነበርና በጣም አደነቅኩት። ይህ ቦታ በተለይ በበጋው ወቅት ምንኛ ሊያምርና ሊያጓጓ እንደሚችል ገመትኩ። ቀደም ሲል ያልነበረ ለመዝናኛ አገልግሎት የተገነባ ሕንፃም አለ። ቦታው የሠርግ አገልግሎት እንደሚሰጥ ቀደም ሲልም አውቅ ነበረና አሁን ደግሞ በዚህ መልኩ ከተደራጀ ጥሩ ገቢ ሊያስገኝ፣ የተገልጋዩንም መንፈስ ሊያድስ እንደሚችል መረዳት አይከብድም
የፍልውሃ አገልግሎቱን ለማስፋፋት የሚረዱ የስድስት መታጠቢያ ቤቶች ግንባታም እየተካሄደ ይገኛል። 
ተራቸውን የሚጠብቁ ሰዎች በመታጠቢያ ቤቶቹ በረንዳዎችና ከዚያም ፈንጠር ባሉ ቦታዎች ላይ ይታያሉ። በጋራ መታጠቢያ ቤት ተጠቃሚ መሆን የሚፈልጉ የሚገለገሉበትን ሥፍራ በርቀት አየሁ። ይኸኛው የወንዶች ነው፤ በስተጀርባ የሴቶችም እንዳለ ቀደም ሲልም አውቃለሁ። ሌላም ተመሳሳይ አገልግሎት የሚሰጥ ሰፊ ክፍል አለ። ወረፋ መጠበቅ የማይፈልጉ ባብዛኛው ወደነዚሁ ሥፍራዎች ነው የሚያመሩት። ከተለያዩ አሸንዳዎች በሚወርደው የሞቀ ውሃ በየተራ መታጠብ ይችላሉና። 
ተራችንን በቅርበት መከታተል ወደሚያስችሉን አንዱ የመታጠቢያዎቹ በረንዳ አምርተን ተራችንን መጠባበቅ ጀመርን። 
ከመታጠቢያ ቤቶቹ መዝጊያዎች ቁልፍ የሌላቸው እንዳሉ ውጫዊ ሁኔታቸውም ያስገነዝባል። በዝገት የተጠቁ መሆናቸውን ውጪያቸውም ይጠቁማል። 
አንድ ክፍል ተለቀቀና በተራ የሚቀድሙን ይገቡበታል ብለን ስንጠብቅ ሊገቡበት እንዳልፈለጉ ተገነዘብን እስቲ በማለት ጐራ ብዬ ተመለከትኩት። የመዝጊያው እጀታ የተነቀለበት ቦታ ትልቅ ክፍተት ይታይበታል። ምናልባትም ከውጪ ወደ ውስጥ ሊያሳይ ይችላል። ብዙ ከመቆየት ብዬ ወሰንኩና ክፍሉ እንዲፀዳ አስደረግሁ። 
ወለሉና ገንዳው የሚፀዳው በአንድ ዓይነት መወልወያ ነው። ወቅቱ ክረምት ነውና ወለሉ ጭቃ ይስተዋልበታል። ይህ ወለል በፀዳበት ገንዳውም ሲፀዳ አስተዋልኩ። 
አንደኛ ማዕረግ በሚል የያዝኩት መታጠቢያ እንደ ጥንቱ ገንዳው ውስጥ እንደፈለገኝ እየሆንኩ መታጠብ እንደማልችል የፅዳቱ ሁኔታ አረጋገጠልኝ።
ሙቅ ውሃው ፊትም የማውቀው ነው፤ ለጉድ እንደ እሳት ይፋጃል። መከለሻ ቀዝቃዛ ውሃ የለም። ይኑር ማለቴ ግን አይደለም።ቀስ እያልኩ ተላመድኩትና መታጠቤን ቀጠልኩ።
ፎጣ አልቀረበም፤ ጨርሶም የለም። የገንዳው ንፅህና አስተማማኝ ባለመሆኑም ሜዳላይ ከሚታጠቡት ሰዎች ባልተለየ መልኩ ቆሜ መታጠብ ግድ ሆነብኝና ይህንኑ አደረግሁ።
ዱሮ ፎጣ ይቀርብ ነበር። እያደር የፎጣው ንፅህና አስተማማኝ ካለመሆኑ ጋር በተያያዘ ብዙ ሰዎች ፎጣውን መጠቀም የማይፈልጉበት ሁኔታ እንደነበር ትዝ አለኝ። እናም የፎጣው መቅረት ብዙም የሚያስከፋ አይደለም። ይሁንና አንደኛ ማዕረግ በሚለው ላይ ግን አሉታዊ ተፅዕኖ ያሳርፋል።
በግል አንድ ክፍል ይዞ አገልግሎቱን ማግኘት ብቻውን አንደኛ ማዕረግ ያሰኛል ወይ? ንፁህ ፎጣ፣ ንፁህ ገንዳ፣ የቤት ጫማ ወዘተ በሌለበት ሁኔታ አንደኛ ማዕረግ መባሉስ ለምን?
ቀደም ብዬ ሳውቀው አገልግሎቱ ከአንደኛ እስከ ሦስተኛ ማዕረግ የነበረው። አሁን ግን ሁለተኛ ማዕረግ የለውም። ሦስተኛው ማዕረግ የጋራ መታጠቢያ ሆኗል። በግል የሚያዙት ክፍሎች በሙሉ አንደኛ ማዕረግ ተብለዋል። አገልግሎቱ ከማዕረጉ ጋር አይጣጣምም።
የፍልውሃ አገልግሎቱ ቀደም ሲል ከጠቃቀስኳቸው ጥቂት የማስፋፊያ ሥራዎች ውጪ ለውጥ ማምጣት የቻለ አይመስለኝም።
ቀደም ሲል እንደገለጽኩት የጊዳቦ ፍልውሃ አሁን እየሰጠ ባለው አገልግሎቱም ብቻ ተፈላጊ ሆኖ እንደሚቀጥል አልጠራጠርም፤ ፍልውሃው ይፈለጋልና። አገልግሎቱን ቢያንስ ቀደም ሲል ወደ ነበረበት መመለስ ግን ያስፈልጋል። ፎጣና ነጠላ ጫማ ማዘጋጀት ምን ያስወጣል? በርካታ ሰዎች እግረ መንገዳቸውን አገልግሎቱን ብለው ጎራ ይላሉ። እነዚህ ሰዎች ቢያንስ ፎጣና ነጠላ ጫማ ያስፈልጋቸዋል። እነዚህ አገልግሎቶች ቢያንስ ከአንደኛ ማዕረግ ይጠበቃሉ። ማዕረግ የሚለው ቃል በከንቱ አይጠራም። በአግባቡ የማይዘጋ፣ ጨርሶ የማይዘጋ በር ያለው ክፍል እንዴት በዚህ ማዕረግ ይጠራል? 
የጊዳቦ ፍልውሃ አገልግሎት አሁን ያለው ይህ ሕይወትን የሚያድስ ሙቅ ውሃና የተፈጥሮ አካባቢው ብቻ ይመስለኛል፡፡ የመናፈሻ አገልግሎቱም እንዲሁ።
ከዚህ በመለስ ግን ቀደም ብዬ እንደጠቀስኩት አገልግሎቱ ደረጃውን የጠበቀ አይደለም። ለምን ይሆን? ገቢው ራሱን ማሳደግ ሳያስችለው ቀርቶ ነው ብዬ አልገምትም። በግሌ የጊዳቦን ፍልውሃ ከዚህም በላይ ጥቅም የሚሰጥ ማድረግ እንደሚቻል በጽኑ አምናለሁ። አቅሙ አለውና።
የጊዳቦ ፍልውሃ አገልግሎቱ እየወረደ ቢሆንም ፍልውሃውን ያለ ይፈልገዋል። በዚህ ገበያው ላይ ችግር አያጋጥመውም። ይህ ግን ለዚህ ውብ የተፈጥሮ ሀብት ባለቤት የመጨረሻው ግቡ መሆን የለበትም።
ይህ እምቅ የተፈጥሮ ሀብት ሊለማ የሚያስችለው ዙሪያ ገባ አለው፡፡ አሁን ያለውን ይዞታ በሚገባ በማስፋት ደንበኛ ተኮር ተግባር በማከናወን ይበልጥ ተጠቃሚ መሆን ይቻላል፡፡ ለጊዳቦ ፍልውሃ ራዕይ በመሰነቅም አካባቢውን በሙሉ በዚህ የተፈጥሮ ሀብት በማልማት ብዙ ጠቅሞ መጠቀም ይቻላል።
የሶደሬ መዝናኛ ዋናው ሀብቱ ምንድነው? ፍልውሃውና ከግርጌው ዘና ብሎ የሚፈሰው አዋሽና ያ ተራራ ናቸው። ዋናው ደግሞ ሙቅ ውሃው ነው። 
ጊዳቦስ ምን አጣ? እነዚህ ሁሉ አሉት። ከዚያም በላይ ባይሆን? ያ በአረንጓዴ ያሸበረቀ አካባቢ እኮ ተጨማሪ ውበቱ ነው።
ጊዳቦ ያጣው አልሚ ብቻ ነው፡፡ አገልግሎቱን የሚፈልግ አዋሳን የመሰለ በመስፋፋት ላይ ያለ ከተማ ሕዝብ፣ የሲዳማና የጌዲኦ ሕዝብ፣ የደቡብና የኦሮሚያ አካባቢ እያለ ከጥንት ጀምሮ የሚያውቀው በሀገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች የሚኖር ሕዝብ እያለ፣ ይህን ሁሉ ሕዝብ አገልግሎ መጠቀም መቻል ለምን አልተሞከረም?
አሁን እየተሰጠ ያለው አገልግሎት በአንድ ወቅት በራሱ ከበቀለ ዛፍ እየሸመጠጡ ከመብላት የማይለይ ይመስለኛል። ትርጉም ያለው እሴት አልተጨመረበትም። ለገበያ እየቀረበ ያለው ፍልውሃው ብቻ ነው፡፡
ጊዜው ለዕድገት የሚሠራበት ነው፡፡ በሀገር ደረጃ ተግባራዊ እየተደረገ ያለው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ይበልጥ ውጤታማ የሚሆነው የሀገሪቱ እምቅ ሀብቶችን በተገቢው መንገድ ተጠቅሞ ለዕድገቱ አስተዋጽኦ ማበርከት ሲችሉ ነው። ለዚህ ደግሞ በእጅ ያለን አቅም በሚገባ መጠቀምን አላይም ደሞ አቅምን ከሌሎች ጋር አስተባብሮ መንቀሳቀስን ያስፈልጋል።
ከዚህ አንፃር የጊዳቦ ፍልውሃ ባለቤት የሆነው የሲዳማ ልማት ድርጅት ይህን እምቅ ሀብት በሚገባ ለማልማት መንቀሳቀስ የነበረበት ወቅት የዘገየ መሆኑን መገንዘብ የኖርበታል። ይህም ሆኖ አሁንም ለዕድገት ከተነሳሳና ራዕይ ሰንቆ መንቀሳቀስ ከቻለ ውጤታማ መሆን አያቅትም። ተፈጥሮ ሀብቱን በአግባቡ የመጠቀም አቅምን ማጎልበትም ይኖርበታል።
ድርጅቱ ይህን ፍልውሃ ለማልማት የአቅም ችግር አለበት ብዬ አልጠራጠርም። 
ድርጅቱ ለጊዳቦ ፍልውሃ የሰነቀው ራዕይ ካለም በዚህ ገጽ ላይ ይፋ ያደርግልንና ይበልጥ የለማ የሚናፍቅ ለሲዳማ ዞን፣ ለደቡብ ክልልና ለአገሪቱ ሀብት የበኩሉን ሚና የሚጫወት የጊዳቦ ፍልውሃንና የለማ አካባቢውን በጉጉት እንድንጠብቅ ያድርገን።
እስከዚያው ድረስ ደግሞ የመታጠቢያ ቤቶቹ መዝጊያዎች በዝገት የማይጎዱበትን ሁኔታ ማመቻቸት አለበት። መዝጊያዎቹ ቁልፍ እንዲኖራቸው በማድረግ ሰዎችን መዝጊያዎቹን መለስ ብቻ አድርገው እየተገለገሉ ካሉበት ሁኔታ ማውጣት ያስፈልጋል።
ከመታጠቢያ ቤቶቹ በስተጀርባ ያለውን ውብ ተራራና ደኖቹንም በመሬት መንሸራተት እንዳይጠቁ የተፋሰስ ሥራ እንደሚያስፈልግ በአካባቢው ችግሩ ደርሶ እንደነበር የሚያመላክተው የዚሁ ሥፍራ ገጽታ ይጠቁማል። ከባድ ተሽከርካሪዎች እንዳይገቡ ማድረግ ተገቢ ይመስለኛል።



Top secret /unclassified Dossi / ከውስጥ ኣዋቂ ምንጭ(ሲዳማ ዊኪሊክ) 
የ5 አመቱ (2002-2007) ለሲዳማ የታቀደ የእድገትና የትራንስፎርሜሽን እቅድና ውይይትና ውሳኔ 

ማስታወሻ፡- 
1) የዚህ ዕቅድ ውይይትና ውሳኔ ፋይል በከፍተኛ ሚስጥር የሚጠበቅ ሆኖ ለኔም የደረሰኝ በጣም ቅርብ ከሆነው ጓደኛዬና ከሁሉም በላይ ለሰው ልጅ ማንነትና መብት ከሚቆረቆር ዜጋ ነው፡፡

2) ውይይቱ የተካሄደው በሶስት የክልሉ ከፍተኛ ባለስልጣኖች ሲሆን እነሱም፡- አቶ ኃ/ማሪያም ደሳለኝ፣ አቶ ሽፈራው ሽጉጤና አቶ አለማየሁ አሰፋ ናቸው፡፡ ቦታው በኃ/ማሪያም ደሳለኝ ቢሮ አ/አበባ ነው፡፡
ውይይቱ የተደረገው ከአራት ወር በፊት ሲሆን ዕቅዱ የተነደፈው በ2002ዓ.ም ሆኖ ከዚያ ጊዜ ጀምሮ የእቅዱ ውሳኔዎች አንዳንዶቹ ተግባራዊ እየተደረጉ ያሉ ሆኖ የዚህኛው ውይይት ውሳኔ ካለፈው በበለጠ ተግባራዊ ስለሚደረግበት ሁኔታ ነው፡፡
3) የውይይቱ ውሳኔ ሙሉ ይዘቱ ለሌሎች አምስት ም/ፕረዝዳንቶች ባሉት ብቻ የተገለፀው በአቶ ሽፈራውና በአቶ አለማየሁ አሰፋ ሲሆኑ ሌሎቹ የካብኔ አባላት ግን ሙሉውን ውሳኔ ሳይሆን ለጊዜው ተግባራዊ ለማድረግ የፈለገውን ውሳኔ ብቻ ተራ በተራ ነው፡፡
4) የትኛው ውሳኔ በምን ጊዜ በአጀንዳነት ተዘጋጅቶ ለታችኛው መዋቅር መውረድ እንዳለበ የሚወሰኑት አቶ ሽራውና አቶ አለማየሁ ናቸው፡፡
5) አንዳንድ ውሳኔዎች ለታችኛው መዋቅር በተለይም ለሲዳማ ካድሬዎች የማይወርዱ/የማይገለፁ/ እንዳሉ የሚገልፅ ቢሆንም የትኞቹ ውሳኔዎች እንደሆኑ ግን በግልፅ አያስቀምጥም፡፡
6) ወደ ውይይቱና ወደ ውሳኔው ከመግባታቸው በፊት ሦስቱም እርስ በእርስ ሂስና ግለሂስ የተደራረጉ ሲሆን በኃ/ማሪያም ላይ የቀረበው ሂስ ‘አንተ የራስህ ወገን የሆነ የአንድ ሊስትሮ ልጅ ጉዳይ እንኳን ትልቅ ሀገራዊ አጀንዳ ስታደርገው አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ግን የራሱን ወገን ’ ዶክተር ሳይል ማስትሬት ሳይል ሽማግሌ ሳይል አዛውንት፣ ወንድ ሳይል ሴት… ወዘተ ወደ ቦታው ሲመጣ በተሰጠውና ቃል በገባው ኃላፊነትና ተልዕኮ መስራት እየገነደሰ ያለ ስለሆነ ትልቅ ክብር ይገባዋል፡፡ ሌላው ሂስና ግለሂስ የተደራረጉበት ነጥብ ደግሞ አቶ ኃ/ማሪያም ደሳለኝ ማንኛውንም ከፌደራልና ከክልል መግስትታት ከውጪና ከሀገር ውስጥ እርዳታ ሰጪ ድርጅቶች የሚገኘውን ብድርና እርዳታ እንዲሁም ጥቅማ ጥቅም በቅድሚያ ለወገኑ ይሰጥ ሲል አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ከላይ የተጠቀሱትን የብድር እርዳታና ሌሎች ጥቅማ ጥቅምን ብቻ ሳይሆን የገዛ ወገኑን የግልና የጋራ ሀብትና ጥቅም ተነጥቆ ለሌላው እንዲሰጥ በማድረግ የተጣለበትንና ቃል የገባበትን ኃላፊነትና ተልዕኮ በከፍተኛ አብዮታዊ ቁርጠኝነት እየተወጣ ያለ የክልሉ የቁርጥ ቀን ልጅ ነው በማለት ተወድሷል፡፡
7) ከሂስና ግለሂስ ሂደት በኃላ የዚህን አጀንዳ/ዕቅድ/ ተግባራዊነት ማንኛውም እንቅፋት በመወጣት ከዳር ለማድረስ ሦስቱም ቃለመሃላ በመፈፀም የሚከተሉትን ውሳኔዎች አስተላልፈዋል፡፡
8) የውይይቱ ውሳኔዎች በፖለቲካ፣ በኢኮኖሚና በማህበራዊ ረገድ ሊከናወኑ የታቀዱ ሲሆን የውሳኔዎቹን ይዘቶች ከሞላ ጎደል ከሚስጥራዊ ሰነዱ እንዳሉ የተገለበጡ ናቸው፡፡
9) ይህ ፅሁፍ የደረሰው ማንኝውም የሲዳም ብሔር ቢያንስ ለ10 ሰዎች እንዲያስተላልፍ የአባቶች አደራ አለበት፡፡

ሀ) በፖለቲካው ረገድ መፈፀም ያለባቸው ውሳኔዎች
1. በ1997ዓ.ም የተላለፈው የሲዳማ ክልል ውሳኔ ሕገ-መንግስታዊ መሆኑን ብናምንም በአሁኑ ጊዜ የክልሉ ውሳኔ ተግባራዊ መሆን እንዳለበት በኛው ካድሬዎች በህዝቡና በተለይም በወጣቱ ትውልድ ዘንድ እያቆጠቆጠና እየተቀጣጠለ ያለ እንቅስቃሴን በተመለከተ የህዝቡ አመፅና ጥያቄ ገፍቶ ጫፍ ደርሶ ከቁጥጥር ውጪ እስኪሆን ድረስ በ1997ዓ.ም የተወሰነውን የሲዳማን የክልል ውሳኔ አቶ ሽፈራው ሽጉጤና ተከታዮቹ በ1998ዓ.ም ህዝቡን በመከፋፈል የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል በማሰር ፣ በማፈንና በማሸማቀቅ ሌላውን ደግሞ በስልጣን፣ በገንዘብና በመሬት በመደለል እንዲቀበሉት ይህንንም እንቅስቃሴ በጥቅማጥቅምና በስልጣን በመደለልና ካልሆነም በኃይል እርምጃ ማስታገስና ማስተንፈስ፡፡
2. ከፌደራል እስከ ወረደና ቀበሌ መዋቅር ውስጥ ያሉ ካድሬዎች የጥገኞቹን ስሜት የሚሸከሙ ከሆነ በተለያዩ የግምገማና ውይይት መድረኮች ስሜታቸውን እየኮረከሩ ወይም እየቀሰቀሱ ማጥራት፡፡
3. ቀድሞም ቢሆን የደህዴን/ኢህደግን አጀንዳ የሚፈታተኑትና የሚያኮላሹት በውስጥ ያሉ ልፍስፍስ ካድሬዎች ሳይሆን ከውጪ ያሉ ሙሁራንና ህዝብ በመሆኑ እነዚህን እንደተለመደው በተለያዩ ወጥመዶች እያጠመዱ ማሸማቀቅ ፣ ማስፈራራትና ማሰር፡፡
4. ከአሁን ሰዓት ጀምሮ የሀዋሳን ከተማ በስብጥር የማስተዳደሩ ዕቅድ ተግባረዊነት ለሌሎች እቅዶቻችንም ቁልፍ ሚና ያለው በመሆኑ የክልሉ መንግስትና ድርጅቱ በተለይም አቶ ሽፈራው ሽጉጤ በቁርጠኝነት እንድያስፈፅሙት፡፡
5. የስብጥር ይዘት በቀጥታ ከንቲባውና ከአፈ ጉባኤው በስተቀር ሌላው ካብኔ 30% ከሲዳማ 70% ከስብጥር ሆኖ የምክትል ከንቲባነት፣የፍትህና ፀጥታና የፋይናንስና ኢኮኖሚ እንዲሁም የማዘጋጃ ዋና ስራ አስኪያጅነት ከስብጥሩ እንዲሆን፡፡
6. በፌደራል፣ በክልል፣ በሀዋሳ ከተማ፣ በሲዳማ ዞን ወረዳዎች ለሹመትና ለስልጣን የሚመለመሉ ካድሬዎች በተቻለ መጠን የሲዳማ ብሔርነት (ማንነት) ቀውስ ያለባቸው በጣም ያልተማሩ የስራና የኑሮ ልምድ የሌላቸው በህዝቡ ዘንድ ተቀባይነታቸው አናሳ የሆነና…..ወዘተ እንዲሆኑ ድርጅቱና በተለይም አቶ ሽፈራው ከፍተኛ ጥንቃቄ እንዲደርጉ፡፡
7. አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ቀድሞም እንደተወሰነውና ውጤታማ እንደሆነው አብዛኛውን ጊዜውን በሲዳማ ጉዳይ ላይ ብቻ እንዲያተኮሩ፤
8. በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ የሚማሩትን ተማሪዎች የሲዳማነት ስሜት የሚያራምዱትን በጅምላ ማባረር
9. 12ቱን በሀዌላ ቱላ ክፍለ ከተማ ስር ያሉትን ገበሬ ማህበራትን በሀዋሳ ከተማ ክልልነት ማቀፍና ገበሬውን መጠነኛ ካሳ እየሰጡ ወደ ሌላ አከባቢ በማስፈር በነሱ ፋንታ ከሌላ አከባቢ የሚመጡትን ነዋሪዎች በማደራጀትና እገዛ በማድረግ የከተማ ቦታና ስራ፣ የመኖሪያና የንግድ ቤት በኮንዶሚኒየምና በጥቃቅን በመስራት በብድርና በአነስተኛ ዋጋ በማከፋፈል በአሁን ጊዜ በሀዋሳና አከባቢው አብላጫውን የህዝብ ቁጥር የያዘውን የሲዳማን ቁጥር ሌላው ነዋሪ እንዲበልጥ ማድረግ፡፡
10. የሀዋሳ ከተማ በስብጥር እንድተዳደር ከተደረገ በኃላ እስካሁን ከመምሪያ አንስቶ የክፍለ ከተማውና በየቀበሌው ምንም ችሎታና ትምህርት ሳይኖራቸው በሽምቅ በስልጣንና በዝምድና የተሰገሰጉትን በማስወገድ ችሎታና ትምህርት ባላቸው መተካት፡፡
11. ከዚህ በፊት በከፍተኛ ስልጣን ላይ የነበሩትንና የተወሰነ ህዝብ ተቀባይነት ያላቸውን ግለሰቦች በአንዳንድ ጥቅማ ጥቅሞች በመደለል የሁለት ወገን መልዕክተኞች እንዲሆኑ ማድረግ፡፡
12. ከላይ በተጠቀሱት መመዘኛዎች የመጡ ካድሬዎች በህዝቡ ዘንድ ተቀባይነት ያላቸውን ሙሁራንና ሽማግሌዎችን በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ እንዲያሸማቅቁ ማበረታታት፡፡
13. እስካሁን ሲዳማ ውስጥ በመወለዳቸውና ሲዳምኛ ቋንቋ በመናገራቸው በሲዳማ ብሔርነት ተቆጥረው ለከፍተኛና ለመለስተና ሹመትና ስልጣን የበቁትን በፌደራል 2-3 በክልል 5-6 በሀዋሳ ከተማ 3-4 በሲዳማ ዞን 3-4 ያሉ ሲሆን የነሱ ሚና ብዙ አስተዋፅኦ በማድረግ ላይ ያሉ መሆኑን በመገንዘብ እንደነሱ አይነቶቹን በጥንቃቄ በብዛት በየመዋቅሩ በብዛትና በከፍተኛ ኃላፊነት እንዲበቁ ማድረግ ወሳኝ ነው፡፡
14. ሆን ተብሎ የህዝቡን ስሜት የሚቀሰቅሱ ፕሮፓጋንዳዎችንና ውሳኔችን ወደታች በማውረድ ህዝቡን በስሜት ተገፋፍቶ ወደ ሁከትና ረብሽ እንዲፈጥር በማድረግ በዚያ ሳቢያ ወታደራዊ ኃይልን በየወረዳውና በየቦታው እንዲሰፍሩ ማድረግና የስነ-ልቦና ጫና መፍጠር፡፡
15. መጠነኛ ሁከትን በጥብጠን በማጉላትና በማጋነን ማዕከላዊ መንግስትና ሌላው ህዝብ እንዲያምን ከፍተኛ የፊት ለፊትና የስውር ፕሮፓጋንዳ ስራ መስራት፡፡
16. ሁከቱንና ብጥብጡን ምክንያት በማድረግ በሰፈረው ወታደራዊ ሀይል ከህዝቡ ትጥቅ ማስፈታት፡፡
17. ባለፉት አመታት በተለያዩ የሲዳማ ድንበሮች ተግባራዊ የተደረገው የመሬት ወይም የድንበር ይገባኛል ጥያቄ የሪፈረንደም ሂደት በሌሎችም አከባቢዎች ተጠናክሮ እንዲቀጥልና በፖለቲካዊ ጫና ሪፈረንደም ለሌላው እንዲያደላ ውሳኔ በመስጠት ሲዳማ በሁሉም አቅጣጫ ከሌላው ብሔር ጋር ለመሬቱ ሲል ግጭት ውስጥ እንዲገባና እንዲደክም ማድረግ፡፡

ለ) በኢኮኖሚው ረገድ ሊፈፀሙ የተወሰኑ ውሳኔዎች 

18. ሲዳማ በአሁን ጊዜ ሳይታወቅ በትምህርቱም ሆነ በኢኮኖሚው ረገድ ከሌላው የክልላችን ዞኖች ነዋሪዎች ጋር ሳይሆን በሀገር አቀፍ ደረጃ እንኳን ሲወዳደር ወይም ሲነፃፀር በከፍተኛ ሁኔታ ከፍተኛ እድገት በማሳየት ላይ ያለ ህዝብ በመሆኑ ሌላውን ህዝብ ጥሎ በመሄድ በትምኪህተኝነት ስሜት ለክልሉ የበለጠ አደጋ ከመሆን አልፎ ለፌደራልም የስጋት አጀንዳ እየሆነ ያለ በመሆኑ በተቻለ መጠን እድገቱን ለማኮላሸት ዘርፈ-ብዙ ጥረት መደረግ አለበት፡፡
19. በሲዳማ ዞን ያሉ ቡና መፈልፈያዎች በጌዲኦና በሌሎች ዞኖች እንዳሉት መፈልፈያዎች በሌሎች የተያዙ ሳይሆን በሲዳማዎች ብቻ የተያዙ በመሆናቸው ለኢኮኖሚው እድገትና ለትምክህቱ መፈልፈያዎች በእጃቸው መሆናቸው ዋናው ምንጭ በመሆኑ መፈልፈያዎች በሌሎች ስብጥርነቱ እንዲያዙ የማድረግ ትልቅ ጥረት ይጠይቃል፡፡ 
20. የቡና ዋጋንና ለገበያ ማቅረቡን በተመለከተ የቡና ዋጋው በአለም ገበያ የሚዋዥ ቅበትን ወቅት በማጥናት በነዚያ ሳምንታት ገበያ ውስጥ ነጋዴዎችም ሆነ ማህበራቱ ቡናቸውን ከመጋዘን በማውጣት ለገበያ እንዲያቀርቡ በመንግስት በኩል ጫና መፍጠር፡፡
21. በዘንድሮው የአለም ቡና አቅርቦትና ዋጋ ሁኔታ አንፃር ነጋዴዎቹና ማህበራቱ በገበሬው በከፍተኛ ዋጋ እንዲገዙ ለታችኛው መዋቅር መመሪያ ማስተላለፍ፡፡
22. ከገበሬው በከፍተኛ ዋጋ የገዙ የግል ነጋዴዎችና ማህበራት በየጊዜ የአለም ኢኮኖሚ ቀውስ የተነሳ የቡናው ዋጋ ስለሚወደድ አብዛኛዎቹ መክሰራቸው ግልፅ ነው፡፡
23. ለከሰሩትም ሆነ አዲስ ለሚገነቡት የቡና ነጋዴዎች የባንክ ብድር የሚያገኙበትን ዕድል ማጥበብ፡፡
24. ባለፈው ዓመትና ከዚያ በፊት ለቡና መግዢያ ከባንክ ብድር ወስደው ሳይከፍሉ ዕዳ ያለባቸው የግል ነጋዴዎችና ማህበራት ያሲያዙትን ንብረት በሀራጅ በመሸጥ ከጨዋታ ውጪ ማድረግ፡፡
25. የባንክ እዳነት የተያዙትን መፈልፈያዎችንና ሌሎች ንብረቶችን ባንኩ ጨረታ ቢያወጣ መፈልፈያዎችን ሌሎች እንዲገዙት በብሔራዊ ባንክ አማካኝነት ለባንኮች መመሪያ እንዲወርድ ተደርጎ የመንግስት ጣልቃ ገብነት እንዲኖር፡፡
26. ለጊዜው በመንግስት መዋቅር እየተደገፉም ሆነ በራሳቸው ጥረት ደህና ደረጃ የደረሱትን ባለሀብቶች ቀስ በቀስ ከከፍታቸው እንዲወርዱና ጨርሰውም እንዲከስሩ ማድረግ፡፡ የነዚህ መውረድ ከስር እየመጡ ያሉትን ተስፋ ስሊሚያስቆርጥ ፋይዳው ዘርፈ ብዙ ነው፡፡ 
27. ከገበሬው ጀምሮ ከአነስተኛ ነጋዴ እስከ ከፍተኛ ባለሀብት ድረስ ያሉትን በየከተማው ከፍተኛ የሆነ ታክስና ግብር በመጣል ማወዛገብ ማስጨነቅና ተስፋ ማስቆረጥ፡፡ 
28. ሲዳማዎች በህዝብ ብዛትና ከሌላው ዞን ህዝብ በአንፃራዊ ሁኔታ ሲታይ የተሸለ ሀብት ያላቸው በብዛት ስለሚገኙ ያላቸውን መካከለኛ ሀብትና የህዝብ ብዛት ተጠቅመው ወደ ከተማ ሀዋሳ ከተማ ቢቻ ሳይሆን ሌሎችንም የወረዳና የአከባቢ ከተማዎችን ጨምሮ መግባት መኖር መነገድና የከተማን ኑሮ ጣዕም ከቀመሱ ለሌላው በከተማዎቹ የመቀመጥም ዕድሉ በጣም ስለሚጠብ በተቻለ መጠን ሲዳማዎ ከትንሹ ከተማ አንስቶ እስከ ሀዋሳና ትላልቅ ከተማዎች የመግባት የመስራትና የመኖር ዕድላቸውን መዝጋት ካልሆነም እንዲጠብ ማድረግ፡፡
29. እንደሚታወቀው ከዘበኛው ጀምሮ እስከ ከፍተኛ የመንግስት ሹመኛ ባለስልጣንና ሰራተኛ የሲዳማ ካድሬዎችንና ሰራተኞች (አሁን በስራ ላይ ያሉትንም ሆነ ከአመነታት በፊት የመንግስት ስራ ለቀው በተለያዩ የስራ መስኮች የተሰማሩትን ጭምር) ከሁለት በላይ እስከ አስር የከተማ መኖሪያና ድርጅት ያላቸው በመሆኑ በተሰራው መረጃ የተረጋገጠ በመሆኑ በቅርቡ የሚወጣው የክልል ፀረ- ሙስና የሀብት ምዝገባ አዋጅ የሚፀድቅበትን ሁኔታ በማፋጠን በአዋጁ መሰረት ከአንድ ቤት በላይ ያለውን የሸጠውንም ጭምር መውረስ፡፡
30. በትምህርት በሀብት በማህበራዊ ሁኔታ ጎላ ብለው በመታየት በህዝቡ ዘንድ የአለኝታነት ስሜት የሚፈጥሩትን ግለሰቦችንና ካድሬዎችን የውሸት አሉባልታ በማናፈስ በሙስና ወንጀል፣ በፖለቲካ በማስፈራራት ከህዝብ መነጠልና ማሳሰር፤፤
31. አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ከመጀመሪያው ጀምሮ የሲዳማን ትምኪት የማኮላሸት ተልኮውን ሲዳማን በወረዳ፣ በጎሳና በጎጥ በሀይማኖት በአከባቢ ወዘተ በመከፋፈል የእርስ በእርስ ቅራኔ በማስፋት የጎላ ፋይዳ ያመጣ ስለሆነ ተጠናክሮ እንዲቀጥል፡፡
32. ገፍቶ የሚመጣውን የህዝብ ጥያቄና አመፅ ለማብረድ ለመሸንገያ ቃል ከሚገባው የስሙላ ግንባታና ልማት ስራ በስተቀር መደበኛ በሆነ የበጀት አመዳደብ ከሰራተኛ ደመወዝ የዘለለ በሚያስገቡት ገቢ መጠን በሚል የበጀት ምደባ እንዳይሰጥ፡፤

እንግዲህ ወገኖቼ ሌሎችም ነጥቦችና ውሳኔዎች አሉ፤፤ በነዚህ ላይ ተነጋገሩበት ለልጅ፣ ለአዋቂ፣ ለከብቱም ሆነ ለሲዳማ ምድር ሳይቀር እንዲያውቁትና እንዲመካከሩበት አድርጉ
አበቃሁ፡፡ እመለሳለሁ፡፡
የሲዳማ ህዝብ ህልዉናና ክብር ለመናድ የሚደረገዉ የደህዴን መሴሪ ተግባር በብርቱ ሲዳማ ህዝብ ትግል ይከሽፋል !!

ማስታወቂያ
ለወራንቻ ኔትዎርክ ብሎግ ኣንባብዎች ሁሉ ! 
ማንኛው ኣይነት በሲዳማ ማህባራዊ፤ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ የምያጠነጥኑ ጽሁፎች ካሏችሁ በሚከተለው ኣድራሻ ላኩልን እኛም ለኣንባብ እናደርሳለን።
nomonanoto@gmail.com



 
ሃዋሳ ፎቶ ወራንቻ ኔት

ሃዋሳ 4/2004 የህግ ታራሚዎችን በተለያዩ ሙያዎች በማሰልጠን፣በእውቀት በማነጽ የክህሎት ባለቤት ለማድረግ 60 ሚሊዮን ብር በሚጠጋ ወጪ ዘመናዊ የማረሚያ ተቋም ግንባታ በመካሄድ ላይ መሆኑን የደቡብ ክልል ማረሚያ ቤቶች አስተዳደር አስታወቀ ።
የክልሉ ማረሚያ ቤቶች አስተዳደር ኮሚሽነር አቶ አዳነ ዲንጋሞ ሰሞኑን ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንደገለጹት የክልሉ መንግስት በመደበው ገንዘብ የሚካሄደው ግንባታ ታራሚዎች ወደ ህብረተሰቡ ሲቀላቀሉ የተለያዩ ሙያ ባለቤት በመሆን አምራችና ብቁ ዜጋ ሆነዉ እንዲወጡ ለማድረግ የሚያስችል ነው፡፡
በሃዋሳ ከተማ በመገንባት ላይ የሚገኘው ይኽው ዘመናዊ ማዕከላዊ የማረሚያ ተቋም የመመገቢያ አዳራሽ፣የህክምና ክፍል፣የመጀመሪያ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት፣ቤተ እንዲሁም የተለያዩ የሙያ ማስልጠኛ ማዕከላት፣ የመዝናኛና የስፖርት ሜዳዎችን ያካተተ መሆኑን አስታዉቀዋል ።
የማእከላዊ ማረሚያ ተቋሙ ግንባታ በሚቀጥለው የበጀት አመት አጋማሽ ተጠናቅቆ ለአገልግሎት እንደሚበቃ ኮሚሽነሩ ተናግረዋል፡፡
የማዕከሉ መገንባት ታራሚዎች በቆይታቸው በሚያገኙት ዕውቀት በሀገራችን በመካሄድ ያሉ የሰላም ፣የመልካም አስተዳደርና የልማት ስራዎች ላይ የበኩላቸውን አስተዋጽኦ እንዲያበረክቱ የሚያስችላቸዉ መሆኑንም አስታዉቀዋል ።
በማዕከሉ የሚገኘዉ የህክምና ተቋም በክልሉ የተለያዩ ወረዳዎች ሪፈር የሚጻፍላቸዉን ህሙማን ተቀብሎ እንደሚያስተናግድ ገልጠዋል ።
ከዚሁ በተጨማሪ 86 ሚሊዮን ብር በሚጠጋ ወጪ የወላይታ ሶዶ ፣ የዲላ፣ የሆሳዕናና የሚዛን ተፈሪ ማረሚያ ተቋማት ትምህርት ቤቶች፣ ስልጠና ማዕከልና ሌሎችንም በማካተት በአዲስ መልክ የመገንባት ለሌሎች 18 ማረሚያ ተቋማት የጥገናና የእድሳት ስራ በመከናወን ላይ መሆኑን አስረድተዋል፡፡